ततः भगवाञ् स्मरन् प्राचीनं वरं तेन कृतं, तस्य भाषणेन चान्यैः गुणैः प्रसन्नः पुनरपि तस्मै वरं दत्तवान्। स उवाच—"त्वं सर्वज्ञः सर्वकर्मकर्ता सर्वलोकसम्मानितश्च; त्रिषु लोकेषु प्रविष्टः सन् विष्णुरेव शाश्वतः भव।" देवकार्यं ब्रह्मकार्यं च सर्वदा त्वया कर्तव्यम्; सर्वज्ञता च ते सदा भवतु, देव, न संशयः। एवं उक्त्वा स देवः स्वस्वरूपे प्रतिष्ठितः; विष्णुः भगवाञ् पुनः पूर्वसंकल्पं स्मरन् स्थितवान्। ततो भगवाञ् तपसा महान् योगनिद्रां चिन्तयन्, तस्यां चन्द्रियजन्यभूतानि विषयैः सह संस्थाप्य, स्वेन परमात्मरूपेण ध्यानं कृत्वा निद्रां प्रविष्टः। तस्य शयनरूपात् महत् पद्मं नाभिदेशात् समुत्पन्नम्, तत्र सप्तद्वीपसमुद्रवनयुक्ता पृथिवी प्रकटिता। तस्य रूपस्य विस्तारः पातालपर्यन्तं प्रसारितः, तस्य स्तम्भरूपेण पद्मनालः स्थितः। तस्य पद्मस्य कर्णिकायां मेरुः प्रतिष्ठितः, मध्ये तत्र ब्रह्मणो निवासः। एवं तस्य शरीरस्य परमकारणं दृष्ट्वा, तस्मिन् शरीरस्थः पवनः मुक्तः, स च समं वायुम् उत्पादितवान्। "एष शङ्खः, अज्ञानविजयस्य चिह्नं, मोहच्छेदाय धृतः भवतु; अज्ञाननाशाय खड्गः सदा तव हस्ते स्थातु।" "कालचक्रं घोरं धारय, अच्युत; धर्मद्विपविनाशाय गदा तव हस्ते सदा भवतु, केशव।" "पुष्पमाला, या प्रजामाता, सदा तव ग्रीवायां विराजतु; श्रीवत्सः कौस्तुभमणिश्च तव वक्षसि चन्द्रसूर्यसमप्रभौ सदा शोत्स्येताम्।" "वायुः तव गतिर्भवतु, वीर; गरुडः तव वाहनम्, यथोक्तम्; लक्ष्मीः, या त्रैलोक्यविहारिणी, सदा तव शरण्या भवतु; द्वादशी तव तिथिर्भवतु, सा च यथेष्टं रूपं धारयतु।" "यो द्वादश्यां घृतं भक्षयति, अल्पया अपि भक्त्या, स पुरुषो वा स्त्री वा, विशेषतः स्वर्गवासं प्राप्नोति।" एवं विष्णुः, यथा तुभ्यं वर्णितः, देवदानवशरीरविनाशरक्षणार्थं रूपाणि गृह्णाति, स्वयमेव अन्यानि च सृजति। सर्वत्र युगेषु अयं सर्वव्यापी पुरुषः वेदान्तेषु प्रतिपाद्यते; स कदाचित् अल्पबुद्धिभिः मानव इति न कथ्यः। "योऽयं विष्णोः सृष्टिकथां शृणोति, या पापं नाशयति, स लोके कीर्तिं प्राप्नोति, दिवि च पूज्यते।" पूर्वं ब्रह्मा, अक्षयः शुद्धः परमः परात्परः च, सृष्टौ प्रवृत्तुमिच्छन्, तेषां च रक्षां चिन्तयामास। तस्य चिन्तयतः, तस्य शरीरेण, दक्षिणतः, श्वेतकुण्डलमाल्यलेपनभूषितः पुरुषः प्रादुरभूत्। तम् दृष्ट्वा भगवाञ्जगाद—"महाभाग, वृषरूपधारी चत्वारः पादाः, एतान् प्रजाः पालय; लोके ज्येष्ठः भव।" एवं उक्तः स