एवं उक्तः स राजा हृष्टः प्रहर्षपूर्णया वाचा प्रोवाच—"केन प्रकारेण स देवः मयि प्रसादं करोति? तस्य प्रसन्ने, केन सर्वं दुःखं नश्यति, महाभाग?" इति। तदा दुर्वासाः उक्तः सन्, देवरतः तं व्रतम् अवर्णयत्; स एव तदाचरन्, विपुलान् भोगान् अनुभूतवान्। तस्य मृत्यु-काले, हे मुनिश्रेष्ठ, स राजा दिवं जगाम, इन्द्रस्य लोकं, सुवर्णमयं तेजस्विनं रथं समारुह्य। तत्र इन्द्रः तस्य हविर्ग्राह्य बहिः समागतः; इन्द्रं समुपेत्य द्रष्टुम् इच्छन्तं दृष्ट्वा विष्णोः पार्षदाः ऊचुः—"यः तपसा हीनः, स देवराजं द्रष्टुं न अर्हति।" एवं, तस्य तेजसा आकृष्टाः सर्वे लोकपालाः बहिः निर्गताः; किन्तु विष्णोः पार्षदाः तान् नाङ्गीकुर्वन्, तेषां कर्मसु अल्पत्वात्। एवं स राजा सत्यलोकस्य अन्तं प्राप्तवान्, महर्षे। अमृत्युलोके, अग्निदाहविनाशरहिते, स महाभागः राजा अद्यापि देवैः स्तूयमानः तिष्ठति। यदा यज्ञपतिः तुष्टः भवति, तत्र कः आश्चर्यः? अस्मिन्नेव जन्मनि, श्रीः, दीर्घायुष्यम्, आरोग्यम्, धनं च—एतानि सर्वाणि विधिना पूजया लभ्यन्ते, परमामृतत्वं च। किमु वर्षपूर्तौ? साक्षात् स्वं धाम ददाति—नारायणः, चतुर्भुजः, परः, अमूल्यः; नात्र संशयः। यथा केशवः मत्स्यरूपेण वेदान् उद्धृतवान्; यथा भगवान् मन्दराचलम् अमृतमथने धारयामास; तथैव विष्णोः द्वितीयं रूपं पश्य—कूर्मं नाम कूर्मावतारम्। यथा परः पुरुषः वराहरूपेण पातालात् पृथिवीं उद्धृतवान्; एवं तृतीयं वैष्णवं रूपं पश्य। ततः दुर्वासाः उवाच—एवमेव फाल्गुनमासे शुक्लपक्षे द्वादश्यां, उपवासं कृत्वा, विधिना हरिं पूजयेत्, विप्रवर। नरसिंहस्य पादौ, गोविन्दस्य ऊरू, विश्वभुजस्य कटिं, अनिरुद्धस्य भुजौ पूजयेत्। शितिकण्ठस्य कण्ठं, पिङ्गकेशस्य शिरः, दैत्यनाशिनः चक्रं, जलरूपस्य शङ्खं—एतानि चन्दनपुष्पफलैः पूजयेत्। पूर्वे पात्रं स्थापयेत्, श्वेतवस्त्रयुग्मेन भूषितम्; तस्योपरि ताम्रपात्रे सुवर्णमयं नरसिंहम् स्थापयेत्—न शक्ये सुवर्णे, तर्हि दारुभावे वा वेतसकृत्य वा। रत्नभाण्डे स्थाप्य पूज्य च, द्वादश्यां वेदविदे ब्राह्मणाय दद्यात्। एवं कृत्वा, यं फलं प्राचीनः राजा प्राप्तवान्, तत् अहं ते कथयामि, महर्षे, वत्स इति नाम्ना। किम्पुरुषविषये धर्मात्मा राजा बर्हतः नाम्ना प्रसिद्धः; तस्य पुत्रः वत्सः नाम्ना। स युद्धे पराजितः, कोशगजौ हृतौ, भार्यया सह वनं गतः, वसिष्ठस्य आश्रमे वासं