शृणु, भगवन्! यथा त्वं मत्स्यरूपेण अधोभूमिं गत्वा वेदानुद्धृतवान्, तथैव मां उद्धर केशव, इति मन्त्रं पूर्वं जपित्वा, तत्र जागरणं कर्तव्यम्। प्रभाते निर्मले, यथाशक्ति यथासामर्थ्यं चतुर्णां ब्राह्मणानां चत्वारि घटानि दातव्यानि। प्रथमतः, पूर्वदिशि बह्वृचविदुषे घटः दातव्यः; दक्षिणदिशि छान्दोग्यविदुषे; पश्चिमे यजुर्वेदविदुषे श्रेष्ठः घटः; उत्तरदिशि यथेष्टं दातव्यम्—एष धर्मः निर्दिष्टः। पूर्वे ऋग्वेदः, दक्षिणे सामवेदः, पश्चिमे यजुर्वेदः, उत्तरदिशि अथर्ववेदः प्रीयताम्। 'एतेषां क्रमशः प्रीतिः स्यात्' इति जपित्वा, सुवर्णमीनरूपं गुरवे दद्यात्। तदनन्तरं, गन्धधूपवस्त्रादिभिः सम्यक् पूज्य, योऽयं रहस्यमन्त्रः विधिश्च गुरवे दत्तः, तस्य फलं कोटिगुणं भवति। यस्तु गुरुम् उपगम्य मोहात् पापं आचरति, स अधमः नरकायाम् दशमिल्योनिजन्मानि पच्यते; यः तु विधिं ददाति, स 'गुरुः' इति पण्डितैः कथ्यते। एवं विधिदत्त्वा, द्वादश्यां विष्णुं सम्यक् पूज्य, ब्राह्मणान् यथाशक्ति दानैः सन्तोषयेत्। ताम्रपात्राणि तिलैः पूर्य, तेषु जलपूर्णं पात्रं गृहीत्वा, गृहीस्थाय ब्राह्मणाय दद्यात्। देवतां तस्मै दत्त्वा, ब्राह्मणान् उत्तमं भोजनं दद्यात्; ततः स्वयम् आत्मनः सुतैः सह मौनं नियमं च कृत्वा भोजयेत्। एवं यः पृथिवीव्रतम् अनेन विधिना करोति, तस्य परमं फलम् शृणु। सहस्रवदनः सन् ब्रह्मायुः यदि स्यात्, तथापि व्रतस्य पूर्णफलं वक्ति न शक्नोमि; तथापि सारं वदामि, तत्त्वं शृणु। दश सप्त दश द्वौ अष्टौ चत्वारः—एषां संख्या; चतुर्युगं चत्वार्युतदशसहस्राणि भवन्ति। एकत्र सप्तत्येकानि युगानि एकं मन्वन्तरं; चतुर्दश मन्वन्तराणि ब्रह्मणः एकदिनम्, तद्रात्रिश्च समा। मासः त्रिंशद्दिनः, द्वादशमासाः संवत्सरः, शतसंवत्सरः ब्रह्मणः आयुः। यः एकवारं अपि एषां विधिना द्वादशीं उपोष्यति, स ब्रह्मलोके तावत्कालं वसति। ब्रह्मणः प्रलये, स दीर्घकालं लीयते; सृष्टौ, स वैराजमुनिषु देवः भवति। ब्रह्महत्यादिपापानि, संकल्पितानि अकस्मात् कृतानि वा, क्षणेन नश्यन्ति। दरिद्रो राजा वा राज्यहीनः, एषां विधिना व्रतं कृत्वा, नूनं राजा भवति। वन्ध्या स्त्री शुभव्रतं कृत्वा, धर्मात्मानं पुत्रं लभते। निषिद्धस्त्रियोपगमनपापी, एषां विधिना मुक्तिम् आप्नोति। दीर्घकालं ब्रह्मकर्मत्यक्तः अपि, एकवारं भक्त्या व्रतम् आचरन्, वेदसंस्कारं लभते। किम् अधिकं वदामि? न किञ्चिदप्राप्यं, नाप्यप्यपाप्यं न नश्यति। पृथिवी अपि एषां विधिना उद्धृता, अन्यत् चिन्तनं न आवश्यकम्। एष धर्मः अनदीक्षिताय न दातव्यः, नास्तिकाय न, देवद्विजद्वेषिणे न; शिष्यभक्ताय एव दातव्यः, स पापं क्षिप्रं नाशयति। जीवन्नपि, सौभाग्यं धनं धान्यं उत्तमाः पत्न्यः च लभ्यन्ते। यः श्रद्धया द्वादशीधर्मं पठति शृणोति वा, स सर्वपापैः विमुक्तः। एवमुक्ते, दुर्वासा ऋषिः पुनरुवाच—पौषमासे देवैः अमृतमन्थनं कृतम्, तत्र भगवान् जनार्दनः कूर्मरूपेण स्थितः। तस्मिन् दिने, पुष्यमासस्य शुक्लद्वादशी, कूर्मरूपेण हरये विशेषपूजा विहिता। तस्मिन्नेव दिने, पूर्ववत् संकल्पस्नानादिकं कृत्वा, एकादश्यां जनार्दनं दिव्यैर्मन्त्रैः रात्रौ पूजयेत्। प्रथमं पादौ 'ॐ कूर्माय' इति मन्त्रेण पूजयेत्; कटिं 'नारायणाय'; उदरं 'सङ्कर्षणाय'; कण्ठं 'विशोकाय'; भुजौ 'सुबाहवे'; शीर्षं 'नमो बलिने चक्रिणे' इति। स्वनाम्ना गन्धपुष्पैः, नानाविधैः फलैः, पूर्णकुम्भस्य पुरतः हारं श्वेतकण्ठं च समर्पयेत्। यथाशक्ति, रत्नमयम् अथवा सुवर्णमयं कूर्मरूपं सागरसहितं निर्माय, ताम्रपात्रे घृतपूर्णे स्थापयेत्; पूर्णकुम्भस्य उपरि स्थाप्य, प्रभाते ब्राह्मणाय दद्यात्। पुनः, ब्राह्मणान् यथाशक्ति भोजनैः दानैः च तर्पयेत्; कूर्मरूपेण नारायणं पूज्य, पश्चात् स्वजनैः सह भोजयेत्। एतत् कृत्वा, सर्वपापानि नश्यन्ति; संसारचक्रं त्यक्त्वा, शुद्धं सनातनं हरिधाम प्राप्नोति; पापानि शीघ्रं नश्यन्ति, धर्मे स्थिरः भवति। अनन्तजन्मार्जितपापानि भक्त्या नश्यन्ति; पूर्वोक्तं फलम् लभ्यते, नारायणः च शीघ्रं तुष्यति। द्वादश्यां शुक्लपक्षे माग्हमासे, पृथिवीधर, वराहव्रतस्य मूलं शृणु। पूर्वविधिना, संकल्पस्नानं कृत्वा, एकादश्यां भगवन्तम् अर्चयेत्। अच्युतं गन्धधूपैः पूजयित्वा, तस्य पुरतः जलपूर्णं घटं स्थापयेत्। एवं, महर्षे, एष विधिः श्रुतः, यः धर्मार्थकाममोक्षप्रदः, पावनश्च।