एकदा एकः धर्मनिष्ठः पुरुषः, एकादशी-व्रतस्य महत्त्वं विज्ञाय, भगवतः जनार्दनस्य सूर्यसमानस्य सर्वमंगलचिह्नयुक्तस्य प्रसन्नमुखस्य ध्यानं कृत्वा, पुनः जलं हस्ते आदाय तं सम्प्रत्यजनार्दनं चिन्तयन् आसीत्। ध्यानं समाप्त्य, सः हस्तेन अर्घ्यं दत्त्वा तस्मिन्नेव समये, महर्षे, निम्नलिखितं वाक्यं उच्चारयामास— "एकादशी दिने अहं निराहारः भविष्यामि, अनन्तरं दिवसे खादिष्यामि, हे कमलनयन अच्युत, मे शरणं भव।" एवं उक्त्वा, रात्रौ, देवाधिदेवस्य सन्निधौ, विधिवत् तत्र शयनं कृत्वा, "नारायणाय" इति जपं कृत्वा, विश्रान्तिं प्राप्नोति। ततः शुद्धे प्रभाते, समुद्रगामिनी नदीं वा, अन्यं सरः वा, गृहं वा गच्छन्, संयतचित्तः सः शुद्धमृदं आनयति। तत्र मन्त्रं उच्चारयति— "हे देवी, त्वत्तः सर्वभूतानां पोषणं धारणं च सर्वदा भविष्यति; तस्य सत्येन, हे सुशील, मां पापात् विमोचय।" "हे देव, ब्रह्माण्डस्थानेषु तव हस्तस्पर्शः जातः; अयं मृद् स्पर्शेन, यद् त्वया उक्तं, तत् मया न लभ्येत।" "त्वयि, हे वरुण, सर्वजलानि सदा स्थितानि; तस्मात्, अयं मृद् स्नानेन, मम शुद्धं शीघ्रं कुरु।" एवं, मृद्-जलयोः शुद्धिं कृत्वा, तृतीयवारं स्नानं करोत्। शेषमृद्ना जलमध्ये मण्डलं रचयति। ततः, सार्वभौमस्य विधिना स्नानं कृत्वा, आवश्यकानुष्ठानं सम्पाद्य, पुनः देवमन्दिरं प्रतिगच्छति। तत्र, महायोगिनं भगवान् नारायणं पूज्य, चरणयोः "केशवाय नमः", कटिस्थले "दामोदराय नमः", उरूयोः "नृसिंहाय नमः", वक्षःस्थले "श्रीवत्सधारिणे नमः", कण्ठे "कौस्तुभधारिणे नमः", स्तनयोः "श्रीपतये नमः", भुजयोः "त्रैलोक्यविजये नमः", शिरसि "सर्वात्मने नमः", चक्रे "चक्रधराय नमः", पद्मे "शङ्कराय नमः", गदे "गम्भीराय नमः", पद्मे "शान्तस्वरूपाय नमः" इति पूजां सम्यक् कुर्यात्। पुनः, तस्य पुरतः, बुद्धिमान् चतुरः कुम्भः जलपूर्णान्, पुष्पमालाभिरलङ्कृतान्, श्वेतचन्दनलेपनान् स्थापयेत्। आम्रपत्रैः कण्ठे, श्वेतवस्त्रैः आच्छादितान्, ताम्रपात्रेषु तिलैः सुवर्णेन च पूर्णेषु स्थापयेत्। चत्वारः कुम्भाः चतुर्सागरोपमाणि वर्णितानि स्थापयेत्। मध्ये शुभासनं वस्त्रच्छन्नं स्थापयेत्। तत्र, सुवर्णपात्रं वा, रजतपात्रं वा, ताम्रपात्रं वा, दारुपात्रं वा, यदि किञ्चित् न अस्ति, पलाशदारुपात्रं अपि योग्यम्। तं पात्रं जलपूर्णं कृत्वा, तत्र जनार्दनस्य मत्स्यरूपं सुवर्णमयं, वेदवेदाङ्गैः, श्रुतिस्मृतिभिः भूषितं