सर्वे शिष्याः संवर्तस्य पितरं क्रूरं विदित्वा, तस्य प्रभावात् स्वं स्वभावं अधिकं क्रूरं मन्यन्ते। तेन संवर्तः पुत्रेभ्यः उक्तवान्—“मम पितरः क्रूरः, अहं तस्य प्रभावात् अतिव क्रूरः; अतः यूयं पापकर्मणः जाताः।” ततोऽस्मिन् उपदेशे, संवर्तः पुनः पुत्रेभ्यः आज्ञापयत्—“मृगचर्म धृत्वा, संयमव्रतम् आस्थाय, वनं प्रविश्य पञ्चवर्षाणि वसत; ततो यूयं शुद्धाः भविष्यथ।” संवर्तस्य वचनानुसारं, तस्य पुत्राः मृगचर्म उपरि धृत्वा, चिन्तारहिताः, नित्यम् ब्रह्मणः जपं कुर्वन्तः, वनं प्रविश्य निवसन्ति। एवं संवर्तस्य पुत्राः वनमध्ये वर्षं यापयन्ति। ततः राजा वीरधन्वन् तत्र आगच्छत्, यत्र ते मृगरूपेण वसन्ति। कस्यचित् वृक्षस्य मूलम्, मृगचर्मधारिणः पुत्राः स्थिताः सन्ति, जपं कुर्वन्तः। राजा तान् मृगान् इव मन्यते, तान् सर्वान् एकस्मात् बाणेन हन्ति; ब्रह्मजपिनः तत्र मृत्युम् उपगच्छन्ति। तान् ब्राह्मणान् व्रतस्थः मृतः दृष्ट्वा, राजा भयात् कम्पमानः देवरातस्य आश्रमम् गच्छति; तत्र सः महर्षिं पृच्छति—“महर्षे, ब्राह्मणहत्यापापम् मया कृतम्।” राजा सम्पूर्णं वृत्तान्तम् दुःखसन्तप्तः, अश्रुपूर्णहृदयः, देवराताय निवेदयति। तदा देवरातः दुःखितं राजानम् आश्वासयति—“राजन्, मा विषीद; अहं तव पापम् निवारयिष्यामि।” यथा सुतलाख्या पृथिवी विष्णुना वाराहरूपेण अधस्तात् उद्धृता, तथा ब्राह्मणहत्यापापग्रस्तः त्वं जनार्दनस्य कृपया उद्धृतः भविष्यसि। इति श्रुत्वा, राजा हर्षितः पृच्छति—“भगवन्, केन उपायेन सः देवः मम अनुग्रहं करोति? तस्य प्रसन्ने, केन सर्वदुःखं नश्यति?” एवं राजा पृच्छति, देवरातः तस्य व्रतम् विस्तरेण व्याख्याय, तद् राजा यथाविधि आचरति, सुखानि भुङ्क्ते। मृत्युकाले, सः राजा दिव्यं सुवर्णमयं रथं आरूढः, इन्द्रलोकम् याति। इन्द्रः तं स्वागतं करोति; विष्णोः पार्षदाः इन्द्रस्य आगमनं दृष्ट्वा वदन्ति—“तपशून्यः इन्द्रः न दृश्यः।” सर्वे लोकपालाः तस्य तेजसा आकर्षिताः आगच्छन्ति, किन्तु विष्णोः पार्षदाः तान् अस्वीकरोति, तेषां कर्माणि अल्पानि। एवं राजा सत्यलोकस्य अन्तं प्राप्नोति। मृत्युनिर्मुक्ते, दाहविनाशरहिते लोके, सः महा राजा देवैः स्तूयमानः अधुनापि तिष्ठति। यदा यज्ञपतिः प्रसन्नः, तदा किम् आश्चर्यम्? अस्मिन जीवने, श्रीः, दीर्घायुः, आरोग्यम्, धनम्—सर्वं विधिवत् पूजायाः प्रसादेन लभ्यते, परमं अमृतत्वं च। पूर्णवर्षे, नारायणः स्वं धाम ददाति—चतुर्व्यूहः, परमः, अमूल्यः; नास्ति