राज्ञः तस्याः सुन्दरीम् उज्ज्वलवर्णां पत्नीं दृष्ट्वा, तदन्याः सहधर्मिण्यः तस्या भयात् शुभानि कर्माणि कुर्वन्त्यः, राजा तस्याः एव प्रमुदितमुखं सदा पश्यन् तिष्ठति स्म। एवं तां परमसौन्दर्ययुक्तां रानीं दृष्ट्वा, अगस्त्यः मुनिः हृष्टो भूत्वा जगदाधिपतिं प्रति "शुभम्, शुभम्!" इति स्तुत्वा वदति स्म। द्वितीयदिने अपि, तस्याः तेजस्विन्याः रानीयाः दर्शनात्, अगस्त्यः पुनः हर्षेण "अहो, अञ्जलिः, अहो, अञ्जलिः—एतद् यत् चलस्थावरात्मकम् अखिलं जगत्, एष एव!" इत्युक्त्वा स्तुतिं कृतवान्। तृतीयदिने पुनः तां दृष्ट्वा सः मुनिः अवदत्—"अहो, अज्ञाः जनाः गोविन्दं परमेश्वरं न जानन्ति, यः प्रसन्नः सन् एकस्मिन्नेव दिने एतां फलदां रानीयं दत्तवान्।" चतुर्थदिने च, हस्तौ प्रसार्य अगस्त्यः पुनः उच्चैः "शुभम्, शुभम्, जगन्नाथ!" इति वदन्, "स्त्रियः, शूद्राः—शुभम्, शुभम्! द्विजातयः, राजानः—पुनः पुनः शुभम्! वैश्याः—शुभम्!" इत्यादि स्तुतिं कृतवान्। ततोऽनन्तरं "शुभम्, भद्राश्व, शुभम्! अगस्त्य, शुभम्, शुभम्! प्रह्लाद, शुभम्! ध्रुव, महाव्रत, शुभम्!" इत्युक्त्वा, अगस्त्यः राज्ञः सन्निधौ उल्लसितः नृत्यति स्म। एवं मुनिं तादृशं स्थितं दृष्ट्वा, राजा सः उत्तमः, स्वपत्नी सहितः, प्राह—"ब्राह्मण, कस्य कारणेन त्वं एतादृशं हर्षमुपगम्य नृत्यसि?" इति। अगस्त्यः प्रत्युवाच—"अहो, त्वं मूढराजा! अहो, एते तव अनुचराः मूढाः! अहो, ऋत्विजः मूढाः, ये मम चिन्तां न जानन्ति!" इति। तस्योक्ते, राजा कृताञ्जलिः प्राह—"ब्राह्मण, त्वया यत् प्रश्नितं तद् वयं न जानिमः। यदि अनुग्रहम् इच्छसि, तर्हि वक्तुम् अर्हसि, महाभाग।" ततः अगस्त्यः उवाच—"एषा तव पत्नी पूर्वम् वैदिश्यां नगरे वैश्यस्य दासी आसीत्। त्वं तस्याः पतिः आसीः, सः शूद्रः तस्य वैश्यस्य सेवकः आसीत्। अश्वयुजमासे द्वादश्यां तदा स वैश्यः नियमेन विष्णोः मंदिरं गतः, पुष्पधूपादिभिः हरिं पूजितवान्। पूजां कृत्वा सः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। युवां तत्र दीपद्वयं प्रज्वाल्य, प्रकाशार्थम्, स्थितवन्तौ। वैश्यस्य गमनानन्तरं, युवां तत्र दीपाव् प्रज्वाल्य, रात्रिं यावत् तिष्ठन्तौ, एकां रात्रिम् अवसप्य, अन्ते मृत्युम् उपेतौ। तस्य पुण्यस्य प्रभावात्, युवां प्रियव्रतस्य गृहे जातौ। एषा तव पत्नी पूर्वं वैश्यस्य दासी आसीत्, यः दीपः परस्य अपि हरिगृहे प्रज्वालितः—" "यः स्वधनेन विष्णोः पुरः दीपं प्रज्वालयति, तस्य पुण्यस्य सीमा न विद्यते। अतः, आर्य, 'शुभम्, हरि, शुभम्!' इत्युक्तं मया। कृतयुगे वर्षमेकं भक्त्या हरिं पूजयन् फलं लभते, तत्र त्रेतायां तु अर्धवर्षे एव—नात्र संशयः। द्वापरे तु त्रिमासेन भक्त्या पूजायाः फलम् आप्नोति, कलौ तु केवलं 'नारायणाय नमः' इति उक्त्वा एव फलम् लभ्यते। अतः, भक्तिमात्रेण विष्णोः समस्तं जगत् अञ्जलिग्राहीति मया उक्तम्।" "परदीपस्य