शृणु, ब्रह्मन्, यथाहं हर्यात्मकं वराहरूपिणं भगवन्तं ब्राह्मणाय कुम्भसहितं दत्त्वा यः फलमवाप्यते, तत् त्वां कथयामि। अत्रैव जन्मनि सौभाग्यं, सम्पदः, सौन्दर्यं, तृप्तिश्च लभ्यते; दरिद्रः सहसा धनवान् भवति, अपुत्रः पुत्रमवाप्नोति, दुःखं क्षणेन विनश्यति, लक्ष्मीः तस्मिन्नेव क्षणे प्रविशति। अत्रैव लोके सौभाग्यं दृश्यते; परत्र किं भवति, तन्निबोध। तत्रैतिहासिकं प्राचीनं चरितं ते प्रवक्ष्यामि। अस्मिन्लोके कश्चन राजा वीरधन्वा नाम प्रसिद्धः आसीत्। स एकदा मृगयार्थं वनं प्रविष्टः। स मृगगणान् हन्तुं प्रवृत्तः, मुनिवनमध्यम् प्रविवेश; तत्र स राजा, न जानन्, मृगरूपिणः ब्राह्मणान् निघ्नन् अभवत्। तत्र, हे ब्रह्मन्, पञ्चाशत् भ्रातरः संवर्तस्य पुत्राः, वेदाध्ययनरताः, मृगस्वरूपं गृहीत्वा तस्थुः। तदा सत्यतपः पप्रच्छ—"किं निमित्तं ते मृगत्वं प्राप्नुवन्? ब्रह्मन्, अहं ज्ञातुमिच्छामि, कृपां कुरु मे नम्राय।" तदा दुर्वासाः प्रत्युवाच—"कदाचित् ते वनं गत्वा, नूतनजाता मृगशावकान् मातृभिः परित्यक्तान् दृष्ट्वा, एकैकः एकं शावकं गृहीत्वा स्कन्धे स्थापयित्वा, तैः अकस्मात् हन्यमानाः। ततः सर्वे दुःखिता: पितरं गत्वा, मृगवधं निवेद्य, प्रायश्चित्तं पृष्टवन्तः। ते वदन्ति—'हे मुने, वयं पञ्च नूतनमृगान् हतान्; अजानतैव कृतं, अतः प्रायश्चित्तं विधीयताम्।' संवर्तः उक्तवान्—'मम पिता उग्रः आसीत्, अहं तस्मात् अधिकतरः; भवन्तः अपि तेन पापकर्मभिः जाताः। अतः, मृगचर्म धारयित्वा, संयमव्रतम् आस्थाय, पञ्चवर्षाणि वने वसत; अनन्तरं शुद्धिं प्राप्स्यथ।' एवं संवर्तवाक्यं श्रुत्वा, ते पुत्राः मृगचर्मोपरिधारिणः, चिन्तारहिताः, ब्रह्मनित्यपाठनपराः, वनं प्रविशन्ति। एवं संवत्सरे गते, वीरधन्वा राजा तस्मिन् स्थले आगतः, यत्र ते मृगस्वरूपिणः वसन्ति। तत्र कस्यचित् वृक्षस्य मूलस्थाः, मृगचर्मोपरिधारिणः, ब्रह्मपाठनरताः, तान् राजा मृगान् इति मन्यन्, एकैकेन बाणेन तान् ब्रह्मवादिनः जघान। तान् व्रतस्थब्राह्मणान् निहतान् दृष्ट्वा, राजा भयाकुलः देवराताश्रमं गतः, तत्र पापं ब्रह्महत्यां निवेद्य, दुःखसन्तप्तहृदयः, रुदन् स्थितवान्। तदा देवरातः शोकाकुलं राजानं उवाच—'मा भैः, राजन्; अहं ते पापं नयामि।' 