वराहपुराणम्

कामं योगेश्वरीं विद्धि, क्रोधं महेश्वरीं तथा। लोभं वैष्णवीं विज्ञाय, मदं ब्राह्मणीं मतः। मोहः स्वयंभूः, कौमारीर् इर्ष्या, इन्द्रजा अपि इर्ष्या एव। यमदण्डधारिणी देवी मायां, दुष्टता वराहा इति कीर्तिता। एवं एता: कामाद्याः शरीरस्थाः गणाः प्रोक्ताः; यथायथं रूपं ययुः, तथा मया कीर्तिताः। एताभिः देव्या: रक्तं सम्यक् क्षरितं सति, दैत्यस्य मायानाशः अभवत्, अन्धकः च सिद्धिं प्राप; एतत् सर्वं आत्मज्ञानामृतं मया कथितम्। यः च शुभं मातृणां उत्पत्तिम् अद्यतनं शृणोति, तस्मै ताः सर्वत्र रक्षणं ददाति, हे नृप, प्रतिदिनं। यः च मातॄणां जन्म पठति, नरश्रेष्ठ, सः लोके सदा पुण्यवान् भवति, शिवलोकं च गच्छति। अष्टमी तिथिः ताभ्यः ब्रह्मणा उत्तमा दत्ता; यः भक्त्या ताः पूजयेत्, सदा बिल्वपत्रभोजनं कृत्वा, ताः तुष्टाः तस्मै कल्याणं आरोग्यं च ददाति। एतस्मिन्नेव समये, प्रजापालः पप्रच्छ—“कथं माया समुत्पन्ना? कथं दुर्गा, शुभा कात्यायनी आद्या क्षेत्रस्थिताः, सूक्ष्मा, पृथक् पृथक् व्यक्ता?” तदा महातपा आह—“कश्चन राजा आसीत्, सिंधुद्वीप इत्याख्यः, महाबलः, वरुणस्यांशः, वनवासः तपसा संन्यस्तः। सः चिन्तयामास—मम पुत्रः शक्रवधाय जातु; तेन महत् तपः कृत्वा, स्वदेहम् अपि शोषयन् स्थितः, धर्मज्ञ।“ तदा प्रजापालः पुनरपि पप्रच्छ—“कथं सः शक्रेण पीडितः, द्विजोत्तम, यः शक्रवधकाङ्क्षया एवं व्रतम् अकरोत्?” महातपा उवाच—“अन्यजन्मनि तस्य पुत्रः त्वष्टा नाम, वीर्यवान्, सर्वायुधाभेद्यः, जलफेननाशनः। सः जलफेनाघातेन विनष्टः; पुनः ब्रह्मवंशे जातः सिंधुद्वीपः इत्याख्यातः। इन्द्रशत्रुतां स्मरन्, सः घोरं तपः अकरोत्।“ दीर्घेण कालेन, शुभा वेत्रवती नदी, सुशोभनमानुषवपुषा, भूषणैः भूषिता, तस्मिन् तपोवनस्थले समागता। तां दृष्ट्वा, सौन्दर्यसमन्वितां, राजा, कोपसमाक्रान्तचित्तः, उवाच—“काऽसि त्वं, सुमध्येमे? सत्यम् आख्याहि, सुशोभने।” नदी प्रत्युवाच—“अहं जलाधिपतेः पत्नी, महात्मनः वरुणस्य; नाम्ना वेत्रवती, त्वां कामयमाना आगता। परस्त्रीकामनया यः रमते, स परित्याज्यः, पापी, ब्रह्महत्या-दोषभाक्; एतत् ज्ञात्वा, नृपश्रेष्ठ, माम् उपगच्छ।” एवमुक्त्वा, राजा कामवशात् तां रमयामास। ततः सहसा पुत्रः जातः, द्वादशादित्यसमानतेजाः। वेत्रवत्यां जातः, सः वैत्रासुरः इत्याख्यातः, महाबलः, प्राग्ज्योतिषाधिपः अभवत्। कालान्तरे, सः महायोगबलसम्पन्नः, दृढनिश्चयवान्, पृथिवीं विजित्य, सप्तद्वीपां, मेरुं समारुह्य, तत्र