वराहपुराणम्

दुर्वासाः उवाच— ज्येष्ठमासे अपि, पूर्ववत्, नरः संकल्पं कृत्वा विधिपूर्वकं शुभैः पुष्पैः विविधैः परं देवम् arcayet। तत्र प्रथमं पादौ “रामाय नमः रामानन्दाय” इति मन्त्रेण पूजयेत्, ततः कटिं “त्रिविक्रमाय” इति, उदरं “विश्वधारिणे” इति पूजयेत्। वक्षःस्थलं “संवत्सराय” इति, कण्ठं “संवर्तकाय” इति, भुजौ “सर्वायुधधारिणे” इति, तयोः पद्मरथभुजयोः स्वनामभ्यां पूजनं कुर्यात्। एवं सहस्रशीर्ष्णः महात्मनः शिरः पूजयित्वा, विधिवत् पूर्वोक्तं घटं स्थापयेत्। यथापूर्वं, तौ रामलक्ष्मणौ सुवर्णमयी प्रतिमे, द्वौ वस्त्रौ समाच्छाद्य, विधिपूर्वकं पूजयित्वा, प्रातःकाले, कामयमानः भक्त्या ब्राह्मणाय दद्यात्। कदाचित् दशरथो राजा पुत्राभावात् एतदपृच्छत्; स च, पुत्रकामो भूत्वा, विशेषतः वसिष्ठं पूजयामास। तदा द्विजश्रेष्ठः वसिष्ठः एतां विधिम् अवोचत्; राजा च तद्विधिना अनुष्ठानं चकार। तस्य स्वयमेव पुत्रः अजायत, महाबलः रामः नाम। विष्णुः च अक्षरः तेन तुष्टः, चतुर्धा रूपेण अवतरत्, महर्षे। एष फलम् अस्मिन्लोके; परत्र फलं शृणु। सः स्वर्गे दशेन्द्रकालपर्यन्तं, तस्य द्विगुणं कालं, सुखानि भुङ्क्ते। ततश्च भूत्वा मनुष्यलोके, शतयज्ञकृत् राजा जायते। सर्वपापक्षयमाप्नोति, च नित्यमुक्तिं गच्छति। दुर्वासाः पुनरुवाच— आषाढमासे अपि, पूर्ववत्, नरः संकल्पं कृत्वा, सुगन्धिपुष्पैः बहुविधं परं देवम् arcayet। तत्र वासुदेवाय पादौ, संकर्षणाय कटिं, प्रद्युम्नाय उदरं, अनिरुद्धाय वक्षःस्थलं पूजयेत्। चक्रिणे भुजौ, भूमिपाय कण्ठं, शङ्खचक्रयोः स्वनामभ्यां, पुरुषाय शिरः सम्यक् पूजयेत्। एवं पूज्य, यथापूर्वं घटं पुरतः स्थापयेत्, वस्त्रयुग्मेन आच्छाद्य, तस्योपरि वासुदेवस्य चतुर्व्यूहस्वरूपस्य सुवर्णमयीं प्रतिमां स्थापयेत्। विधिवत् गन्धपुष्पादिभिः क्रमशः पूजयित्वा, वेदविदुषे शीलसम्पन्नाय ब्राह्मणाय दद्यात्। अस्य व्रतस्य यः फलम्, तत् शृणु। वासुदेवः यदुवंशवर्धकः राजा बभूव, तस्य देवकी धर्मपत्नी, समानव्रतधारिणी। सा पुत्राभावात्, पतिसंयुक्ता धर्मिष्ठा च, दीर्घकालं तस्थौ। कालेन नारदः तस्य गृहं आगतः। वासुदेवेन भक्त्या पूजितः सः नारदः उवाच— “वासुदेव, शृणु, पापरहित! मम दिव्यकार्यम् अस्ति; तदाकर्ण्य, त्वत्तः शीघ्रं आगतः। हे यदुकुलश्रेष्ठ, अहं सुरसभायां पृथिवीं दृष्टवान्; तत्र सुराः, तस्याः