कृतवान्। कालान्तरे, महर्षिः वसिष्ठः तं पप्रच्छ—"किं कार्यम् अत्र महाश्रमे?" इति। राजा उवाच—"भगवन्, कोशः राज्यं च मया शत्रुभिः हृतम्, शत्रुभिः चित्तं भग्नम्; शरणं ते आगतः। उपदेशं दत्त्वा कृपां कुरुष्व।" इत्युक्तः, वसिष्ठः तस्मै द्वादशीव्रतम् उपदिशत्, स च सर्वं यथोक्तं अकुरुत्। व्रतसमाप्तौ, भगवतः नरसिंहस्य प्रसादेन, सुदर्शनं चक्रं दत्तम्, शत्रुनाशे श्रेष्ठम्। तेन आयुधेन स राजा स्वं राज्यं पुनः प्राप्तवान्; स्वराज्ये स्थित्वा सहस्रं अश्वमेधयज्ञान् अकरोत्, अन्ते च विष्णुलोकं प्राप्तवान्। एषा पुण्या पापकृद् द्वादशी कथा तवोक्ता, मुनिवर; श्रुत्वा श्रद्धया यथेष्टं कुरु। एवं, हे मुनिश्रेष्ठ, चैत्रमासे द्वादशीव्रतम् आचरन्, उपवासं कृत्वा, जनार्दनं देवदेवं पूजयेत्। तत्र वामनरूपेण पादौ, विष्णुरूपेण कटिं, वासुदेवरूपेण उदरवक्षःशरीरं पूजयेत्। विश्वकृद्रूपेण कण्ठं, व्योमरूपेण शिरः, विश्वजिद्रूपेण भुजौ, शङ्खचक्रौ च स्वनामभिः पूजयेत्। एवं नित्यं देवदेवं पूज्य, पूर्वोक्ते पात्रे पूर्वे उत्तरदिशि च कुम्भद्वयं स्थापयेत्। ततः सुवर्णमयं वामनं लघुं यथाशक्ति, श्वेतयज्ञोपवीतेन भूषितं, तस्मिन् पात्रे स्थापयेत्। पार्श्वे कुम्भं, छत्रं, पादत्राणं, अक्षमालां, विशेषतः दण्डं स्थापयेत्। एवं सम्यगुपकरणं कृत्वा, प्रातःकाले द्विजाय दद्यात्—"विष्णुः वामनरूपेण तुष्टः भवेत्" इति। मासनाम्ना च प्रकट्य विधिना सर्वत्र नियमः उक्तः—"स तुष्टः भवेत्" इति। श्रूयते प्राचीनकाले हर्यश्वः नाम राजा, पृथ्वीपतिः, पुत्रकामः सन्, पुत्रार्थं तपः कृतवान्, मुनिश्रेष्ठ। स पुत्रार्थं रात्रौ जागरणं कुर्वन्, भगवाञ् हरिः स्वयम् द्विजरूपेण प्रथमं समायातः। स उवाच—"तव तपसा किम् अभिप्रेतं, राजन्?" स मुनिः प्रत्युवाच—"पुत्रार्थं तपः कृतम्।" तदा भगवान् उक्तवान्—"एष विधिः, राजन्, कुरु।" इत्युक्त्वा, स प्रभुः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। राजा शीघ्रं तं विधिं मन्त्रैः द्विजाय अकरोत्; तं दरिद्राय, ज्योतिर्गर्गाय च, दत्तवान्। "यथा अन्यस्य पुत्रः स्वपुत्रत्वं प्राप्तः, तथा सत्येन ममापि सुतः स्यात्" इति प्रतिज्ञाय। एवं दानेन, तस्मै पुत्रः जातः, महर्षे; स कुबलश्वः नाम्ना, महाबलशाली चक्रवर्ती अभवत्। अपुत्रः पुत्रं लभते, दरिद्रः धनं प्राप्नोति; राज्यहीनः राज्यं पुनः प्राप्नोति, मृताः विष्णुधाम प्राप्नुवन्ति।