वराहपुराणम्

शृणु, महाभाग, धर्मस्य गूढं चरित्रम्। या स्त्री वन्ध्या स्यात्, सा यदि नियमेन एतद् पुण्यव्रतम् आचरति, तस्याः सुपुत्रः धर्मात्मा जायते। यः चापि पापात्मा निषिद्धायां स्त्रियाम् उपगमनं कृतवान्, स चेत् अनेन विधिना आचरति, तस्य तत् पापं नश्यति। यः बहून् वर्षान् ब्राह्मकर्माणि उपेक्षितवान्, स यदि एकवारं श्रद्धया एतद्व्रतम् आचरति, वेदशुद्धिं स प्राप्नोति। किं बहुना कथ्यते, महर्षे? एतेन न किंचित् दुर्लभम्, न च किंचित् पापं यत् न नश्येत्। भो ब्रह्मन्, स्वयं पृथिवी अपि, निमग्ना सती, एतेनैव नियमेन उद्धृता; अत्र अधिकं चिन्तनं न आवश्यकम्। अयं नियमः अनदीक्षिताय, नास्तिकाय, देवद्वेषिणे, ब्राह्मणद्वेषिणे वा न कदापि वक्तव्यः; गुरुभक्ताय एव दातव्यः, यः पापं क्षणेन नाशयति। अस्मिन्नेव लोके, यः एतद्व्रतम् आचरति, तस्मै शुभफलानि, धनं, धान्यं, विविधा उत्तमाः भार्याः च सम्पद्यन्ते। यः श्रद्धया एतत् द्वादशीव्रतं शृणोति वा पठति, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। एवं, पौषमासे देवैः अमृतमथनं कृतम्; तत्र स्वयम् ईश्वरः जनार्दनः कूर्मरूपं धारयामास। स एषः दिवसः हरये कूर्मरूपिणे समर्पितः, पुष्यशुक्लद्वादशी शुद्धा विज्ञेया। तस्मिन् दिने, पूर्ववत् संकल्प्य, स्नानादिकं कृत्वा, एकादश्यां रात्रौ जनार्दनं पृथक् मन्त्रैः सर्वदेवाधिपतिं पूजयेत्। प्रथमं तस्य पादयोः ‘ॐ कूर्माय’ इति मन्त्रेण पूजां कुर्यात्, कट्यां ‘नारायणाय’, उदरे ‘सङ्कर्षणाय’, कण्ठे ‘विशोकाय’, भुजयोः ‘सुबाहवे’, शीर्षे ‘नमः परमाय चक्रिणे’ इति। स्वनाम्ना सुमनसः, विविधैः उपहारैः, फलैः च पूजयेत्; घटस्य पुरतः माल्यं श्वेतकण्ठकं च स्थापयेत्। पूर्ववत्, यथाशक्ति रत्नमयेन वा सुवर्णेन वा प्रभोः कूर्मरूपं निर्माय, सागरेण सह तं ताम्रपात्रे घृतपूर्णे स्थापयेत्; पूर्णघटस्य उपरि तं निधाय, प्रातःकाले ब्राह्मणाय दद्यात्। अनन्तरं ब्राह्मणान् भोजनैः, दानैः च यथाशक्ति तर्पयेत्, देवादिनाथं संतोषयेत्; कूर्मरूपिणं नारायणं पूज्य, स्वयम् अनुचरैः सह भुञ्जीत। एवं कृत्वा, ब्रह्मन्, सर्वपापानि विनश्यन्ति—अत्र न संशयः; संसारचक्रं त्यक्त्वा विशुद्धं सनातनं हरिधाम प्राप्नोति; पापानि शीघ्रं नश्यन्ति, धर्मे प्रतिष्ठितः, समृद्धः च भवति। अनन्तजन्मसम्पन्नानि पापानि अपि भक्त्या नश्यन्ति; पूर्वोक्तं फलम् आप्नोति, नारायणः तुष्टः भवति। माघशुक्लद्वादश्यां, धर्मधर, वराहव्रतस्य