शृणु, राजन्, जनपालनं कुर्वन्, महातपा इत्युक्तवान् – कथां तव प्रवक्ष्यामि, यथा दिशाः ब्रह्मणः कर्णाभ्यामुत्पन्नाः। सृष्टिक्रमस्य आरम्भे ब्रह्मा जगत्सृजति स्म, तस्य चित्ते महान् चिन्ताजनितः – “मया सृष्टाः प्रजाः के पालनं करिष्यन्ति?” इति। तस्य मननं कुर्वतः कर्णाभ्याम् दश दीप्तिमतीः कन्याः उत्पन्नाः, याः सर्वेषां भूतानां स्थानं ददाति स्म। तासु षट् कन्याः—पूर्वा, दक्षिणा, पश्चिमा, उत्तराः, ऊर्ध्वा, अधः—तदा प्रधानाः अभवन्। अन्याः चत्वारः कन्याः परमसुन्दरीः, सुसंस्थानवतीः, महाभाग्ययुक्ताः, गम्भीरस्वभावाः च। ताः कन्याः प्रेम्णा पतिसंयुक्ताः, पापवर्जितं प्रजापतिं संबोधितवत्यः—“देवदेव, प्रजापते, अस्माकं स्थानं प्रददातु। यत्र वयं सर्वाः स्वैः पतिभिः सह सुखेन वसामः; तदपि अस्माकं तेजस्विनः पतिं ददातु।” ताः ब्रह्मा उवाच—“सुश्रोण्यः, इयं विश्वं शतकोटिपरिमितं विस्तारयति; तस्य अन्ते यत्र इच्छन्ति, तत्र वसन्तु, शीघ्रं मा विलम्बयन्तु। अहं अपि रूपसम्पन्नान्, पापरहितान्, पतिं निर्माय दास्यामि; यत्र यत्र इच्छन्ति, तत्र गच्छन्तु।” तद्वाक्यश्रवणात् ताः कन्याः स्वेच्छया गच्छन्, ब्रह्मा शीघ्रं लोकपालान् शक्तिमन्तः सृजति स्म। लोकपालान् सृज्य, ब्रह्मा ताः कन्याः पुनः आह्वय्य विवाहं समारोपयत्, सर्वस्य पितामहः सन्। एकां इन्द्राय, अन्यां अग्नये, एकां यमाय, एकां निरृतये, एकां महात्मने वरुणाय दत्तवान्। वायवे, कुबेराय, ईशानाय च अन्याः दत्तवान्; ब्रह्मा स्वयम् ऊर्ध्वदिशं अधिष्ठाय, अधोदिशं शेषाय न्ययच्छत्। एवं दत्त्वा, ब्रह्मा दिशाः पुनः एकादशीतिथिं नियुक्तवान्—पतिसंज्ञां दशमीं तिथिं, तासां भोजनं दधोदनं। तदादारभ्य, ताः देव्या इन्द्रादिभिः सह प्रसिद्धाः अभवन्, दशमी तिथिः तासां विशिष्टं प्रियं अभवत्। यः संयमितः सन् तस्मिन्नेव दिवसे दधोदनं भक्षयति, ताः देव्या तस्य पापं प्रतिदिनं हन्ति। यः एकाग्रचित्तः दिशाजननकथां शृणोति, स ब्रह्मलोकस्थायित्वं प्राप्नोति—नात्र संशयः। शृणु च, धनाधिपतेः अन्यं जन्म, यत् पापनाशनं—यथा वायुर्देहे स्थितः सम्पदां प्रदाता अभवत्। वायुः प्रथमं देहे स्थितः, तस्यैव देहस्य नियोगेन क्षेत्राधिपतिरूपेण नियुक्तः। तत्र वायोः देहस्थं जन्म अहं प्रसिद्ध्यर्थं वर्णयामि; शृणु, भाग्यवान्, पापवर्जितः सन्। ब्रह्मणः