वराहपुराणम्

शूरवीरः स राजा दस्यून् हत्वा या देवी तस्य शरीरं शीघ्रं प्रविश्य पुनः तत्र स्थितवती। ततः राजा सुप्तः सन् जागरितः, तान् निहतान् म्लेच्छान् दृष्ट्वा, सा देवी स्वस्वरूपे लीनाभवत्। तदा स राजा, अश्वं आरोह्य, वामदेवस्य तपोवनं गतः। तत्र स महर्षिं भक्त्या नमस्कृत्य पप्रच्छ—"का सा स्त्री या मया दृष्टा? के चेमे निहताः? एषा घटना किमर्थं जाताऽस्ति? भगवन्, विस्तरेण मम कथय।" वामदेवः प्रत्युवाच—"राजन्, पूर्वजन्मनि त्वं शूद्रजातिः आसीः। तत्र ब्राह्मणस्य सेवायां स्थितः, श्रावणमासस्य शुक्लपक्षे द्वादशीव्रतस्य माहात्म्यं श्रुतवान्। तदा तद्व्रतं विधिवत् श्रद्धया कृत्वा, सम्पूर्णे व्रते, त्वं राज्यं प्राप्तवान्। सा देवी सर्वेषु संकटेषु त्वां रक्षति। तया क्रूराः पापिष्ठा म्लेच्छाः निहताः, त्वं च रक्षितः। सा एव श्रावणद्वादशी। सा एव आपद्गतेषु रक्षिका, सा एव राज्यप्रदा। किं पुनर्यदा द्वादश द्वादश्यः, येन इन्द्रः अपि स्वं पदं न लब्धवान्?" एवं वामदेवेन उक्ते, दुर्वासाः पुनः कथयति—"भाद्रपदमासे शुक्लपक्षे द्वादश्यां, नियम्य, परमेश्वरस्य विधिवत् पूजनं कर्तव्यम्। कल्किनेः पादयोः, हृषीकेशस्य कट्यां, म्लेच्छनाशिनः उदरे, विश्वरूपस्येति पूजनं कुर्यात्। शितिकण्ठस्य कण्ठे, खड्गधारिणः भुजयोः, चतुर्भुजस्य हस्तयोः, विश्वरूपस्य शीर्ष्णि च पूजनं विधीयते। एवं पूजां कृत्वा, यथापूर्वं कलशं पुरतः स्थापयेत्, तत्र सुवर्णमयं कल्केः प्रतिमां स्थापयेत्। शुभ्रवस्त्रयुग्मेन आवृत्य, गन्धपुष्पैः भूषयित्वा, प्रातःकाले ब्राह्मणाय दद्यात्। एतेन किम् फलमाप्यते, शृणु। पूर्वं काश्यां विशालः नाम राजा आसीत्। तस्य राज्यं बन्धुभिः हृतं, स गन्धमादनं प्रविष्टः। तत्र काञ्चन्यां बदर्यां स राजा, राज्यविहीनः, धनहीनः, तस्थौ। एकदा तत्र नरा-नारायणौ, प्राचीनौ महर्षी, देवैः पूजितौ, आगतौ। तौ नरा-नारायणौ तं राजानं, यः तत्र पूर्वं प्राप्तः, परमब्रह्मणि, विष्णुपदे, मनसा स्थितं दृष्ट्वा, तुष्टौ। तौ उचतुस्तं—'राजेन्द्र, वरं वृणीष्व; आगतौ वयं तव वरदाने।' राजा उवाच—'न जानामि युवां काव्, न च कस्य वरं गृह्णीयाम्। येन देवेन अहं पूजां करोमि, तस्मिन्नेव योग्यं वरं इच्छामि।' तदा तौ अपृच्छतां—'कं देवमर्चयसि? कं वरं इच्छसि? कथय।' राजा प्रत्युवाच—'अहं विष्णुं पूजयामि।' इति उक्त्वा, मौनं जग्राह। तदा तौ पुनरूचतुस्तं—'राजन्, तस्यैव देवस्य प्रसादेन वयं वरदाः। यं कामं मनसि, तं वरं वद।' राजा उवाच—'यज्ञेश्वरस्य नानायज्ञैः हविषा च पूजनं कर्तुं समर्थः स्याम्—एष मे वरः।' तदा नरः उवाच—'नारायणः स्वयं मया सह, लोकरक्षार्थं बदर्यां तपः करोतु।' स एव भगवान् पूर्वं मत्स्यः, ततः कूर्मः, पुनः वराहः, ततो नरसिंहः। ततः वामनः, पुनः जामदग्न्यः, पुनः दशरथात्मजः, ततो वासुदेवः। बुद्धरूपेण लोकान् मोहयामास, पश्चात् शत्रु-चौर-म्लेच्छान् निहत्य, पृथिवीं स्वरूपेण स्थापयामास—स एव हरिः। स एव सर्वज्ञत्वकामैः मत्स्यरूपेण पूज्यते; कूर्मरूपेण स्ववंशोद्धरणाय पूज्यते। वराहरूपेण संसारसागरं प्रविश्य पूज्यते; नरसिंहवत् पापभीतः जनः पूजयति। मोह-निवृत्त्यर्थं, धनार्थं च वामनं पूजयेत्; दशरथात्मजं दुष्टशत्रुनाशाय पूजयन्ति। पुत्रकामः बलरामकृष्णौ पूजयेत्; रूपकामः बुद्धं; शत्रुनाशाय कल्किं पूजयेत्। एवं उक्त्वा, तेन नरपतिना द्वादशीव्रतम् आचरितम्; स च चक्रवर्ती अभवत्; तस्य नाम्ना बदरी विशालाख्या अभवत्। स राजा अस्मिन्नेव जन्मनि राज्यं कृत्वा, वनं गतः; तत्र नानायज्ञैः यजनं कृत्वा, परमं मोक्षं प्राप्य गतः। पुनरपि दुर्वासाः उवाच—'अश्वयुजमासे शुक्लपक्षे द्वादश्यां, नियम्य, नित्यं पद्मनाभं पूजयेत्। पद्मनाभस्य पादयोः, पद्मयोनिं कट्यां, सर्वदेवमुदरे, पुष्कराक्षं उरसि, अव्ययं हस्तयोः, शस्त्राणि पूजयेच्छ पूर्ववत्। प्रभावस्य शीर्ष्णि पूजां कृत्वा, यथापूर्वं कलशं स्थापयेत्, तत्र सुवर्णमयं पद्मनाभस्य प्रतिमां स्थापयेत्। गन्धपुष्पादिभिः क्रमशः पूजयित्वा, प्रातःकाले ब्राह्मणाय दद्यात्। तस्य पुण्यफलं शृणु। कृतयुगे भद्रश्वः नाम राजा आसीत्; तस्य नाम्ना भद्रश्वभूमिर्जाता। कदाचित् अगस्त्यः श्रेष्ठतमः ऋषिः तस्य गृहम् आगतः—'सप्त रात्राणि तव गृहे स्थितुमिच्छामि' इति उक्तवान्। राजा शिरसा प्रणम्य—'स्वागतम्, तिष्ठतु' इति उक्तवान्। तस्य पत्नी कान्तिमती नाम, परमसुन्दरी। सा द्वादशसूर्यसमप्रभा, पञ्चशतपत्नीसमेता, सर्वाः व्रतानुष्ठाने रता। ताः सौम्याः स्त्रियः प्रतिदिनं दास्यकार्याणि कुर्वन्त्यः, कान्तिमत्याः महद्विभवात् भीताः, मोहिताश्च आसन्।