देवाः तदा गिरिजात्मजं परमेश्वरं सर्वदेवपूजितं गण्याधिपतिं स्थावरजंगमाधिपतिं नित्यं शिवं त्रैलोक्यवन्द्यं दैत्यविनाशनं चापराभवं प्रणम्य प्रार्थयन्ति— "हे गिरिजाप्रिय! त्वं भूतादिषु स्थितः, आकाशे शब्दरूपः, वायौ द्विविधः, वह्नौ त्रिविधः, जले चतुर्विधः, पृथिव्यां पञ्चविधः—रक्षस्व नः। त्वं वह्निस्वरूपः, वृक्षेषु शिलासु च स्थितः, सत्स्वरूपः, जलमध्योऽपि तद्रूपः, तेजोमयः प्रभुः, हे हर! अस्मान् दानवसैन्यपीडितान् रक्ष। यदा जगन्नासीत् तदा न सूर्यः, न चन्द्रः, न धनाधिपः, केवलं त्वमेव, त्रिनेत्र, विरोधिनेत्र, सर्वपरिमाणातीतः, तत्रासीत्।" "हे मुण्डमालिन्, चन्द्रमौलिन्, श्मशानवासी, भस्माङ्गराग, नागराजवेष्टिताङ्ग, मृत्युनाशक, देवाधिदेव, त्वं बुद्ध्या अस्मान् रक्ष। त्वं पुरुषोत्तमः, एषा शक्तिः पर्वतनन्दिनी, त्वदीयाङ्गेषु व्याप्या वर्तते। त्रिशूलरूपेण त्रैलोक्यं हस्ते धृतम्, त्रिनेत्रेषु त्रय्यग्नयः स्थिताः। जटारूपेण सर्वसिन्धवः, पर्वतानि, नद्यः च स्थिताः। चन्द्रः परमविद्या च त्वय्येव। अज्ञानिनः त्वां न पश्यन्ति।" "त्वमेव नारायणः, लोकसम्भवः, भवरूपः, चतुर्मुखः च। सत्तारूपेण, वह्निरूपेण, युगभेदेन त्रिविधः स्थितः। एते देवाधिपतयः स्वहितकाम्यया त्वां वन्दन्ति, नान्यं। अतः भस्माङ्गभूषित, अस्मासु कृपां कुरु। विश्वेश्वर, रुद्र, नमः ते, रक्षस्व।" एवं स्तुतः तदा महातपस्वी भगवान् रुद्रः, प्रजापतिः, देवैः सह निःस्पृहः उवाच— "शिघ्रं वदत, किं कार्यम्?" देवाः प्राहुः— "देवेश, अस्माकं हिताय दैत्यविनाशाय सेनापतिं प्रयच्छ।" रुद्रः उवाच— "सेनापतिं दास्यामि, देवाः, मा शुचः। भविष्यति प्राचीनः, योगिनां नेता, अतीन्द्रियः।" इत्युक्त्वा हरः स्वशरीरस्थां शक्तिं पुत्रार्थं सम्प्रेरयामास। तस्याः सम्प्रेरणया तेजसा अग्निसूर्यसमप्रभः पुत्रः उत्पन्नः, स्वशक्तिसम्पन्नः, अद्वितीयज्ञानयुक्तः। तस्य जन्म नानाविधं, बहुरूपं, युगभेदेन स देवसेनापतित्वं करोति। स देवता यो देहे स्थितः 'अहंकार' इति कथ्यते। आवश्यके तस्मिन्नेव देवः सेनापतिरूपेण प्रकटते। तस्य जन्मनि ब्रह्मा सर्वैः देवैः सहितः शिवं प्रजापतिं पूजयामास। तं सर्वैः देवर्षिसिद्धैः सेनापतिं वरैः पूजितम्। स तुष्टः देवैः क्रीडासख्यर्थं वरं याचितवान्। तदनु महेशः उवाच— "क्रीडार्थं ते कुक्कुटं ददामि, शाकश्च विशाकश्च द्वौ पार्षदौ। हे कुमार, त्वं भूताधिपः, देवसेनापतिश्च भविष्यसि।" इत्युक्त्वा देवैः सह सर्वे देवाः तं स्कन्दं सेनापतिं स्तुतिभिः पूजयामासुः— "हे प्रभो, महेशपुत्र, दिव्यसेनापते, षडानन, स्कन्द, विश्वनाथ, कुक्कुटध्वज, वह्निपुत्र! कम्पनाशन, कुमारनाथ, ग्रहपीडितबालानां रक्षक, क्रौञ्चारि, कृतिकापुत्र, मातृभ्यः जात!" "भूतग्रहाधिपते, वह्निपुत्र, रम्यवपुः, महाभूताधिपते, त्रिनेत्र, तुभ्यं नमः।" एवं देवैः स्तूयमानः भवपुत्रः स्कन्दः बभूव, द्वादशादित्यसमानतेजाः, यस्य तेजसा त्रयः लोकाः दग्धाः। तदा प्रजापाल उवाच— "कथं कृतिकापुत्रः, देवगुरुः, वह्निपुत्रः, मातृजश्च इत्युक्तः?" महातपाः उवाच— "आदौ मन्वन्तरे यथा तस्य जन्मोक्तं, तथा देवैः सूक्ष्मदर्शिभिः स्तुतः। कृतिकाः, वह्निः, अन्याश्च मातरः, गिरिजा च—एते गुहस्य जन्महेतवः द्विजन्मनि।" "एवं त्वया पृष्टं, राजन्, आत्मविद्यायाः रहस्यं, अमृतं, अहंकारसम्भवश्चोक्तः। स्कन्द एव महादेवः, सर्वपापनाशकः; स एव षष्ठीं तिथिं ब्रह्मणा दीयमानः। यः प्राज्ञः नियतमनाः एतां स्तुतिं पठति, सुतार्थी पुत्रान्, धनार्थी धनं, यद् यद् इच्छति, तत् तत् प्राप्नोति। यश्च कात्यायन्याः स्तोत्रं पठति, तस्य गृहे पुत्राणां कल्याणं स्वास्थ्यं च भवति।" पुनः प्रजापाल उवाच— "कथं देहः तेजःसम्भूतः इति? मे संशयं छिन्द्धि।" महातपाः उवाच— "एकोऽयं ज्ञानशक्तिस्वरूप आत्मा, द्वितीयं काङ्क्षमाणः स्वयमेव प्रज्वलितः। स एव सूर्यः, तस्य तेजांसि त्रिलोक्यं प्रकाशयन्ति। तस्मिन्सर्वे देवाः, सिद्धाः, महर्षयः च स्थिताः, तस्मात् सूर्यः कारणत्वेन पूज्यते। तस्मात् वेदविद्भिः पृथक् 'रविः' इति कथ्यते। स सर्वलोकान् प्रकाशयन् दिवि उदितः 'भास्करः', तेजसा 'प्रभाकरः' इति कथ्यते। स 'दिवाकरः' दिनं करोति, सर्वलोकसम्भवत्वात् 'आदित्यः' इत्युच्यते। तस्मात् द्वादशादित्याः जाताः, स्वतेजसा युक्ताः, स एव तेषां श्रेष्ठः। तं सर्वं जगदावृत्य स्थितं परमेश्वरं दृष्ट्वा, तस्मिन्नेव स्थिताः देवाः बहुस्वरैः स्तुवन्ति।