ततः ब्रह्मा देवैः सहासुरैश्च शीघ्रं तत्र जगाम। स देवैः सह धर्मं वृषरूपिणं, शशिनिभं प्रभया दीप्तमेकं विचरन्तं दृष्ट्वा, तान् देवांश्च संबोधितवान्। स ब्रह्मा उवाच—“एष मे प्रथमजः पुत्रो धर्मो नाम, यं सोमेन महता पीडितः, यो भ्रातुः भार्याहरणे चेष्टितवान्, महर्षे!” इति। ततः सर्वे देवासुराः तम् उपशमयितुम् उद्यताः, यथा स्वस्य स्थितिः समं रक्ष्येत, इति ब्रह्मणा प्रोक्ताः। ते सर्वे हृष्टाः ब्रह्मणो वचः शृण्वन्तः, तं पूर्णचन्द्रसदृशं देवं धर्मं स्तोतुम् आरब्धवन्तः। देवाः ऊचुः—“नमस्ते शशिनिभ! नमस्ते जगन्नाथ! नमस्ते दिव्यरूप! नमस्ते स्वर्गमार्गदर्शिन्! नमस्ते कर्ममार्गस्वरूप! नमो विश्वव्यापिन्! पुनः पुनर् नमः!” इति। “त्वया भूमिरिदं रक्ष्यते, त्वया त्रयः लोका अपि; मानवलोकः, तपोलोकः, सत्यलोकः सर्वे त्वया रक्ष्यन्ते। जगति चलाचलम् अस्ति यत्, तत्र त्वं विना किमपि नास्ति; त्वद्वियोगे लोकोऽयं क्षणेन विनश्येत्। त्वमेव सर्वभूतात्मा, श्रेयसः सारः; रजोगुणेषु त्वं रजः, तमोगुणेषु त्वं तमः। त्वं चतुष्पाद् भगवन्, चतुःशृंग, त्रिनेत्र, सप्तबाहु, त्रिबन्धन, वृषरूप! नमस्ते!” “त्वद्वियोगे भगवन् सर्वे विमूढपथगामिनः स्मः; एतान् मोहिता मार्गे स्थापय, त्वमेव परायणम्।“ इति। एवं स्तुतः स धर्मो वृषरूपधारी प्रजापतिः प्रसन्नचित्तः शान्तदृष्ट्या तान् निरीक्ष्य प्रसन्नोऽभवत्। धर्मदर्शनमात्रेण देवाः संमोहात् मुक्ताः, धर्मे स्थिता अभवन्। तथैव असुराः अपि। ततो ब्रह्मा तम् उवाच—“अद्यप्रभृति त्रयोदशी तिथि धर्म तव पावनी भविष्यति।” यः पुरुषः तां त्रयोदशीमुपोष्य त्वाम् उपगच्छति, पापानि समाहृत्य, तस्मात् पापानि विमुच्यन्ते। यतोऽयं धर्मारण्यः त्वया दीर्घकालं व्याप्यते, तस्मात् स धर्मारण्यनाम्ना प्रसिद्धः भविष्यति। त्वं चतुश्चरणः, त्रिचरणः, द्विचरणः, एकचरणः चतुर्षु युगेषु क्रमेण इति लोकेषु प्रसिद्धः; एवं कर्मक्षेत्रे स्वर्गे च यथायोग्यं स्थित्वा स्वं स्थानं च जगच्च रक्ष। इत्युक्ते ब्रह्मणा, स ब्रह्मा देवासुरसंनिधौ अन्तर्धानं गतः। देवाः धर्मवृषेण सह शोकविवर्जिताः स्वस्थानानि जग्मुः। यः कश्चन धर्मोत्पत्तिकथां श्राद्धकाले पठति, त्रयोदश्यां क्षीरान्नेन पितॄन् यथाशक्ति तर्पयति, स स्वर्गं याति, देवानां संनिधिम् आप्नोति। श्रीवराह उवाच—“ततः, राजन्, शृणु रुद्रस्य प्राचीनतमं जन्मकथां। स तपस्वी, प्रसन्नः, धर्मात्मा, क्षमासंपन्नः, उग्रतेजाः महर्षिः अभवत्। स प्रजापतिरूपेण जातः, उग्रतेजाः, परं ज्ञानं तत्त्वं च प्राप्य, सृष्टिकामः, जगत्प्रसरणे कोपेन अतिव्यथितः। स तपः कुर्वन् कीर्तिमान् अभवत्, प्राचीनः, रजस्तमःवर्जितगतिः, वरदः, वरार्हः, वरप्रदः, बलवान्, रक्तवर्णः, कपिललोचनः। स रुद्रः रुदन् ब्रह्मणा प्रोक्तः—‘मा रुदः, त्वं रुद्रः।’ इति। स प्राचीनः अभवत्। ‘बहुरूपां सृष्टिं कुरु; त्वं समर्थः।’ इति। इति उक्त्वा, स जलमाविश्य, स्वयमुत्पन्नं दक्षं ससर्ज। तदा ब्रह्मणो मनसः उत्पन्ना देवाः सृष्टिं विपुलां काष्ठे व्याप्तवन्तः। तस्मिन् विस्तीर्णे सृष्टौ, भगवन्, ब्रह्मणः परं यज्ञं कृतवन्तः। तदा रुद्रः अपि जलमग्नः, देवसृष्टिकामः, लोकं परित्यज्य स्थितवान्। स यज्ञं निर्वर्त्य, देवाः, सिद्धाः, यक्षाः च समागताः, स तु कोपवशं गतः। तदा स चिन्तयामास—‘मदतिक्रमेण केन मूढेनायं लोकः सृष्टः?’ इति। तदा ‘ह हे!’ इति क्रोशन्, ज्वलितज्वालासमानाः पिशाचवेतालभूतयोगिनः समूहाः उत्पन्नाः। तैः आकाशः, पृथ्वी, दिशः, लोकाः च व्याप्ताः। तदा सर्वज्ञः स रुद्रः चतुर्विंशतियोजनायामं धनुः निर्माय, त्रिगुणं ज्यानिर्माय, दिव्यं धनुः ज्यान् च गृहीत्वा, पूष्णः दन्तं, भगस्य नेत्रे, क्रतोर् अण्डे च प्राहृत्य, कोपात् ताडितवान्। स यज्ञकर्त्ता, बीजं विदारितः, प्राणधारया यथावत् यज्ञस्थलात् निर्गतः। सर्वे देवाः पशुपतिं नमस्कृत्य, भवं प्रणम्य, तत्रागताः। तदा ब्रह्मा प्रीत्या भवं देवांश्च आलिङ्ग्य, भक्तिपरान् दृष्ट्वा, देवेशं प्राह—‘बलवन्, तत्त्वज्ञानं विद्धि।’ रुद्र उवाच—‘त्वया पूर्वं सृष्टोऽहं, किं तर्हि एषु यज्ञेषु मम भागो न विधीयते? एते देवाः यज्ञजाः, कोपमूढाः, विकृताः।’ इति। ब्रह्मा उवाच—‘देवाः, शम्भुं स्तुतिभिः पूजयत; ज्ञानार्थं, असुरा अपि। यस्य भगवन् रुद्रः तुष्टः, तस्य सर्वज्ञता, तस्य परितोषफलम्।’ एवं ब्रह्मणा उक्ताः, देवाः तं महात्मानं स्तोतुम् आरब्धवन्तः। देवाः ऊचुः—‘देवाधिदेवाय नमः, त्रिनेत्राय महात्मने, रक्तपीतलोचनाय, जटामुकुटधारिणे नमः। भूतगणयुताय, महाऽहिसूत्रभूषिताय, विकटहासमुखाय, जटिलाय, स्थाणवे नमः। पूष्णः दन्तहराय, भगनेत्रहराय, वृषध्वजबन्धनाय, प्रजापते नमः। त्रिपुरविनाशिने, अन्धकद्विषे, कैलासवासिने, गजचर्माम्बराय पुनः पुनः नमः। विकटजटाय, भैरवाय, ज्वलदग्निसदृशाय, चन्द्रशेखराय नमः। परमेश्वराय, कपालधारिणे, व्रतीनां व्रताय, दारुवनदाहिने, तीक्ष्णशूलधराय नमः। भुजङ्गकङ्कणाय, नीलकण्ठाय, त्रिशूलपाणये, दण्डधराय, वडवानलमुखाय नमः।