सः तत्र दीर्घकालं स्तुत्वा, मृत्युलोकं सम्प्राप्तः, ययाति-नहुषपुत्रवत् बुद्धिमान् सम्राट् अभवत्। ततः दुर्वासा ऋषिः उवाच—वैशाखमासे पुरुषः विधिवत् संकल्पं कृत्वा, स्नानादिकर्माणि सम्पन्न्य, देवालयं गच्छेत्। तत्र भक्त्या हरिं पूज्य, ज्ञानी पुरुषः निम्नमन्त्राणि पठेत्—“जमदग्नेः पादौ, सर्वधारिणे उदरम्, मधुसूदनाय कटिपृष्ठं श्रीवत्सधारिणे च।” “क्षत्रियविनाशिने भुजौ, मणिकण्ठाय ग्रीवम्, स्वनाम्ना शङ्खचक्रे, विश्वधारिणे शिरः।” एवं पूज्य, पूर्ववत्, ज्ञानी पुरुषः पुरतः घटं स्थापयेत्, युग्मवस्त्रेण आवृत्य। वंशपात्रे हरिं प्रतिष्ठापयेत्, यः जमदग्निनाम्ना दुःखनाशकः। देवतायाः दक्षिणहस्ते परशुं स्थापयेत्, सर्वगन्धैः विविधैः शुभपुष्पैः पूजां कुर्यात्। ततः भक्तिमान् पुरुषः पुरतः जागरणं कुर्यात्, प्रातः शुद्धसूर्ये ब्राह्मणाय सम्प्रदानं कुर्यात्। तस्य व्रतस्य फलं शृणु। एकदा वीरसेनः महाभागः राजा, पुत्रहीनः, तीव्रं तपः कृतवान्। तस्य घोरं तपः कुर्वतः, महायोगी याज्ञवल्क्यः समीपं आगतः। ऋषिं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, राजा श्रद्धया नमस्कृत्य उत्थितः। सम्मानितः ऋषिः उवाच—“किमर्थं तपः करोषि, हे राजन्? धर्मज्ञ, यः कार्यं इच्छसि, तद् वद।” राजा उवाच—“भगवन्, अहं पुत्रहीनः, पुत्रवंशः नास्ति; अतः तपस्यया क्लान्तः, स्वदेहः पीडितः, हे द्विज।” याज्ञवल्क्यः उवाच—“राजन्, पर्याप्तं तपः; अल्पेन प्रयासेन पुत्रं लप्स्यसि, न संशयः।” राजा उवाच—“कथं अल्पेन प्रयासेन पुत्रं लप्स्ये, हे द्विजश्रेष्ठ? तद् वद, भगवन्, यः मयि तुष्टः।” दुर्वासा उवाच—एवं राज्ञा पृष्टः, ऋषिः वैशाखशुक्लद्वादशीव्रतं विधिं विवृत्य उक्तवान्। राजा पुत्रकामः व्रतं विधिवत् कृत्वा, नलः नाम पुत्रं प्राप्तवान्, धर्मिष्ठं, यः अद्यापि लोके सुप्रशस्तः। एतस्य व्रतस्य लौकिकं फलम्—सुपुत्रः जायते, धनविद्यायुक्तः, उत्तमसौन्दर्ययुक्तः। परलोकस्थं अद्भुतं फलं शृणु—ब्रह्मलोकं एककल्पं अप्सरसां मध्ये वसति; क्रीडायाः अन्ते, पुनः सृष्टौ, त्रिंशत्सहस्रवर्षपर्यन्तं सार्वभौमः राजा भवति, न संशयः। दुर्वासा पुनः उवाच—ज्येष्ठमासे अपि, पुरुषः विधिवत् संकल्पं कृत्वा, शुभपुष्पैः परमेश्वरं पूजयेन्। प्रथमं पादौ “रामाय रामानन्दाय” इति पूज्य, कटिं “त्रिविक्रमाय,” उदरं “विश्वधारिणे”। वक्षः “संवत्सराय,” ग्रीवां “संवर्तकाय,” भुजौ “सर्वायुधधारिणे,” द्वौ पद्मरथभुजौ स्वनाम्ना पूजयेत्। सहस्रशीर्ष्णे महात्मने शिरः पूज्य, पूर्वोक्तं घटं स्थापयेत्। युग्मवस्त्रेण आवृत्य, सुवर्णमयं राम-लक्ष्मणयोः रूपं पूज्य, प्रातः कामयमानः ब्राह्मणाय भक्त्या दद्यात्। एकदा दशरथः राजा पुत्रहीनः, पुत्रकामः वसिष्ठं विशेषतः पूज्य पृच्छितवान्। वसिष्ठः द्विजः तस्य विधिं उक्तवान्; राजा तद् विधिवत् कृतवान्। तस्य स्वयमेव पुत्रः जातः—बलवान् रामः नाम। विष्णुः चतुर्विधरूपेण प्रकटितः, नित्यः तुष्टः। एतत् लौकिकं फलम्; परलोकस्थं फलम् शृणु—स्वर्गे दशेन्द्रकालपर्यन्तं सुखं भुङ्क्ते; तस्मिन्नेव द्विगुणे काले, पुनः मर्त्यलोके जन्मन्य, शतयज्ञकर्ता राजा भवति; सर्वपापं नश्यति, नित्यं मोक्षं लभते। दुर्वासा पुनः उवाच—आषाढमासे अपि, पुरुषः विधिवत् संकल्पं कृत्वा, सुगन्धिपुष्पैः परमेश्वरं पुनः पुनः पूजयेत्। वासुदेवाय पादौ, संकर्षणाय कटिं, प्रद्युम्नाय उदरम्, अनिरुद्धाय वक्षः। चक्रधारिणे भुजौ, भूमिपतये ग्रीवम्, स्वनाम्ना शङ्खचक्रे, पुरुषाय शिरः। एवं पूज्य, पूर्ववत्, घटं स्थापयेत्, वस्त्रेण आवृत्य, तस्य उपरि सुवर्णमयं वासुदेवस्य चतुर्विधरूपं स्थापयेत्। विधिवत् गन्धपुष्पादिभिः पूज्य, वेदविद्, सदाचारयुक्तं ब्राह्मणं दद्यात्; तस्य व्रतस्य पुण्यं शृणु। वासुदेवः यदुवंशवर्धकः राजा अभवत्, देवकी तस्य पत्नी, समानव्रता। सा पुत्रहीना, धर्मज्ञा, पतिसंनता। कालेन नारदः तस्य गृहं आगतः। वासुदेवेन भक्त्या पूजितः, नारदः उवाच—“वासुदेव, शृणु, मम दिव्यं कार्यं; एतत् कथा शृण्वन् त्वां द्रष्टुं शीघ्रं आगतः।” “हे यदुवर, देवसभा मध्ये पृथिवीं दृष्टवान्; तत्र गच्छन्, देवाः भारं न सहन्ते। सौभः, कंसः, जरासन्धः, पुनः नरकः, बलवान् कुरुपाञ्चालभोजदानवाः—एते देवैः सहिताः मां पीडयन्ति; हे देवश्रेष्ठ, तान् हन।” पृथिव्या उक्त्वा, देवाः नारायणं गच्छन्ति; देवेशः मनसा तत्रैव प्रकटितः। एवं पूर्वोक्तेषु मासेषु विधिवत् व्रतानि कृत्वा, भक्त्या परमेश्वरस्य पूजां कुर्वन्, नरः लौकिकं परलोकिकं च महत् पुण्यं लभते; पुत्रप्राप्तिः, राज्यलाभः, मोक्षः च सुनिश्चितः।