कृतयुगे चतुर्भिः पादैः स्थितः; त्रेतायां त्रिभिः, द्वापरे द्वाभ्यां, कलियुगे तु एकपादेन प्रजाः पालयति। स ब्राह्मणेषु षड्रूपेण प्रतिष्ठितः, क्षत्रियेषु त्रिषु, वैश्येषु द्विषु, शूद्रेषु एके; स देवः सर्वत्र, सर्वेषु पातालेषु, सर्वेषु द्वीपवर्षेषु च स्थितः। स चतुर्पादः, द्रव्यगुणकर्मजातिरूपः; संहिताक्रमात् त्रिशृङ्ग इति मुनिभिः स्मृतः। एवं स आद्यः अनन्तः ओंकारः, द्विशीर्षा सप्तहस्ता च, त्रिविधबन्धनयुक्तः, ब्राह्मणेषु प्रमुखः, लोकपालकः। स धर्मः, पूर्वं सोमेन अद्भुतकर्मणा—यः तारा नाम्नीं भ्रातुः अङ्गिरसः भार्यां हर्तुमिच्छन्—पीडितः। तस्मात् बलवता क्रूरेण भीतः धर्मः घोरदंष्ट्रायां वने प्रविवेश। तस्य गच्छतः, सर्वाः असुरीणां पत्न्यः धर्मरहिताः सन्तः, देवगृहग्रहणकाम्याः विचरन्त्यः; असुराश्च देवालयेषु विचरन्ति। एवं धर्मे नष्टे, व्यवस्था लुप्ते, सोमदोषात् देवाः असुराश्च स्त्रीणां निमित्तं कोपिताः, विविधानि आयुधानि गृह्य, युद्धमकरोत्। तदा देवासुरयोः क्रुद्धयोर्युद्धम् आलोक्य, नारदः हृष्टः पितरं ब्रह्माणं उपगम्य तं प्राह। ततः सर्वलोकपितामहः हंसवाहनं समारुह्य, तान् संयम्य पृष्टवान्—"कस्मिन् हेतौ युद्धम्?" ते सर्वे सोमकारणम् उक्तवन्तः; स्वपुत्रं पीडितं दृष्ट्वा, स धर्मः घोरवनं शरणं गत्वा स्थितः। ततः ब्रह्मा, देवासुरैः सह शीघ्रं तत्र गत्वा, देवैः सह धर्मं वृषरूपिणं, चन्द्रप्रभं विचरन्तं, दृष्ट्वा, देवांश्च प्राह। ब्रह्मोवाच—"एष मे आद्यः पुत्रः धर्मः, सोमेन पीडितः, यः भ्रातुः भार्यां हर्तुमिच्छन्, महर्षे।" "अतः, सर्वे देवासुरा, एनं प्रीणयन्तु, यथा सम्यक् स्थितिः भवेत्।" ते सर्वे तुष्टाः तम् ईश्वरं ब्रह्मवचनात् पूर्णचन्द्रसमानं विज्ञाय, स्तुतिं कृतवन्तः। देवाः ऊचुः—"नमस्ते चन्द्ररूपाय! नमस्ते जगत्पते! दिव्यरूपाय, स्वर्गमार्गदर्शिने, कर्मरूपाय, सर्वव्यापिने, पुनः पुनरपि नमः!" "त्वया एषा पृथिवी रक्ष्यते, त्रयो लोकाः अपि त्वया; मनुष्यलोकः तपोलोकः सत्यलोकश्च सर्वे त्वया रक्ष्यन्ते।" "नास्ति किञ्चित् जङ्गमं स्थावरं वा त्वया विना; त्वद्विहीनं जगत् क्षणादेव विनश्येत्।" "त्वं सर्वभूतात्मा, धर्मसारः; रजोगुणेषु रजः, तमोगुणेषु तमः त्वमेव।" "त्वं चतुर्पादः, चतुर्ह्रदः, त्रिनेत्रः, सप्तहस्तः, त्रिबन्धनः, वृषरूपधारी देवः; नमस्ते!" "त्वद्विहीनाः वयं सर्वे मार्गात् भ्रमामः; एतान् मोहितान् सत्पथं नय, त्वं नः परमं लक्ष्यं।