'यथा पृथिवी सुतले नाम पाताले निमग्ना, विष्णुना वराहरूपेण उद्धृता, तथा त्वं ब्रह्महत्यापापाकुलितः, जनार्दनदेवेनैव उद्धास्यसे।' इत्युक्त्वा, राजा हृष्टः पप्रच्छ—'कथं स देवः मयि प्रसादं करोति? कस्मिन्नर्थे तस्य प्रसादेन दुःखं नश्यति?' तदा दुर्वासाः उवाच—देवरातेन व्रतम् उपदिष्टं, स राजा तदाचरन्, बहून् भोगान् अनुभूय, मृत्युकाले दिव्यम् सुवर्णमयं रथं समारुह्य, स्वर्गं देवेन्द्रलोकं गच्छति। तत्र इन्द्रः स्वयम् तस्य प्रतिग्रहम् कृत्वा, तं प्रत्युद्गम्य, विष्णुपार्षदाः इन्द्रस्य समीपगमनं वारयन्ति—'अतपस्विभिः देवेशः न द्रष्टव्यः।' तदा सर्वे लोकपालाः तस्य तेजसा आकर्षिताः, बहिः आगच्छन्ति; किन्तु विष्णुपार्षदाः तान् कर्महीनान् प्रत्याचक्रुः। एवं राजा सत्यलोकपर्यन्तं गतः। तत्र मृत्युविनिर्मुक्ते, दाहनाशनरहिते लोके, स राजा देवैः स्तूयमानः अधुना अपि तिष्ठति। यदा यजमानः तुष्टः स्यात्, तदा किमद्भुतम्? अत्रैव लोके विधिवत् पूजनात् सौभाग्यं, दीर्घायुः, आरोग्यं, धनं, चामृतत्वं लभ्यते। वर्षपर्यन्ते किमु वक्तव्यम्? स नारायणः स्वं धाम ददाति, चतुर्भुजः, परमो दुर्लभः, न संशयः। यथा केशवः मत्स्यरूपेण वेदान् उद्धृतवान्, यथा मन्थनकाले मन्दराचलं धारयामास, तथा द्वितीयं वैश्णवम् रूपं कूर्माख्यं पश्य। यथा परमात्मा वराहरूपेण पृथिवीं पातालात् उद्धृतवान्, तथैव तृतीयं वैश्णवरूपं ज्ञेयम्। एवमेतत्, फाल्गुनमासे शुक्लद्वादश्यां उपोष्य, विधिवत् हरिं पूजयेत्। नरसिंहाय पादौ, गोविन्दाय ऊरू, विश्वभुजे कटिं, अनिरुद्धाय बाहू, शितिकण्ठाय ग्रीवां, पिङ्गकेशाय शिरः, दैत्यारये चक्रं, आप्यमूर्तये शङ्खं, चन्दनपुष्पफलैः पूजयेत्। पुरतः शुभश्वेतवस्त्रयुगलालङ्कृतं घटं स्थापयेत्; तस्योपरि काञ्चनं नरसिंहमूर्तिं ताम्रपात्रे स्थापयेत्, काञ्चनाभावे काष्ठबम्भुवापि। रत्नघटस्थां तां मूर्तिं सम्पूज्य, द्वादश्यां वेदविदे ब्राह्मणाय समर्पयेत्। एवं कृत्वा, यत्फलं प्राचीनकालस्य राज्ञा लब्धम्, तत् वत्साख्येन वदामि। किम्पुरुषदेशे धर्मात्मा राजा भरतः आसीत्, तस्य पुत्रो वत्सः नाम। स शत्रुभिः रणेजितः, कोशगजादिभिः हीनः, भार्यया सह वनं गत्वा वसिष्ठाश्रमे वासं चकार। कालान्तरे महर्षिः वसिष्ठः तं पप्रच्छ—'राजन्, किमर्थं त्वं ममाश्रमे वससि?' राजा उवाच—'भगवन्, मम कोशं राज्यं च शत्रुभिः हृतम्, मनोबलं भग्नम्; तव शरणं प्राप्तोऽस्मि। उपदेशेन कृपां कुरु।' एवं, ब्रह्मन्, हरिविग्रहदानस्य, व्रतस्य च माहात्म्यं, तस्मिन्ननुक्रमेण पुरावृत्तान्तेन सहितं, त्वां निवेदितम्।