एवं उक्त्वा सोमः दक्षशापात् क्षीणः अभवत्। सोमस्य विनष्टे देवमनुष्यपशुपक्ष्यादयः सर्वे वनस्पतयश्च विनष्टाः। ततः सर्वे प्राणिनः विशेषतः औषधयः क्षीणाः अभवन्; यदा वनस्पतयः क्षीणाः, तदा देवाः परमं दुःखं प्राप्नुवन्। रोगपीडिताः सन्तः, ते ऊचुः यत् सोमः औषधीनां मूलेषु स्थितः; तेषां चिन्ता अतिविवृद्धा अभवत्, ते विष्णुम् शरणम् उपजग्मुः। भगवान् विष्णुः सर्वान् प्रोवाच—"किं करवाणि, वदत?" ते ऊचुः—"भगवन्, सोमो दक्षशापेन नष्टः।" तदा भगवान् उवाच—"कुम्भसमुद्रं मन्थ्यताम्; सर्वे देवाः शीघ्रं चतुरं च सर्वतः औषधीन् निक्षिपन्तु।" इति उक्त्वा हरिः स्वयम् रुद्रं चिन्तयामास; मन्थनार्थं ब्रह्माणं च वासुकिं च अपि ध्यानपूर्वकं चिन्तितवान्। सर्वे मिलित्वा वरुणालयं मन्थयामासुः; मन्थने कृतमात्रे, सोमः पुनरुत्पन्नः, हे राजन्। योऽयं क्षेत्रज्ञः इति कथ्यते, शरीरस्थः परमात्मा, स एव सोमः, देहिनां प्राणरूपेण प्रसिद्धः; परमेश्वरस्य इच्छया सः सौम्यं पृथग्भावं लेभे। तेन मानवाः, षोडश देवताः, वृक्षाः, औषधयः च जीवन्ति, तं स्वामिनं कृत्वा। ततः रुद्रः तम् अखिलं शिरसि धारयामास; तस्मात् जलानि तस्य सारभूतानि अभवन्, स च विश्वरूपः स्मृतः। ब्रह्मा तुष्टः सन् तस्मै पौर्णमास्यां पुण्यकालत्वं दत्तवान्; तस्मिन्नेव दिने उपवासः कर्तव्यः, तं यथोचितं पूजनीयम्, हे राजन्। यवभोजनं ग्राह्यम्; सः ज्ञानं, सौन्दर्यं, पुष्टिं च ददाति, तथा धनं धान्यं च विपुलं प्रयच्छति। ऋषिः उवाच—"हे राजन्, कृतत्रेतायुगयोः कीर्तिमन्तः मणिरत्नसमानाः ये राजानः, तेषां वंशे त्वं जातः, तत् शृणु। कृतयुगे सुप्रभ इति प्रसिद्धः त्वमेव, प्रजापालः नाम्ना त्रेतायां प्रख्यातः। अन्ये त्रेतायुगे बलिनः भविष्यन्ति; तत्र शान्तिरिति तेजस्वी राजा। सुरश्मिः राजा भविष्यति, शशकर्णश्च महाबलः; शुभदर्शनः पाञ्चालवंशजः नरपतिः भविष्यति। सुशान्तिः अङ्गवंशे उत्पद्यते, सुन्दरः अपि अङ्ग इति प्रसिद्धः; सुन्दः, मुचुकुन्दः, सुद्युम्नः, तूरः च जाताः। सुमनाः सोमदत्तः अभवत्, शुभः संवरणः जातः; सुशीलः वसुदानः, सुखदः सुपतिः अभवत्। शम्भुः सेनापतिः जातः, सुकान्तः दशरथः स्मृतः; सोमः जनकः अभवत्, हे राजन्—एते त्रेतायुगे राजानः। एते सर्वे भूमिपाः, हे राजन्, इमं लोकं भुक्त्वा विविधयज्ञैः युक्ताः, निश्चितं स्वर्गं गमिष्यन्ति। श्रीवराहः उवाच—एवं श्रुत्वा स राजर्षिः ब्रह्मविद्याअमृतस्य