श्रूयतां, भगवतः हर्याः पूजनविधिं मुनिवरः सन्दर्शयति। प्रथमं, भक्तः 'ॐ वाराहाय' इति चरणयोः, 'माधवाय' इति कट्यां, 'क्षेत्रज्ञाय' इति उदरे, 'विश्वरूपाय' इति वक्षसि च हरिं सम्पूज्य जपेत्। ततः 'सर्वज्ञाय' इति कण्ठे, 'भूतनाथाय' इति शिरसि, 'प्रद्युम्नाय' इति भुजयोः, 'दिव्यायुधाय' इति चक्रे, 'अमृतोद्भवाय' इति शङ्खे च नामानि उच्चारयन् सम्पूजयेत्तं देवम्। एवं पूजायाः सम्यगनुष्ठानानन्तरं, यः प्राज्ञः सः स्वशक्त्या सुवर्णरजतताम्रपात्रं तस्मिन् कलशे स्थापयेत्। तदनन्तरं, विविधानि बीजानि तेन पात्रे समर्प्य, शक्त्यनुसारं सुवर्णमयं वाराहस्वरूपं निर्माय तत्र स्थापयेत्। माधवः मधुसूदनः वाराहरूपं धारयन्, शृङ्गाग्रेण सह पर्वतवनवृक्षयुक्तां पृथिवीं उद्धृतवान्। सर्वबीजैः पूर्णे पात्रे तद्वरेण्यं सुवर्णमयं हरिमूर्तिं स्थापयेत्। ताम् ताम्रपात्रमुपरि शुभ्रवस्त्रयुग्मेन संवृत्य, सुगन्धिपुष्पैः शुभद्रव्यैश्च सम्यक् पूजयेत्। पुष्पमण्डलं निर्माय, तत्रैव जागरणं कुर्यात्; हर्याः विविधमूर्तीनाम् अनुस्मरणं जपञ्च साधयेत्। एवं संकल्पव्रतस्य समाप्तौ, प्रभाते सूर्ये उदिते, शुचिर्भूत्वा हरिं सम्पूज्य, तं ब्राह्मणाय समर्पयेत्। विशेषतः वेदवेदाङ्गविदुषे, सदाचारिणे, बुद्धिमते, विष्णुभक्ताय ब्राह्मणाय दानं दातव्यम्। तदा वाराहस्वरूपिणं हरिं कलशसहितं ब्राह्मणाय दत्त्वा फलं शृणु। इहैव जीवने सौभाग्यं, संपदं, सौन्दर्यं, तुष्टिं च लभते; दरिद्रो धनवान् भवति, अपुत्रः पुत्रं प्राप्नोति, दुरितं क्षिप्रं नश्यति, लक्ष्मीः तत्रैव प्रविशति। इह लोके सौभग्यं लभ्यते; परत्र किम्? तत्र पुरातनं चरित्रं कथयामि। कश्चित् वीरधन्वा नाम राजा बभूव; सः कदाचित् मृगयार्थं वनं गतः। मृगवधेन सः मुनिवनं प्रविष्टः, तत्र न जानन् ब्राह्मणान् मृगरूपिणः जघान। तत्र पञ्चाशत् भ्रातरः संवर्तस्य पुत्राः, वेदाध्ययननिरताः, मृगरूपं गृहीत्वा तस्थुः। तदानीं सत्यतपाः पृष्टवान्—"किं हेतोः ते मृगरूपं गृहीत्वा वने वसन्? कथय महाभाग!" दुर्वासाः प्रत्युवाच—"ते कदाचित् वनं गत्वा, नवजातशिशून् मृगान् मातृहीनान् दृष्ट्वा, एकैकः एकं गृहीत्वा स्कन्धे स्थापयित्वा मृताः। ततः ते दुःखिता पितरं गत्वा, पञ्चमृगवधस्य प्रायश्चित्तं पृष्टवन्तः। संवर्तः उक्तवान्—'मम पिता उग्रः, अहं तस्यापि अधिकः; यूयं पापकर्मणः जाताः। अतः मृगचर्मवसनाः संयमव्रतं पालयित्वा पञ्चवर्षाणि वने वसत; ततः शुद्धिं लभिष्यथ।'" एवं पितुर्वचः श्रुत्वा, ते मृगचर्मवसनाः निर्भयाः वनं प्रविश्य, ब्रह्म जपन्तः तस्थुः। संवत्सरे गते, वीरधन्वा सः राजा तत्रागच्छत्, यत्र ते मृगरूपिणः ब्राह्मणाः स्थिताः। वृक्षस्य मूले तान् मृगचर्मवसान् जपन्तः स्थितान् दृष्ट्वा, राजा मृगान् इति मन्य, एकव्रज्य बाणैः तान् ब्राह्मणान् जघान। तान् व्रतानिष्ठान् ब्राह्मणान् मृतान् दृष्ट्वा, राजा कम्पमानः, देवराताश्रमं गत्वा, 'ब्राह्मणवधपापं मया कृतम्' इति शोकसन्तप्तः निवेदितवान्। सर्वं वृत्तान्तं निवेद्य, दुःखार्तः राजा रुदन् स्थितः। तदा देवरातः तम् अश्वास्य उवाच—"मा भैः राजन्, तव पापं अहं नाशयिष्यामि। यथा विष्णुना वाराहरूपेण सुतलं पतितां पृथिवीं उद्धृतां तथा त्वं ब्रह्महत्या-पापग्रस्तोऽपि जनार्दनदेवेन उद्धास्यसे।" इति श्रुत्वा, राजा हृष्टः पप्रच्छ—"केन उपायेन स देवो मां प्रसादयति? किं कृत्वा सर्वदुःखं नश्यति?" तदा दुर्वासाः उवाच—"एवं पृष्टः देवरातः तं व्रतविधिं तस्मै न्यवेदयत्। स राजा तदनुष्ठाय, भोगैः समृद्धः जातः। मृत्युकाले स्वर्णमयदीप्तिमान् विमानमारुह्य स्वर्गं, इन्द्रलोकं गतः। तत्र इन्द्रः स्वयम् प्रतिगृह्य, तं प्रत्यागतवान्; विष्णुदूताः चोचुः—'तपसः हीनः इन्द्रः न द्रष्टव्यः।' ततः सर्वे लोकपालाः तस्य तेजसा आकृष्टाः बहिर्निर्ययुः; किन्तु विष्णुदूतैः तान् निष्कासिताः, तेषां कर्माणि अल्पानि। एवं स राजा सत्यलोकपर्यन्तं गतः।" मृत्युरहिते, दाहविनाशरहिते लोके, स महान् राजा अद्यापि देवैः स्तूयमानः वर्तते। यदा यजपतिर्नुष्टुतः, तदा कः आश्चर्यः? अत्र लोके आयुः, आरोग्यं, धनं, सौभाग्यं च नियतविधिना पूजनात् लभ्यते; परमानन्दमृतत्वं च सुलभम्। वर्षपर्यन्तं व्रतस्य पूर्णे, नारायणः चतुर्व्यूहः परममूल्यं स्वधाम ददाति—न संशयः। यथा केशवः मत्स्यरूपेण वेदान् उद्धृत्य रक्षितवान्; यथा भगवान् मन्दराचलं मन्थनकाले धारयामास; तथा द्वितीयं वैश्णवमूर्तिं कूर्मरूपिणं पश्य। यथा परमात्मा वाराहरूपेण पातालात् पृथिवीं उद्धृतवान्, तथा तृतीयं वैश्णवस्वरूपं दृष्टव्यम्।