यदा स त्रिशूलधारी भगवान् पुनः पुनः स्वं आद्यं शरीरं चालयामास, तदा तस्य रोमाणि भूमौ पतन्ति स्म, जलमिव किञ्चित् अन्यदपि तत्रैव पतितम्। तस्मिन्नन्तरे बहवः विनायकाः, नानारूपधारिणः, गजमुखाः, मेघसङ्काशाः काजलसदृशाश्च, विविधायुधधारिणः, आकाशे उत्पन्नाः। तान् दृष्ट्वा देवाः चित्तविक्षेपं प्राप्नुवन्। ते देवाः विचारयामासुः—"किमेतत्? एष एक एव अद्भुतं कर्म कुर्वन् किञ्चित् अतिविशिष्टं साधयति। किमेष देवकाङ्क्षितस्य सिद्धिः? उतान्यदेतस्मात् परितः प्रवृत्तम्? कुतः एष आगतः?" इति। एवं चिन्तयतां देवानां विनायकैः पृथिवी कम्पिता। तदा चतुराननः ब्रह्मा स्वगर्भगतेन विमानकेन आकाशे स्थित्वा वाक्यमिदं उवाच— "धन्याः यूयं देवाः, यः यूष्मान् देवाधिदेवेन, त्रिनेत्रेण, अद्भुतरूपेण, परमेश्वरेण, विघ्नकर्तॄन् विघ्नेश्वरान् निगृह्य, कृपया अनुगृहीतान्।" इत्युक्त्वा ब्रह्मा त्रिशूलधारिणं देवमुवाच—"यः तव मुखात् उत्पन्नः सः विनायकानां प्रमुखः भविष्यति; एते चान्ये तस्य अनुचराः स्युः।" "त्वमपि स्वयम् वरदानात् चतुर्भेदेन देवेषु आकाशे विचरिष्यसि; एष व्योमप्रदेशः त्वया नानाविधं स्थापितः; त्वत्तः अन्यः कोऽपि न योग्यः। त्रिशूलधारिन् प्रभो, त्वं प्रभुः भूत्वा एतेभ्यः आयुधानि वरांश्च ददातु।" इत्युक्त्वा ब्रह्मणि निर्गच्छति, त्रिनेत्रः स्वपुत्रं सम्बोधयामास— "त्वं विनायकः, विघ्नहरः, गजमुखः, गणेश इति प्रसिद्धः, भवस्य पुत्रः; एते सर्वे उग्रविनायकाः, क्रूरलोचनाः, हविर्भिः वृद्धदेहाः, कार्येषु सिद्धिदाः, तव अनुचराः स्युः।" "देवेषु, यज्ञेषु, महाकर्मसु च, त्वं पूर्वं पूजनीयः; अन्यथा कार्यसिद्धिं विघ्नयिष्यसि।" इत्येवं भगवता उक्तः स महात्मा, देवेभ्यः सहितः, सुवर्णकलशोदकाभिषिक्तदेहः, विनायकानां श्रेष्ठतमः बभूव। तमभिषिञ्चन्तं गणपतिं दृष्ट्वा, सर्वे देवाः शुद्धभावाः, त्रिशूलधारिणः साक्षात् सन्निधौ, तं स्तुत्वा ऊचुः— "नमस्ते गजमुखाय! नमस्ते गणाध्यक्षाय! विनायक! नमस्ते! नमस्ते विक्रान्ताय!" "नमस्ते विघ्ननाशाय! नमस्ते नागयज्ञोपवीतिने! नमस्ते रुद्रमुखसम्भूताय, लम्बोदराय!" "सर्वेषां देवतानां पूजया त्वं नित्यं विघ्नानि नाशय।" एवं स्तुतः स गणाध्यक्षः, अभिषिक्तः, रुद्रसोमयोः पुत्रत्वं प्राप, महात्मा बभूव। एष घटना चतुर्थ्यां तिथौ, गणाध्यक्षस्य दिने, अभवत्; तस्मात् सा तिथिः सर्वासां श्रेष्ठा। यः भक्त्या तस्मिन् दिने तिलान् भक्षयति, गणपतिं पूजयति, तस्मै प्रभुः शीघ्रं तुष्टः भवति—अत्र न संशयः। यः वा