शक्रं प्रथमं, ततोऽग्निं, यमं, निरृतिं, वरुणं, वायुम्, कुबेरं, अन्ते ईश्वरं चाजयत्। शक्रः पराजितः अग्निं शरणं ययौ; अग्निः यमं, यमः निरृतिं, निरृतिः वरुणं प्राप। ततः वरुणः, शक्रादिभिः सहितः, वायुम् अगच्छत्; वायुः कुबेरं, सर्वैः देवैः सह। कुबेरः, मित्रेण ईश्वरसहितः, देवैः सह गच्छन्, तदा स दैत्यः, बलमदेन पूर्णः, गदां गृह्य, शिवलोकं प्रति प्रधावत्। शिवः, तं अजेयम् मन्यन्, देवैः सह गुह्यपुरीं ययौ, यत्र ब्रह्मादयः पुण्यदेवाः सिद्धाश्च पूज्यन्ते। तत्र ब्रह्मा, जगत्कर्ता, विष्णुपादोदकसमुत्थे अम्बरस्थिते शुद्धे जले, गायत्रीं जपन्, क्षेत्रविद्यां देवीं आह्वयत्; देवाः चक्रुः—“त्रातास्मान्, प्रजापते! सर्वान् देवान्, ऋषीन्, पितॄन् च रक्ष; असुरभयात् उद्धर!” एवं श्रुत्वा, ब्रह्मा, देवसंघं दृष्ट्वा, चिन्तयामास—“ईश्वरमाया इयं विश्वं व्याप्यास्ति। नात्र असुरा वा देवा वा; किमेतन्मायास्वरूपम्?” इति। एवं चिन्तयन्, तस्य शरीरेण कन्या समुत्पन्ना, शुभवस्त्रधारिणी, मुकुटमाल्यशोभिता, अष्टबाहु, दिव्यायुधोन्नता। सा चक्रं, शङ्खं, गदां, पाशं, खड्गं, घंटां, धनुः, अन्यानि च आयुधानि बिभ्रती, पार्श्वे तूणीरं धारयन्ती, जलात् समुत्थिता। सा महादेवी, सिंहवाहना, एकैव बहुरूपा, सर्वासुरान् युध्यन्ती, सहस्रसंवत्सराणि दिव्यानि, दिव्यास्त्रैः महादैत्यं समरे सम्यक् योधयामास। कालान्तरे, देवी तं वैत्रासुरं समरे हत्वा, सुरसेनायां महान् निनादः अभवत्। भीषणः वैत्रासुरः निहतः सति, सर्वे दिविस्थाः प्रणम्य, “जय जय” इति शुश्रुवुः; स्वयं प्रभुः स्तुतिं चकार। महेश्वरः उवाच—“जयस्ते, देवि गायत्रि, महामाये, पराशक्ते, महेश्वरि, महाभाग्ये, महाबले, महोत्सवे! दिव्यगन्धानुलेपाङ्गे, दिव्यायुधमाल्यभूषिते, वेदमातः, नमोऽस्तु ते, महेश्वरि, त्र्यक्षरस्थिते। त्रिलोकस्थे, त्रिगुणाधारे, त्र्यग्निस्थे, त्रिशूळधारिणि, त्रिनेत्रे, भीमरूपे, भीमलोचने, पद्मासनजा, सरस्वति, नमोऽस्तु ते। पद्मलोचने, महामाये, सुधास्रवे, सर्वव्यापिनि, सर्वेश्वरी, स्वाहा-स्वधाकाररूपिणि, मातः, नमोऽस्तु ते। पूर्णे, पूर्णचन्द्रप्रभे, शोभायमाने, जगदुत्पत्तिस्थित्यन्तहेतुः, महाज्ञाने, पराविद्ये, महादैत्यनाशिनि, महाबुद्धिसम्भवे, दुःखरहिते, मृगव्याधि, धर्मे, सुभगे, गीतरूपे, सुरभौ, अक्षये, बुद्धौ, श्रीरूपे, ओंकारे, सारस्थिते, सर्वभूतहिते, नमोऽस्तु ते, परेश्वरि।” एवं महेश्वरेण स्तुता, देवी अपि सुरैः “जय जय” इति निनादिता।