वराहपुराणम्

श्रीवराहः उवाच—एवं श्रुत्वा स राजर्षिः ब्रह्मविद्यारसपारगः, परमकथायां प्रमुदितचित्तः, तपस्यर्थं वनं प्रति प्रस्थितवान्। स मुनिः योगबलात् देहम् उत्सृज्य, ब्रह्मणि लीनः, हरीणां प्रपद्य महाप्रलयं प्राप्तवान्। स एव राजा, भगवान्, तपस्यर्थं वृन्दावनं गतः, तत्र गोविन्दाख्यं हरिं स्तोतुं आरब्धवान्। स राजा उवाच—नमः तस्मै देवाय, विश्वरूपिणे, गोपश्रेष्ठाय, अनुत्तमाय, इन्द्रानुजानाय, संसारचक्रविनिपुणाय, पृथिवीधराय, देवानां श्रेष्ठाय, तस्मै नमः। संसारसागरे, शतशोकतरङ्गभयकुले, जरावर्त्मनि, अधस्तमस्य मूलस्थाने, स एव अन्तं करोति, सुखं च ददाति। नमस्ते, गोविन्द, अप्रमेय। रोगादिभिः पीड्यमानानां, ग्रहैः पुनः पुनः ताडितानां, युद्धप्रिय, जनार्दन, गोपश्रेष्ठ, महाबाहो, नमस्ते। सर्वविदां श्रेष्ठः त्वं, देवाधिदेव, त्वया सर्वमिदं व्याप्यते। महातेजन्, गोपश्रेष्ठ, संसारभीतानां मां पालय, चक्रपाणे। त्वं परः, देव, देवेषु श्रेष्ठः, पुरुषस्वरूपः, शशिसदृशः, अग्निवदन, तीक्ष्णस्वभाव, अच्युत, गोपश्रेष्ठ, पतनसमीपे मां पालय। अच्युत, अनन्तसंसारवर्त्मनि देहिनां भ्रमः जायते, तव मायया मोहिताः, देवाधिदेव, तव मायां द्वन्द्वनिलयां कः तरिष्यति? ये त्वां, गोपश्रेष्ठ, बुद्धिमन्तः, अन्विष्यन्ति—ये निरवंश, अस्पृश्य, अमूर्त, अगन्ध, अनाम, अनिर्वचनीय, अजन्य, परं ब्रह्म—ते संसारबन्धनात् मुक्ताः, मोक्षं लभन्ते। सदा तस्मै नमः, यः शब्दातीतः, आकाशरूपः, अमूर्तः, कर्मिणां शुभः सारः, अन्वेष्य, चक्रपद्मधरः, पुराणेषु दृष्टान्तेन वर्णितः। नमो विष्णवे, अनन्तरूपाय, त्रिविक्रमाय, चतुर्विधरूपाय, सर्वव्यापिने, भूतनाथाय, शम्भवे, सर्वगताय, देवपतये। देव, त्वमेव चराचरस्य सृष्टिकर्ता च संहरता च; मां शीघ्रं मोक्षकामं तस्मिन् पदे नय, यत्र योगिनः प्राप्त्वा न निवर्तन्ति। जय गोविन्द, महातेजन्! जय विष्णो! जय पद्मनाभ! जय सर्वज्ञ! जय विश्वरूप! जय विश्वनाथ! श्रीवराहः उवाच—एवं स्तुत्वा, स राजा, देहं परित्यज्य, गोविन्दे, परात्मनि, नित्ये, लीनत्वं प्राप्तवान्। पृथिव्युवाच—भगवन्, भक्तैः पुरुषैः वा स्त्रीभिः वा कथं त्वं पूज्यसे? सर्वं मे वद, प्रजापते! श्रीवराहः उवाच—देवि, भक्त्या लभ्येऽहं, न वित्तेन न जपैः; तथापि ते वक्ष्यामि भक्तानां देहव्रतानि। यः कर्मणा, मनसा, वाचा च मयि एकनिष्ठः, तस्य विविधव्रतानि शृणु। अहिंसा, सत्यम्, अस्तेयम्, ब्रह्मचर्यमिति, एतानि मनोव्रतानि प्राहुर्भूमिधारिणि। एकभक्तिः, रात्रौ उपवासः, अन्यानि च व्रतानि—एतानि देहव्रतानि पुरुषाणां, नान्यथा। मौनम्, स्वाध्यायः, देवस्तुत्यर्थं जपः, परनिन्दावर्जनम्—एतानि व्रातानां वाङ्मयानि श्रेष्ठानि। अत्रापि श्रूयते पुराकल्पे, अन्यस्मिन्काले, ब्रह्मपुत्रः अरुणिर्नाम मुनिः आसीत्, घोरतपाः। स द्विजश्रेष्ठः तपोऽर्थं वनं गतः, तत्र उपवासपरायणः तपश्चर्यां अकरोत्। स ब्राह्मणः देविकातटे रम्ये वासं कृत्वा, कदाचित् स्नानार्थं महतीं नदीं जगाम। तत्र स्नात्वा जपं कृत्वा, स ब्राह्मणः, पुरतः भीषणं धनुष्मन्तं, तीक्ष्णलोचनं व्याधं आगच्छन्तं अपश्यत्। स व्याधः तं ब्राह्मणं मारयितुम्, तस्य वल्कलार्थं, समुपेत्य स्थितः। तम् आलोक्य, ब्राह्मणः ब्रह्महत्या भीत्या कम्पितः, तत्र स्थिता, नारायणं ध्यायन्। हरिसंयुक्तं तं ब्राह्मणं दृष्ट्वा, स व्याधः भीतः इव, धनुष्कोटकौ परित्यज्य, इदं वचनं अब्रवीत्— व्याधः उवाच—पूर्वं त्वां हन्तुं समुपेत्य, ब्राह्मण, मम मनः अन्यत्र गतम्। सहस्रशः ब्राह्मणानां, दशसहस्राणि तेषां पत्नीनां, गृहस्थानां च वधः मया कृतः। न कदापि नरकात् पापतरं मनः आसीत्; अधुना तव समीपे तपः कर्तुम् इच्छामि। उपदेशं दत्त्वा मां अनुगृह्णीयाः। एवं उक्तः स ब्राह्मणः, तम् ब्रह्मघ्नं दुष्कृतिनं ज्ञात्वा, न किंचित् प्रत्युवाच, विप्रश्रेष्ठ। न उक्तः अपि, धर्मकामः स व्याधः तत्रैव स्थितः; ब्राह्मणः स्नात्वा, वृक्षमूले आश्रयम् अगच्छत्। ततश्च कालेन तस्मिन् नदीतीरे, क्षुधितः व्याघ्रः, शान्तब्रह्माणं हन्तुम् उपेत्य स्थितः। स व्याघ्रः स्रवति जलं स्थितं ब्राह्मणं गृहीतुं यत्नं कुर्वन्, तस्मिन्नेव क्षणे, व्याधेन ताडितः, तत्क्षणात् प्राणान् त्यक्त्वा निपपात्। तदा व्याघ्रशरीरात् पुरुषः उत्पन्नः इति श्रूयते; ब्राह्मणः जलमध्ये स्थितः, तं निनादं श्रुत्वा, उच्चैः 'नारायणाय नमः' इति उक्तवान्। स मन्त्रः व्याघ्रस्य कण्ठे, प्राणत्यागकाले स्थितः; तस्य केवलं श्रवणेन, व्याघ्रः प्राणान् त्यक्त्वा, पुण्यात्मा अभवत्। स उवाच—'अहं तत्र गच्छामि यत्र विष्णुः नित्यः तिष्ठति; तव कृपया, विप्रश्रेष्ठ, पापात् दुःखात् च मुक्तः अस्मि।' एवं उक्ते, ब्राह्मणः पप्रच्छ—'कः त्वं पुरुषश्रेष्ठ?' स उवाच—'पूर्वजन्मनि अहं महान् राजा, दीर्घबाहुः नाम, सर्वधर्मविद् प्रख्यातः। वेदान् जानामि, शुभाशुभं च; ब्राह्मणैः मे न कार्यम्; किं ब्राह्मणैः लाभ्यम्?' एवं वदति तस्मिन्, सर्वे ब्राह्मणाः, क्रोधसमन्विताः, घोरं शापम् अददुः—'त्वं घोरव्याघ्रः भविष्यसि' इति।