एतां स्तुतिं पठति, शृणोति वा, तस्य विघ्नानि न जायन्ते, न च पापं किञ्चिदपि, हे नृप। ततः पृथिवी उवाच—"देवाधिदेव, कथं तव शरीरस्पर्शेन महानगराः सर्पाः देहवन्तः अभवन्? किमेतस्य कारणम्, धराधर?" श्रीवराह उवाच—गणाध्यक्षस्य जन्मश्रवणेन, प्रजापालकः स राजा, सान्त्वयन्, दृढव्रतं मुनिं उवाच— "भगवन्, सर्पाः गरुडाय नियताः कथं देहवन्तः अभवन्? किमर्थं ते वक्राः अभवन्? एतत् वक्तुमर्हसि।" महातपाः प्रोवाच—यदा ब्रह्मा सृष्टिं कुर्वन् आसीत्, तदा मरीचिः सृष्टेः हेतुर्भूतः; तस्य मनसि प्रथमं जातः पुत्रः कश्यपः। तस्य पत्नी दक्षदुहिता कद्रू, सुमुखी; मरीचिना तस्यां महाबलिनः पुत्राः उत्पन्नाः। अनन्तः, वासुकिः, च महाबलः कंबलः, कर्कोटकः, तथा पद्माख्यः सर्पः, महापद्मः, शङ्खः, अजितः कुलिकः च, एते कश्यपस्य प्रमुखाः सर्पाः। तेषां जन्मना जगत् तैः पूर्णम् अभूत्; वक्राः, दुष्कृतिनः, तीक्ष्णदंष्ट्राः, विषधरमुखाः, मानवदर्शनं कृत्वा दष्ट्वा, क्षणेन भस्मीकुर्वन्ति। यथा शब्दः स्पर्शानन्तरं जायते, तथा मानवेषु प्रतिदिनं भीषणं नाशं समुपजायते। तेषां स्वनाशं दृष्ट्वा, सर्वे प्राणी सर्वत्र परमेश्वरं शरणं जग्मुः। ते सर्वे प्राणी ब्रह्मरूपिणं विष्णुं प्रपेदिरे। देवाः ऊचुः—"देवाधिदेव, जगदुत्पत्ते, परमेश्वर, तीक्ष्णदंष्ट्रसर्पेभ्यः नः रक्ष।" "देव, प्रतिदिनं, यदा सर्पाः मानवपश्वादीन् पश्यन्ति, सर्वं तद् भस्मीकुर्वन्ति।" "देव, त्वया जगत् सृष्टम्, किन्तु इदानीं सर्पैः विनाश्यते; एतद् दुष्टं ज्ञात्वा यथोचितं कुरु।" ब्रह्मा उवाच—"अहं सर्वान् रक्षां विधास्ये; भवन्तः स्वस्थानानि प्रतिगच्छन्तु, मा भैष्ट।" एवं उक्त्वा, ब्रह्मा, अव्यक्तरूपधारी, प्रजाः विसर्ज्य, ताः सन्तुष्टाः प्रणम्य जग्मुः। प्रजासु गतेषु, ब्रह्मा सर्पान् आहूय, वासुकिप्रमुखान् तीव्रकोपात् शशाप— "मम सृष्टाः सन्तः युष्माभिः मानवविनाशः क्रियते, तस्मात् अन्यस्मिन् युगे, मातुः शापात्, स्वायम्भुवे मन्वन्तरे, घोरः सर्पनाशः भविष्यति।" एवमुक्त्वा, कम्पमानाः सर्पश्रेष्ठाः ब्रह्मणः पादयोः पतित्वा ऊचुः— "भगवन्, त्वया अस्माकं वक्रभावः कृतः, तीक्ष्णं विषं, क्रूरता, भयानकदृष्टिश्च दत्ता; देव, त्वया एष कृतः—इदानीं अच्युत, तद् निगृह्यताम्।" ब्रह्मा उवाच—"यदि मया वक्रभावेन युष्मान् सृष्टम्, तर्हि किमर्थं नित्यं निर्भयम् मानवभक्षणं न कुर्वथ?" सर्पाः ऊचुः—"देवाधिदेव, भवान् मानवेषां च अस्माकं च पृथक् सीमाः, पृथक् वासस्थानानि, पृथक् धर्मांश्च स्थापयतु।