वराहपुराणम्

श्री दुर्वासाः महर्षिः कथां प्रवर्तयन् एवमाह—यः कश्चन पृथिवी-व्रतम् उक्तेन विधिना आचरति, तस्य परमं फलम् श्रुणु, विप्रश्रेष्ठ। अस्य व्रतस्य महत्त्वं यथा वर्णयितुं, यदि सहस्त्रमुखोऽहं स्याम्, ब्रह्मायुः च मे भवेत्, ततोऽपि सम्पूर्णं फलं न वर्णयितुं शक्येत। तथापि ब्राह्मण, तस्य संक्षेपं वदामि—तत्त्वेन शृणु। दश, सप्त, दश, द्वौ, अष्ट, चत्वारः—एते संख्याः; चत्वारि लक्षाणि दश सहस्राणि चतुर्व्युगे सन्ति। सप्तत्येकं युगानि मिलित्वा एकं मन्वन्तरं भवति; चतुर्दश मन्वन्तराणि ब्रह्मणः दिवसं, तस्य तुल्यं रात्रिं च। एवं मासः त्रिंशत् दिनैः, द्वादश मासाः वर्षः; शतं वर्षाणि ब्रह्मणः आयुः। यः कश्चित् द्वादशीं एकवारं अपि विधिना आचरति, स ब्रह्मलोकं गच्छति तत्र तावत्कालं वसति। ब्रह्मणः प्रलये स दीर्घकालं लीयते; पुनः सृष्टौ वैराज-महर्षिषु देवत्वं लभते। ब्राह्मण-हत्या-आदि पापानि, यानि कृतानि, जानता अजानता वा, तत्क्षणात् नश्यन्ति। अस्मिन् लोके, दरिद्रः वा, राज्य-हीनः राजा वा, विधिना व्रतं कृत्वा नूनं राजा भवति। स्त्री या अपुत्रा, शुभं व्रतं विधिना कृत्वा, धर्मिष्ठं पुत्रं लभते। यदि कश्चित् निषिद्धा स्त्रीं गच्छति, स विधिना व्रतं कृत्वा तस्मात् पापात् विमुक्तः भवति। बहुवर्षाणि ब्राह्मणधर्मं विस्मृत्य, एकवारं भक्त्या व्रतं कृत्वा, वेद-शुद्धिं लभते। किं अधिकं वक्तव्यम्, मुनिश्रेष्ठ? अस्य व्रतस्य द्वारा सर्वं साध्यं, न किञ्चित् असाध्यं, न च पापं यद् न नश्येत्। ब्राह्मण, पृथिवी अपि निमग्ना भूत्वा, अस्य विधिना पुनः स्थिता; अत्र न किञ्चित् विचारणीयम्। अस्य विधेः उपदेशः अनदीक्षिताय, नास्तिकाय, देवद्वेषिणे, ब्राह्मणद्वेषिणे न कदाचित् दीयेत्; गुरुभक्ताय एव दातव्यः, स पापं क्षिप्रं नाशयति। अस्मिन् जीवने, शुभः लाभः, धनं, धान्यं, उत्तमाः पत्न्यः, विविधाः, अस्य विधेः पालनात् लभन्ते। यः श्रद्धया द्वादशी-विधिं पठति वा शृणोति, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। एवं दुर्वासाः पुनः कथयति—पौषमासे देवैः अमृतं मथितम्, तत्र श्रीजनार्दनः स्वयं कूर्मरूपधारी अभवत्। स दिवसः हरये कूर्मरूपे विशेषतः पवित्रः विहितः, पुष्यशुक्लद्वादशी। तस्मिन्हि दिने, पूर्वं संकल्पं कृत्वा, स्नानादिकं यथापूर्वं कृत्वा, जनार्दनं रात्रौ एकादशीं सर्वदेवमन्त्रैः पूजयेत्। आदौ 'ॐ कूर्माय' पदाभ्यां पूजयेत्; 'नारायणाय' कट्यां; 'सङ्कर्षणाय' उदरे; 'विशोकाय' कण्ठे; 'सुबाहवे' भुजयोः; 'चक्रधराय महाबलाय नमः' शिरसि। स्वनाम्ना पुष्पैः, विविधैः फलैः, वस्त्रैः, जनार्दनं पूजयेत्; घटस्य पुरतः हारं श्वेतकण्ठं च योजयेत्। यथाशक्ति रत्नमयम् वा सुवर्णमयम् भगवन्तं निर्माय, कूर्मरूपं समुद्रसहितं कृत्वा, ताम्रपात्रे घृतपूर्णे स्थापयेत्; पूर्णघटस्य उपरि स्थापयेत्; अनन्तरं ब्राह्मणाय दद्यात्। तस्मिन् दिने, ब्राह्मणान् भोजनैः, दानैः च तुष्ट्वा, देवेशं प्रसन्नं कुर्यात्; ततः कूर्मरूपे नारायणं पूजयित्वा स्वजनैः सह स्वयं भोजनं कुर्यात्। एवं कृत्वा, ब्राह्मण, सर्वपापानि नश्यन्ति; संसारचक्रं त्यक्त्वा, शुद्धं सनातनं हरिलोकं प्राप्नोति; पापानि शीघ्रं नश्यन्ति, धर्मे स्थिरः भवति। अनन्तजीवितेभ्यः संचितानि पापानि श्रद्धया नश्यन्ति; पूर्ववर्णितं फलम् लभ्यते, नारायणः तुष्टः भवति। दुर्वासाः पुनः कथयति—माघशुक्लद्वादश्यां, पृथिवीधर, वराहव्रतं श्रुणु। पूर्वविधिना संकल्पं कृत्वा स्नानं च, एकादश्यां भगवन्तं पूजयेत्। अच्युतं धूपैः, नैवेद्यैः, गन्धैः पूजयित्वा, तस्य पुरतः जलपूर्णं घटं स्थापयेत्। 'ॐ वराहाय' पदयोः, 'माधवाय' कट्यां, 'क्षेत्रज्ञाय' उदरे, 'विश्वरूपाय' वक्षसि जपेत्। 'सर्वज्ञाय' कण्ठे, 'पातये' शिरसि, 'प्रद्युम्नाय' भुजयोः, 'दिव्यायुधाय' चक्रे, 'अमृतोद्भवाय' शङ्खे—एवं देवस्य पूजनं कुर्यात्। एवं पूजयित्वा, घटे सुवर्णपात्रं वा रजतपात्रं वा ताम्रपात्रं यथाशक्ति स्थापयेत्। तत्र सर्वबीजानि पूरयित्वा, यथाशक्ति सुवर्णमयं वराहं निर्माय स्थापयेत्। श्रीमाधवः, मदुसूदनः, वराहरूपेण शृङ्गाग्रे पृथिवीं पर्वतैः, वनैः, वृक्षैः सह उद्धृतवान्। बीजपूर्णे पात्रे, सुवर्णमयं वराहं घटस्य उपरि स्थापयेत्; परमं हरिं सुवर्णमयं संस्थापयेत्। ताम्रपात्रं श्वेतवस्त्रद्वयेन आवृत्य, गन्धपुष्पैः, शुभनैवेद्यैः पूजयेत्। पुष्पमण्डलं कृत्वा, तत्र जागरणं कुर्यात्; हरिस्वरूपाणि जपेत्, चिन्तयेत्। व्रतं समाप्त्वा, प्रभाते सूर्ये उदिते, स्नानं कृत्वा शुद्धः हरिं पूजयेत्, तं ब्राह्मणाय समर्पयेत्। वेद-विदां, वेदाङ्ग-विदां, सदाचारिणां, बुद्धिमतां, विष्णुभक्ताय विशेषतः, ब्राह्मणाय दानं दातव्यं, मुनिश्रेष्ठ।