ज्ञाता, परमपुराणकथायां प्रमुदितः वनं तपः कर्तुं जगाम। स योगबलात् देहम् उत्सृज्य ब्रह्मणि लीनः, हरीणां परं धाम प्राप। स राजा वृन्दावनं तपोर्थं गतः; तत्र गोविन्दं स्तोतुं आरब्धवान्। स राजा उवाच—"नमः तुभ्यं जगद्रूपाय, गोपतीश्वराय, अनुत्तमाय इन्द्रानुजानां, संसारवर्त्मनि कौशलयुक्ताय, पृथिवीधराय, देवश्रेष्ठाय—नमः। भवसागरे शतशोकतरङ्गे, जरावर्ते, पातालमूलान्धकारे—स एव अन्तं ददाति, सुखं च मे प्रयच्छति। नमस्ते गोविन्द, अगण्यरूप। रोगादिभिः क्लेशैः संतप्तानां, ग्रहपीडितानां पुनःपुनः, नमस्ते महात्मन्, युद्धप्रिय, जनार्दन, गोपतीश्वर, महाबाहो। सर्वज्ञेषु त्वं श्रेष्ठः, हे देवेश; त्वया विश्वं व्याप्यते। हे गोपतीश्वर, महातेजन्, संसारभीतं मां रक्ष, चक्रपाणे। त्वं परमः, देवेषु श्रेष्ठः; त्वं पुरुषः सत्यरूपः, शशांकसदृशः। अच्युत, अग्निमुख, उग्रभाव, गोपतीश्वर, पतनं गच्छन्तं मां रक्ष। अच्युत, अनन्तानि संसारचक्राणि देहिनां तव मायया मोहितानां जायन्ते; तव द्वन्द्वमयां मायां कः तरेत, हे देवेश? ये तव पूजनशीलाः, कुलरहिताः, अस्पृष्टाः, अरूपिणः, गन्धरहिताः, नामरहिताः, अनिर्वचनीयाः, अजाः, पराः—ते एव संसारबन्धात् मुक्ताः मोक्षं यान्ति। सदा तस्मै नमः यः शब्दातीतः, आकाशरूपः, अरूपः, शुभः कर्मसु, सेव्यः, चक्रपद्मधरः, पुराणेषु दृष्टदृष्टपर्यायवाच्यः। नमः विष्णवे अनन्तरूपाय, त्रिविक्रमाय, चतुर्व्यूहाय, सर्वव्यापिने, भूमिपाय, शम्भवे, सर्वगताय, प्रजापतये, देवपतये। त्वं एव सर्वचराचराणां सृजसि, लयमपि करोति; त्वं माम् शीघ्रं तस्मिन् पदे नय, यत्र योगिनः प्राप्त्वा न निवर्तन्ति। जय गोविन्द, महातेजन्! जय विष्णो! जय पद्मनाभ! जय सर्वज्ञ! जय विश्वेश्वर, विश्वरूप!" श्रीवराहः उवाच—एवं स्तुत्वा स राजा देहम् उत्सृज्य, गोविन्दे परमात्मनि, नित्ये, लीनः अभवत्। पृथिव्युवाच—"भगवन्, भक्तिपूर्वकं नरैः स्त्रीभिः वा कथं त्वं पूज्यसे? सर्वं एतद् वद, प्रजापते।" श्रीवराहः उवाच—"देवि, भक्त्या मया प्राप्यः, न वित्तेन न जपैः; तथापि भक्तानां देहव्रतानि वक्ष्यामि। यः कर्मणा, मनसा, वाचा च मयि एकचित्तः भवति, तस्य मया विहितानि विविधव्रतानि शृणु। अहिंसा, सत्यं, अस्तेयम्, ब्रह्मचर्यम्—एतानि मनोव्रतानि इति कथ्यन्ते, हे धराधर। एकनिष्ठा भक्ति, रात्रौ उपवासः, अन्यानि च यानि—तानि सर्वाणि पुरुषस्य कायव्रतानि, अन्यथा न।