शुभ्रवर्णमालया भूतरूपिण्याः सदा तव ग्रीवायां विराजमानया, श्रीवत्सकौस्तुभमणिभ्यां च चन्द्रसूर्यसमप्रभाभ्यां शोभमानः भवतु। वायुः ते गमनं भवतु, वीर्यवन्तं त्वां गरुडः वाहनं यथा प्रसिद्धं तथेति; लक्ष्मीः त्रैलोक्यचारिणी देवी सदा तव आश्रयं भवतु, द्वादशी तव तिथिः स्यात्, सा च यथाकामरूपिणी भवतु। यः कश्चन द्वादशीदिने स्नेहपूर्वकं घृतं भक्षयति, स स्त्री वा पुरुषो वा, अल्पया भक्त्या अपि, विशेषतः स्वर्गवासं लभते। एवं विष्णुः, यथोक्तं, देवासुरशरीराणां संहाररक्षणार्थं स्वस्वरूपात् रूपाणि धारयति, अन्यांश्च सृजति। सः सर्वत्र व्याप्यः पुरुषः, प्रतियुगे वेदान्ते प्रतिपादितः, तं दुर्बुद्धिभिः कदापि न मानुषरूपेण वक्तव्यम्। यः कश्चन एषां विष्णोः सृष्टिकथां शृणोति, सा पापक्षयकारिणी, सः लोके कीर्तिं प्राप्नोति, दिवि च पूज्यते। पूर्वं ब्रह्मा, अव्ययः शुद्धः परमः परात्परश्च, सृष्टिकामः सन् प्रजासृष्टौ तेषां च रक्षां च चिन्तितवान्। तस्य चिन्तयतः शरीराज्जायमानः, दक्षिणतो भागात्, श्वेतकुण्डलमाल्यलेपनविभूषितः पुरुषः समुत्पन्नः। तं दृष्ट्वा भगवाँल्लोकपतिरेवं वदति—"बुभुक्षितानां प्रजायाः रक्षणार्थं, वृषरूपेण चतुर्भुजः स्थित्वा, त्वं लोके ज्येष्ठः भव।" एवं उक्तः सः कृतयुगे चतुष्पद्भूतः स्थितः; त्रेतायां त्रिपद्भूतः, द्वापरे द्विपद्भूतः, कलियुगे एकपद्भूतः प्रजाः पाति। ब्राह्मणेषु षड्रूपेण, क्षत्रियेषु त्रिषु, वैश्येषु द्विषु, शूद्रेषु एकरूपेण प्रतिष्ठितः; सः सर्वत्र, पातालेषु, द्वीपेषु, प्रदेशेषु च व्याप्य स्थितः। सः चतुष्पदः, द्रव्यगुणकर्मजातिस्वरूपः; संहिताक्रमात् त्रिशृङ्ग इति विद्वद्भिः स्मृतः। एवं आद्यः अनन्तः ओंकारः, द्विशिराः सप्तबाहुः, त्रिबन्धनबद्धः, ब्राह्मणेषु श्रेष्ठः, लोकपारिपालनकर्ता। स धर्मः, पूर्वं सोमेन अद्भुतकर्मणा, यः तारां भ्रातुः अङ्गिरसः भार्यां हर्तुमिच्छता पीडितः। तस्मात् भीतः स धर्मः घोरघनवनं प्रविष्टः। तस्मिन्नुपयाते, असुरपत्नीः धर्मविहीनाः, सुरगृहलोलुपाः, विचरन्ति स्म; असुराश्च देवालयेषु विचरन्ति। एवं धर्मे नष्टे, व्यवस्थायां भग्नायां, देवा असुराश्च, सोमदोषात् स्त्रीणां च हेतोः, विविधायुधानि गृहीत्वा युद्धाय समुपेताः। तदा क्रुद्धान् देवानसुरान् संग्रामे दृष्ट्वा, नारदः हृष्टः, पितरं ब्रह्माणं उपसृत्य वाक्यं वदति। ततः ब्रह्मा, सर्वलोकपितामहः, हंसवाहनं समारुह्य, तान् संयम्य, युद्धहेतुमपृच्छत्। सर्वे सोमहेतोः युद्धं इति व्याहरन्; तदा