संशयः। यथा केशवः मत्स्यरूपेण वेदान् उद्धृतवान्; यथा भगवान् मन्दरगिरिं समुद्रमथने धृतवान्; तथा द्वितीयं वैष्णवरूपं, कूर्मं नाम, दर्शय। यथा परमात्मा वाराहरूपेण पृथिवीं अधस्तात् उद्धृतवान्; तथा तृतीयं वैष्णवरूपं पश्य। दुर्वासाः पुनः उक्तवान्—“एवं फाल्गुनमासे, शुक्लपक्षे द्वादशी तिथौ, उपवासं कृत्वा, हरिं विधिवत् पूजयेत्। नरसिंहाय पादौ, गोविन्दाय ऊरू, विश्वभुजाय कटिं, अनिरुद्धाय भुजौ पूजयेत्। शितिकण्ठाय ग्रीवां, पिङ्गकेशाय शिरः, दैत्यनाशाय चक्रं, वारिरूपाय शङ्खं—सर्वं चन्दनफूलफलैः पूजयेत्। पुरतः शुक्लवस्त्रयुगलविभूषितं घटं स्थापयेत्; तस्य उपरि कपर्यां सुवर्णमयं नरसिंहप्रतिमां स्थापयेत्—सुवर्णाभावे काष्ठमयं वा वंशमयं वा। रत्नमयघटे स्थापयित्वा, पूजां कृत्वा, द्वादशी तिथौ वेदविद्यायुक्तं ब्राह्मणं दद्यात्। एवं कृत्वा, यत् फलम् प्राचीनस्य राज्ञः प्राप्तम्, तत् वत्सनाम्ना ते कथयिष्यामि। किम्पुरुषवर्षे धर्मपरायणः राजा भारतः आसीत्; तस्य पुत्रः वत्सः। सः शत्रुभिः युद्धे पराजितः, कोशः हस्तिनः च हृतः, पत्नीसमेतः वनं गत्वा वसिष्ठस्य आश्रमे निवसति। कालातिरेकात्, वसिष्ठः पृच्छति—“किमर्थम् त्वं महाश्रमे स्थितः?” राजा वदति—“भगवन्, कोशः राज्यं च हृतम्, शत्रुभिः संकल्पः भङ्गः; शरणं ते आगतः अस्मि। उपदेशं दत्त्वा अनुग्रहम् कुरु।” वसिष्ठः तं द्वादशीव्रतं विधिवत् ददाति; सः सर्वं यथाविधि आचरति। व्रतसमाप्तौ, श्रीनरसिंहः प्रसन्नः, तस्मै शत्रुनाशकं चक्रं ददाति। तेन अस्त्रेण राजा स्वं राज्यं पुनः प्राप्तवान्; राज्ये स्थित्वा, सहस्रं अश्वमेधयज्ञं कृत्वा, विष्णुलोकम् प्राप्नोत्। एषः शुभः, पापकृत् द्वादशीव्रतः ते कथितः, ऋषे; सम्यक् श्रुत्वा, इच्छितं कुरु। दुर्वासाः पुनः वदति—“एवं चैत्रमासे, द्वादशीव्रतं कर्तुम् संकल्प्य, उपवासं कृत्वा, जनार्दनं देवदेवं पूजयेत्। वामनरूपेण पादौ, विष्णुरूपेण कटिं, वासुदेवरूपेण उदरं वक्षः सर्वं च पूजयेत्। विश्वकृत् ग्रीवां, आकाशरूपं शिरः, विश्वजित् भुजौ, शङ्खचक्रौ स्वनाम्ना पूजयेत्। पूजां कृत्वा, पुरतः पूर्वदिशायाम् उत्तरदिशायाम् च द्वौ घटौ स्थापयेत्। पूर्वविधिस्थिते घटे सुवर्णमयं वामनप्रतिमां स्थापयेत्—यथाशक्ति लघुं, शुक्लयज्ञोपवीतेन अलङ्कृतम्। पार्श्वे जलघटं च, छत्रं, पादत्राणं, जपमालां, दण्डं विशेषतः स्थापयेत्। एवं वृत्तान्तः विधिवत् अनुवर्तते—पावनः, दिव्यः, धर्मपरायणः।