स्थापयेत्। तत्र, विविधान्नानि, फलानि, पुष्पाणि, सुगन्धानि, धूपानि, वस्त्राणि च अर्पयित्वा, विधिवत् पूजां कुर्यात्। यथा भगवन् केशवः मत्स्यरूपेण वेदान् अधोलोकात् उद्धृतवान्, तथा मां अपि उद्धारय; इति उक्त्वा, तत्र जागरणं कुर्यात्। शुद्धे प्रभाते, यथाशक्ति, चतुरः कुम्भान् चतुर्भ्यः ब्राह्मणेभ्यः दद्यात्। पूर्वकुम्भं बह्वृचवेदविदुषे, दक्षिणं छन्दोग्यविदुषे, पश्चिमं यजुर्वेदविदुषे, उत्तरं इच्छया दद्यात्—एषा विधिः। पूर्वे ऋग्वेदः, दक्षिणे सामवेदः, पश्चिमे यजुर्वेदः, उत्तरदिशि अथर्ववेदः प्रसन्नः भवतु। "एतेषां क्रमशः प्रसन्नता भवतु" इति उच्चार्य, सुवर्णमत्स्यं आचार्याय दद्यात्। सुगन्धैः, धूपैः, वस्त्रैः सम्यक् पूज्य, यो गुप्तमन्त्रं विधिं च ददाति, तस्य फलम् कोटिगुणं भवति। यः आचार्यं स्वीकृत्य, मोहात् कृत्यं कुपथं आचरति, सः अधमः नरः दशमिल्योनजन्मानि नरके पच्यते; विधिप्रदाता आचार्यः इति ज्ञायते। एवं विधिना दत्त्वा, विष्णुं द्वादशीदिने पूज्य, ब्राह्मणान् यथाशक्ति सन्तोष्य, उत्तमदानानि दद्यात्। ताम्रपात्राणि तिलैः पूर्णानि स्थापयेत्; तेषु जलपूर्णं पात्रं ब्राह्मणगृहस्थाय दद्यात्। देवतां तस्मै दद्यात्, ततः ब्राह्मणान् उत्तमं भोजनं समर्प्य, पश्चात् स्वयम् बालैः सह मौनं संयमं च पाल्य खादेत्। यः पृथिवी-व्रतं एवं विधिना आचरति, तस्य परमं पुण्यं फलं च शृणु। यदि सहस्रवदनः स्याम्, हे सुशील, ब्रह्मायुः च मे स्यात्, ततः अपि न शक्यं सम्पूर्णं फलं वर्णयितुं; तथापि, ब्राह्मण, तस्य संक्षेपं वदामि—शृणु। दश, सप्त, दश, द्वौ, अष्ट, चतुः—एते संख्याः; चत्वारि लक्षाणि दशसहस्राणि चतुयुगस्य गणना। सप्तत्येकं युगं एकं मन्वन्तरं, चतुर्दश मन्वन्तराणि ब्रह्मणः दिवसं, तावत् रात्रिः अपि। एकं मासं त्रिंशत् दिनानि, द्वादश मासाः एकं वर्षं, शतं वर्षाणि ब्रह्मणः आयुः। यः एकवारं अपि द्वादशीं विधिना आचरति, सः ब्रह्मलोकं गच्छति, तावत् कालं तत्र स्थित्वा, ब्रह्मणः प्रलये दीर्घकालं लीनः भवति, पुनः सृष्टौ वैराजमहर्षिषु देवत्वं लभते। ब्राह्मणहत्या-दोषादीनि, यानि इह लोके कृतानि, जानता-अजानता वा, तत् सर्वं क्षणात् नश्यति। इह लोके, दरिद्रः वा, राज्यहीनः राजा वा, नियमेन एतत् व्रतं कृत्वा, निःसंशयं राजा भवति। एवं, धर्मनिष्ठः सः पुरुषः, विधिवत् एकादशी-व्रतं आचर्य, भगवतः नारायणस्य कृपां प्राप्य, सर्वपापविनाशं, उत्तमं पुण्यं, ब्रह्मलोकवासं, दिव्यदेहप्राप्तिं च लभते।