मुखाद् सृष्टिच्छया वायुः उत्पन्नः, उग्रः, अश्मवर्षणः च; ब्रह्मा तं संयम्य, “देहस्थः शान्तः भव” इत्युक्तवान्, स च देहस्थः अभवत्। यद् यद् सर्वदेवानां धनं फलं च अस्ति, तत् रक्ष—एतदाज्ञया धनाधिपतिः भव। तस्मै ब्रह्मा तुष्टः एकादशीव्रतम् दत्तवान्; यः संयमितः शुद्धः च तस्मिन्नेव दिवसे अनाग्निपाकं खादति— तस्मै धनदः देवः तुष्टः शीघ्रं सर्वं ददाति; एष धनाधिपतेः रूपं, सर्वपापनाशनं। यः श्रद्धया शृणोति वा पठति, स सर्वकामान् प्राप्नोति, स्वर्गलोकं गच्छति। शृणु, मनु इति यत् कीर्त्यते, मनुत्वं च—तत्र आवश्यकतया विष्णुः स्वयम् देहस्थः अभवत्। नारायणः देवः, परमात्परः, सृष्टिचिन्तां कृतवान्—“मया सृष्टिः कृताः; तस्य रक्षणं मया कार्यम्। देहविना कर्म न शक्यते—तस्मात् देहयुक्तं रूपं सृजामि, येन जगत् रक्षितुं शक्यते।” एवं निश्चयेन चिन्तयतः तस्य पुरतः देहयुक्तः पुरुषः प्राक्सृष्टेः प्रादुरभवत्। तं पुरुषं पुरतः स्थितं दृष्ट्वा, नारायणः स्वदेहात् तं त्रैलोक्यं प्रविशन्तं अपश्यत्। ततः भगवान् पूर्वं वरं स्मृत्वा, तस्य वाक्यगुणैः तुष्टः पुनः वरं दत्तवान्— “त्वं सर्वज्ञः, सर्वकर्मकर्ता, सर्वलोकसम्मानितः; त्रैलोक्यं प्रविष्टः सन्, विष्णुः सनातनः भव।” “देवानां ब्रह्मणः च कार्यं सदा त्वया कर्तव्यम्; सर्वज्ञता अपि तवास्तु—नात्र संशयः।” एवं उक्त्वा, देवः स्वस्वरूपे स्थितः; विष्णुः भगवान् पूर्वसंकल्पं स्मृतवान्। ततः भगवान् महातपाः योगनिद्रां चिन्तितवान्; तस्यां इन्द्रियजन्यं भूतानि च विषयाणि स्थापयित्वा, परमरूपेण ध्यानं कृत्वा निद्रां प्रविष्टवान्। तस्य शयनरूपात् नाभिदेशात् महान् पद्मः उत्पन्नः, तत्र सप्तद्वीपसमेतां पृथिवीं, समुद्रान्, वनानि च प्रादर्शयत्। तस्य रूपस्य विस्तारः अधोलोकं पर्यन्तम्, तस्य स्तम्भः आधारः; पद्मस्य गर्भे मेरुः स्थितः, तस्य मध्ये ब्रह्मलोकः। एवं तस्य देहस्य परमकारणं दृष्ट्वा, तस्मिन् देहे स्थितः वायुर्विमुक्तः, वायुः समं सृजितः। “एष शङ्खः, अज्ञानविजयाय चिह्नरूपः, मोहच्छेदाय धारय; असि सदा हस्ते अज्ञाननाशाय अस्तु। एष कालचक्रं भीषणं धारय, अच्युत; धर्मद्विपविनाशाय गदा धारय, केशव।” इति, राजन्, महातपाः भगवत्सृष्ट्याः, दिशाजननस्य, धनाधिपतेः, मनुत्वस्य च अद्भुतां कथा स्नेहपूर्णं, श्रद्धया प्रवदति स्म।