आत्मजं धर्मं पीडितं पलायमानं घनवनं शरणं गतं विज्ञाय। ततः ब्रह्मा, देवासुरैः सह, शीघ्रं तत्र गत्वा, देवैः सह, वृषरूपिणं धर्मं चन्द्रसमप्रभं विचरन्तं दृष्ट्वा, तान् उवाच। ब्रह्मोवाच—"एष मे प्रथमो जातः पुत्रः धर्मः, सोमेन महता पीडितः, यः भ्रातुः भार्यां हर्तुमिच्छति, महर्षे।" "अतः, हे देवासुरा, सर्वे, एनं प्रसादयत, यथा यूयं सम्यगवस्थां प्राप्नुथ।" ततो ब्रह्मवाक्यात् तं पूर्णचन्द्रसमं विज्ञाय, सर्वे हृष्टाः तं देवं स्तुवन्ति। देवा ऊचुः—"नमस्ते सोमसदृश! नमस्ते जगन्नाथ! नमस्ते दिव्यरूप! स्वर्गमार्गदर्शिन्! कर्ममार्गस्वरूप! सर्वव्यापिन्! पुनः पुनर्नमः।" "त्वया भूमिः रक्ष्यते, त्रैलोक्यं च केवलं त्वया; मनुष्यलोकः, तपोलोकः, सत्यलोकश्च त्वया रक्ष्यन्ते।" "नास्ति किञ्चिदचलं चलं वा त्वया विना; त्वया वियुक्ते जगत् क्षणेन विनश्यति।" "त्वं सर्वभूतात्मा, कल्याणस्वरूपः; रजोगुणेषु रजः, तमोगुणेषु तमः त्वमेव।" "चतुष्पद् भगवन्, चतुःशृङ्ग, त्रिनेत्र, सप्तबाहो, त्रिबन्धन, वृषरूप, नमस्ते।" "त्वया वियुक्ताः वयं सर्वे भ्रमामः; एतान् मोहान्वितान् सत्पथे नय, त्वं हि नः परमं गतिः।" एवं देवैः स्तुतः प्रजापतिः, वृषरूपेण, प्रसन्नचित्तः, शान्तदृष्टिः तान् समीक्ष्य तुष्टः। तं दृष्ट्वैव, देवाः धर्मदर्शनात् त्वरितं मोहात् विमुक्ताः, सत्यधर्मे प्रतिष्ठिताः। तथैव असुराः अपि; तदा ब्रह्मा तमुवाच—"अद्यप्रभृति त्रयोदशी तिथि धर्मस्य पावनी अस्तु।" "यः तां तिथिं सम्यगुपोष्य त्वां प्रपद्यते, स पापानि संचित्य, तस्मात् पापानि विमुच्यते।" "चिरकालं धर्मेण व्याप्यं एतत् वनं त्वया, अतः एतत् धर्मारण्यं नाम्ना प्रसिद्धं भविष्यति।" "त्वं चतुस्त्रेताद्युगानुसारं चतुरश्रुतिपादरूपेण लोकेषु विश्रुतः; तस्मात् कर्मक्षेत्रे दिवि च, यथायोग्यं, स्वं स्थानं जगच्च पालय।" एवं उक्त्वा, पितामहः, देवानामसुराणां च संनिधौ, अदृश्यः अभवत्; देवाः च वृषभेन सह, शोकविनिर्मुक्ताः, स्वं स्वं स्थानं ययुः। यः कश्चन धर्मस्य उत्पत्तिकथां श्राद्धकाले पठति, त्रयोदश्यां क्षीरपायसेन पितॄन् यथाशक्ति तर्पयति, स स्वर्गं गच्छति, देवैः सह संगच्छति। श्रीवराह उवाच—"ततः, हे नृप, रुद्रस्य प्राचीनजन्मकथां शृणु। सः महातपस्वी, तुष्टः, धर्मात्मा, क्षमावान्, तीक्ष्णतेजाः, ऋषिः, एवं उक्तवान्।" "सः प्रजापतिरूपेण, तीक्ष्णतेजाः, परं ज्ञानं तत्त्वं च प्राप्य, सृष्टिकामः, जगतो विस्तारकाले, महतीं क्रुद्धिं प्राप्य, सृष्ट्यर्थं चोदितः।