महत्त्वात् एवं देवताः पुरस्तात् फलम् दत्तम्। तव प्राप्तं फलं एतद् यद् अहम् उक्तवान्। अहो, अज्ञाः जनाः हरये दीपदानस्य फलम् न जानन्ति। एवं द्विजातयः, राजानः, ये भक्त्या विविधैः यज्ञैः पूजयन्ति, ते पुण्यस्मृत्याः सन्ति। अहम् अन्यं न पश्यामि पृथिव्यां, अतः, आर्य, आत्मानं अगस्त्यं एव हर्षेण सत्कृत्य स्तुतवान्।" "सा स्त्री धन्या, तथैव स शूद्रः अधिकधन्यः, यः पतिं भक्त्या सेवते, हरिं मनसि चिन्तयन् अपि तस्य अनुपस्थितौ। सा स्त्री धन्या, तथा स शूद्रः, यः द्विजातीनां सेवायाम् रमते; तेषां अनुमत्याः, स्त्रियाः वा शूद्रस्य वा हरिभक्तिः स्तुत्या। असुरभावम् आश्रित्य, प्रह्लादः परमपुरुषं विना अन्यं न अजानात्; अतः, सः साधुः इति कथ्यते। प्रजापतिसंततौ जातः ध्रुवः बाल एव अरण्यं गतः, विष्णुं पूजितवान्, तत् उत्तमं स्थानम् अवाप; अतः, राजन्, तम् साधुम् अहम् उक्तवान्।" एवं महात्मनः अगस्त्यस्य वचनानि श्रुत्वा, राजा अल्पशास्त्रज्ञः अपि, तं मुनिवरं पप्रच्छ। ततः तेजस्वी अगस्त्यः, कार्तिकमासे पुष्करं गन्तुम् उद्यतः, भद्राश्वस्य निवासं प्रति प्रस्थितः। तस्मिन्नगते, राजा तस्यैव द्वादश्याः विषये पृष्टवान्; तदा मुनिवरः दुर्वासाः अवदत्—"एतदेव मया उक्तम्, तपस्विन्।" एवं उक्त्वा, अगस्त्यः पुनः राजानं प्रति उवाच—"अहं पुष्करं गच्छामि; तव गृहम् पुनरागमिष्यामि।" इति उक्त्वा, सः मुनिः शीघ्रं प्रस्थितः, तत्क्षणमेव अदृश्यः अभवत्। राजा तस्य उपदेशानुसारं पद्मनाभस्य द्वादशीं सम्यक् उपवसितवान्, तेन च अस्मिन्नेव जन्मनि परमान् अभिलषितान् फलान् अलभत। स उत्तमः राजा, स्वपत्नी सहितः, द्वादशीव्रतम् आचरन्, पुत्रान् पौत्रांश्च अस्मिन्नेव जन्मनि प्राप्तवान्। ततः दुर्वासाः उवाच—पुष्करतीर्थं गतः अगस्त्यः मुनिवरः, कार्तिकमासे शीघ्रं भद्राश्वस्य गृहम् आगतः। तं मुनिं आगतम् दृष्ट्वा, धर्मात्मा स राजा, अर्घ्यासनादिभिः सत्कृत्य, हृष्टः तं धृतव्रतम् मुनिम् उवाच। राजा उवाच—"भगवन्, त्वया पूर्वम् अश्वयुजमासे द्वादश्याः व्रतं कथितम्, यदहम् आचरितवान्। अधुना, कार्तिकमासे किम् पुण्यं लभ्यते, तद् ब्रूहि।" अगस्त्यः उवाच—"शृणु, महाबाहो, कार्तिकमासे द्वादश्याः व्रतस्य विधानम्—कथं तद् आचर्यते, किम् फलं च लभ्यते। पूर्वसंकल्पेन स्नात्वा, सर्वव्यापिनं निष्पापं नारायणं सम्यक् पूजयेत्। सहस्रशीर्ष्णे प्रभवे साष्टाङ्गं प्रणम्य, तस्य शिरसि पूजां कुर्यात्; पुरुषाय भुजयोः, विश्वरूपिणे कण्ठे, ज्ञानायुधधारिणे तस्य आयुधेषु, श्रीवत्साय च वक्षसि पूजां कुर्यात्।" "विश्वस्य संहरित्रे उदरे पूजां, दिव्यरूपिणे कट्यां, सहस्रपादाय तस्य पादयोः पूजां कुर्यात्। एवं सम्यग् देवेशं पूजयित्वा, 'दामोदराय नमः' इत्युक्त्वा, हरिं सर्वाङ्गेन पूजयेत्। एवं विधिना पूजयित्वा, चतुर्दानानि रत्नपूर्णानि, श्वेतचन्दनलेपनानि, तस्मै समर्पयेत्।