आदिमं विधानं शृणु। पूर्वविधिना संकल्प्य स्नात्वा, एकादश्यां विष्णुं पूजयेत्। अच्युतं धूपैः, नैवेद्यैः, गन्धैः पूजयित्वा, तस्य पुरतः जलपूर्णं घटं स्थापयेत्। तस्य पादयोः ‘ॐ वाराहाय’, कट्यां ‘माधवाय’, उदरे ‘क्षेत्रज्ञाय’, उरस्य ‘विश्वरूपाय’ इति मन्त्रैः पूजां कुर्यात्। कण्ठे ‘सर्वज्ञाय’, शीर्षे ‘भूतपते’, भुजयोः ‘प्रद्युम्नाय’, चक्रे ‘दिव्यायुधाय’, शङ्खे ‘अमृतोद्भवाय’ इति पूजाविधिः। एवं पूजयित्वा, यथाशक्ति सुवर्णरजतताम्रपात्रं तस्मिन् घटे स्थापयेत्। सर्वबीजैः तं पूरयित्वा, तत्र सुवर्णमयं वाराहरूपं निर्माय स्थापयेत्। माधवः, मधुसूदनः, वाराहरूपं धारयित्वा, शृङ्गाग्रेणैव गिरिप्रायां वनप्रस्थां पृथिवीं, पर्वतैः, वनैः, वृक्षैः सहितां उद्धृतवान्। तं सुवर्णमयं प्रभुं बीजपूर्णे पात्रे स्थापयेत्, ताम्रघटस्य उपरि निधाय, श्वेतवस्त्रयुग्मेन आच्छाद्य, सुमनसः शुभद्रव्यैः पूजयेत्। पुष्पमण्डलं विधाय, तत्रैव जागरं कुर्यात्; हरिविकल्पान् जपेत्, चिन्तयेत् च। समाप्ते व्रते, प्रातः स्नात्वा, शुचिः सन्, हरिं पूजयित्वा, तं ब्राह्मणाय दद्यात्। यो ब्राह्मणः वेदवेदाङ्गविद्, सदाचारः, विष्णुभक्तः, तस्मै विशेषतः दातव्यः। एवं वाराहरूपिणं हरिं घटेन सह ब्राह्मणाय दत्त्वा, यत् फलम् स्यात्, तत् शृणु। अस्मिन्नेव लोके, सौभाग्यं, श्रीः, रूपं, तुष्टिः च लभ्यते; दरिद्रः धनवान् भवति, अपुत्रः पुत्रं प्राप्नोति, दारिद्र्यं नश्यति, लक्ष्मीः तत्रैव प्रविशति। इहैव सौभाग्यं, परत्र किं स्यात्, तदपि शृणु; पुराकाले एकः राजा आसीत्, वीरधन्वा नाम, सः कदाचित् मृगयार्थं वनं गतः। मृगगणान् हत्वा, सः मुनिवनमध्ये प्रविष्टः; तत्र सः, न जानन्, मृगरूपिणः ब्राह्मणान् हत्वा। तत्र पञ्चाशत् भ्रातरः, संवर्तस्य पुत्राः, वेदाध्ययनरताः, मृगरूपं धारयित्वा आसन्। सत्यमुनिः पप्रच्छ—‘किं हेतुना ते मृगरूपं धारयामासुः? कथय, ब्रह्मन्, ज्ञातुम् इच्छामि।’ दुर्वासा उवाच—कदाचित् ते वनं गत्वा, जातमात्रान् मृगशावकान् मातृहीनान् दृष्ट्वा, प्रत्येकः एकं कन्धरे स्थापयित्वा, तैः सह मृता अभवन्। ततः सर्वे दुःखिता पितरं गत्वा, मृगवधं निवेद्य, प्रायश्चित्तं पृष्टवन्तः—‘हे मुने, अनवधानात् पञ्च मृगशावकाः वधिता; तस्मात् प्रायश्चित्तं विधीयताम्।’ इति धर्मस्य रहस्यं, व्रतनियमस्य माहात्म्यं, विष्णोः कूर्मवाराहरूपयोः पूजनस्य विधिं च शास्त्रसम्मतं, एकेनैव प्रवाहेण, त्वया श्रोतुं युक्तम्।