भारं सोढुं न शक्नुवन्ति। सौभः, कंसः, जरासन्धः, पुनः नरकः, बलिनः कुरुपाञ्चालभोजदानवाः च— एते देवाः, संयुक्ताः, मां पीडयन्ति। देवश्रेष्ठ, एतान् हन्याः।” एवं पृथिव्या उक्ताः, देवाः नारायणं ययुः। तदा देवेश्वरः मनसा तत्रैव प्रादुरभूत्। स देवश्रेष्ठः स्वयम् उवाच— “एष कार्यं अहं साधयिष्यामि, न संशयः। नरलोके गत्वा, मानुषरूपं धारयिष्यामि। आषाढस्य शुक्लपक्षे, या स्त्री पतिसहितं उपवासनं करिष्यति, तस्याः गर्भे अहं अवतिष्ये।” एवं उक्त्वा, देवः निर्गतः; अहं अपि अत्र आगतः। यद् उपदिष्टम्, पुत्रार्थिनः विशेषतः, उपवासेन सहपत्नीको नरः पुत्रं प्राप्नोति, न संशयः। वासुदेवः अपि, एतां द्वादशीं कृत्वा, पुत्रपौत्रसम्पन्नः महद् ऐश्वर्यं प्राप्तवान्। राज्यसंपदं भुक्त्वा, परां गतिं प्राप। एष मासे आषाढे तव विहितः विधिः, महर्षे। दुर्वासाः पुनरुवाच— श्रावणस्य शुक्लपक्षे, जनार्दनं परं देवम्, गन्धपुष्पैः पूजयेत्। तत्र दामोदराय पादौ, हृषीकेशाय कटिं, सनातनाय उदरं, श्रीवत्सधारिणे वक्षःस्थलं पूजयेत्। चक्रिणे भुजौ, हरये कण्ठं, मुञ्जकेशाय शिरः, भद्राय शिखां पूजयेत्। एवं पूजयित्वा, घटं स्थापयेत्, तस्योपरि वस्त्रयुग्मं स्थापयित्वा, तदूर्ध्वं तं निधाय। देवेशस्य दामोदराख्यस्य सुवर्णमयीं प्रतिमां, विधिपूर्वकं, चन्दनपुष्पादिभिः क्रमशः पूजयेत्। यथापूर्वं, तां प्रतिमां वेदवेदाङ्गविदुषे ब्राह्मणाय दद्यात्। अस्य व्रतस्य प्रभावं शृणु। हे महाबाहो, श्रावणमासे एष तव विहितः विधिः, पापक्षयकरः। कृतयुगे, नृगः नाम राजा आसीत्, महाबलः, यः महावने मृगयायां मग्नचित्तः विचरन् आसीत्। कदाचित् सः, अश्वेन दूरं नीतः, सिंहव्याघ्रगजाकीर्णे, चौरसर्पसमाकीर्णे महावने प्रविष्टः। तत्र सः राजा, अश्वं वृक्षमूले स्थापयित्वा, कुशान् वितानं कृत्वा, क्लेशार्तः स्वयम् शयानः अभवत्। तस्मिन्नेव रात्रौ, चतुर्दशसहस्रश्शबराः तत्र आगच्छन्, सर्वतः राजानं परिवृत्य, मृगवधाय उद्दिश्य स्थिताः। तत्र तं शयानं, सुवर्णमणिविभूषितं नृगं ददृशुः, सुमहाबलप्रभं। शबराः शीघ्रं स्वामिनं विज्ञाप्य, सः रत्नकाञ्चनलोभात्, राजानं हन्तुम् उद्यतः। अश्वहेतोः, वनवासिनः छुरिकाधारिणः, सुप्तं राजानं गृहीतुं समुपजग्मुः। तदा, राज्ञः शरीरेण, श्वेताभरणमाल्यचन्दनभूषिता स्त्री उत्पन्ना, सुदर्शनं गृह्य, तान् म्लेच्छान् निपातयामास।