देवानां सन्निधौ, तस्मिन महात्मनि उमां निरीक्ष्य, चिन्ता समुत्पन्ना—कस्मात् आकाशे रूपाणि दृश्यन्ते इति। भूमौ रूपमस्ति, आप्सु अपि रूपमस्ति, अग्नौ च वायौ च रूपं दृश्यते; किन्तु आकाशे रूपमशून्यम् कथं कथ्यते इत्येवम् विचिन्त्य देवः स्मितमकरोत्। ततः उमां ज्ञानशक्तिस्वरूपिणीं निरीक्ष्य, यत् आकाशे शम्भुना दृष्टं, यत् पूर्वं ब्रह्मणा उक्तं—देहः देहिनां एव इति—तथा परमेश्वरस्य हासः, तेन पूर्वं उक्तं च, एते चत्वारः कारणानि चतुर्षु भूतेषु भूम्यादिषु सन्निहितानि। परमेश्वरस्य हासात् तेजस्वी दीप्तमूर्धा बालः जातः, दिशः प्रकाशयन्, परमेश्वरगुणैः सम्पन्नः, अन्यः रुद्रः इव प्रकटितः। स जातमात्रः, स्वस्य तेजसा, दीप्त्या, रूपेण, सौन्दर्येण, महात्मना, देवीनां चित्तानि मोहितवान्। तं महात्मनं बालं परमं रूपं दृष्ट्वा, उमाः दीप्तमूर्तिः, तं नेत्रद्वयेन अपलकं पश्यति। तं दृष्ट्वा, देवः, स्त्रीणां चञ्चलभावं बालस्य च मोहकं रूपं चिन्तयन्, कोपितः अभवत्; ततः परमेश्वरः तं स्त्रीसन्देहेन शप्तवान्। "हे बाल, गजमुखः भविष्यसि, महोदरः च; नागान् यज्ञोपवीतं मेखलां च धारयिष्यसि," इत्येवम् परमक्रोधेन तं शप्तवान्। तदा त्रिनेत्रधारी त्रिशूलपाणिः प्रभुः, स्वदेहे अर्धकोटि रोमाणि, स्वेदपूरितरोमकूपः, क्रोधात् शरीरं कम्पयन् उत्तिष्ठति। त्रिशूलधारिणं तं पुनः पुनः शरीरं कम्पयन्तं दृष्ट्वा, तस्य रोमाणि भूमौ जलरूपेण पतन्ति, अन्यानि अपि तत्र एव अवतरन्ति। तदा विविधरूपाणि गजमुखानि विनायकाः, मेघवर्णाः, अञ्जनसदृशाः, विविधायुधधारिणः उत्पन्नाः; देवाः मनसि व्याकुलाः अभवन्। ते विचारयन्ति—"किमेतत्? एषः अद्भुतं कर्म कुर्वन्, एकाकी अतिविस्तीर्णं अद्वितीयं कार्यं साधयति। किम् एष देवेषु अभिलषितस्य सिद्धिः? अथवा अन्यद् किमपि तं आवृतम्? कुतः एतत् आगतम्?" एवं देवैः चिन्त्यमानम्, विनायकैः भूमिः कम्पिता। ततः चतुर्मुखः अप्रतिमः, दिव्यरथेन आकाशे स्थित्वा, वचनम् उवाच— "भद्रं वः, हे देवाः, देवाधिदेवेन त्रिनेत्रेण अद्भुतरूपेण, परमेश्वरेण अनुगृहीताः, विघ्नकर्तृणां, देवशत्रूणां, विजितैः अनुगृहीताः।" एवं उक्त्वा, महापितामहः त्रिशूलधारिणं देवम् अभ्यधावत्—"हे प्रभो, यः तव मुखात् उत्पन्नः, स विनायकानां प्रमुखः भविष्यति; अन्ये तस्य अनुचराः।" "त्वं अपि, स्वयम् वरदानेन, देवेषु आकाशे चतुर्भिरूपैः विहरिष्यसि; एष आकाशः तव द्वारा बहुधा स्थापितः, अन्यः तव सदृशः नास्ति।" "त्रिशूलधारिन् प्रभो, अधिपः भव, एतेषां आयुधानि वराणि च ददातु।" इत्युक्त्वा, पितामहः निर्गतः, त्रिनेत्रधारी स्वपुत्रं सम्बोधितवान्— "त्वं विनायकः, विघ्नहरः, गजमुखः, गणेशः, भवपुत्रः; एते क्रूरदृष्टयः विनायकाः तव अनुचराः, शुष्कनैवेद्यभक्ष्येण शरीरवृद्धयः, कार्येषु सिद्धिदायकाः।" "देवेषु, यज्ञेषु, अन्येषु महाकर्मसु, त्वं पूर्वं पूजनीयः, तव महत्त्वेन; अन्यथा कार्यसिद्धिं विघ्नयिष्यसि।" एवं परमेश्वरेण उक्तः, देवैः सह, सुवर्णपात्रैः जलाभिषिक्तः, स राजा, विनायकानां प्रमुखः अभवत्। तम् प्रमुखं गणाधिपं अभिषिक्तं दृष्ट्वा, सर्वे देवाः, शुद्धचित्ताः, त्रिशूलधारिणः सन्निधौ तं स्तुतवन्तः। देवाः ऊचुः—"नमस्ते गजमुखाय! नमस्ते गणाधिपाय! हे विनायक, नमस्ते! नमस्ते वीर्यवान्!" "नमस्ते विघ्नहराय! नमस्ते नागमेखलाय! नमस्ते रुद्रमुखसम्भूताय, महोदराय!" "सर्वदेवपूजया, त्वं सदा विघ्नानि हर।" एवं देवैः स्तुतः, महात्मा गणाधिपः, अभिषिक्तः, रुद्रसुमः पुत्रः अभवत्। एष घटना, हे राजन्, चतुर्थ्यां तिथौ, गणाधिपस्य दिवसे, अभवत्; अतः सा तिथिः सर्वतिथिषु उत्तमा, श्रेष्ठा च। यो भक्त्या तस्मिन दिवसे तिलानि भक्षयेत्, गणपतिं पूजयेत्, तस्मै प्रभुः शीघ्रं तुष्टः भवति—नात्र संशयः। यो इमं स्तोत्रं पठेत् वा सदा शृणुयात्, तस्य विघ्नानि न जायन्ते, न च पापं, कदाचित्, हे राजन्। ततः पृथिवी उवाच—"हे देवाधिदेव, तव शरीरस्पर्शेन महाबलिनः नागाः कथं देहिनः अभवन्? किम् कारणं, हे भूमिपालक?" श्रीवराहः उवाच—गणाधिपस्य जन्मश्रवणेन, प्रजापालः, हे राजन्, तं दृढव्रतम् ऋषिं सौम्यवाक्यैः अपृच्छत्। प्रजापालः उवाच—"हे भगवन्, नागाः, गरुडाय नियोजिताः, कथं देहिनः अभवन्? किमर्थं ते वक्राः अभवन्? तद् वक्तुम् अर्हसि।" महातपस्वी उवाच—"यदा ब्रह्मा जगत् सृजति, तदा मरीचिः सृष्टिकर्ता अभवत्; तस्य मानसः पुत्रः कश्यपः जातः। तस्य पत्नी दक्षकन्या कद्रू नाम, शुद्धहासिनी; मरीचिः तया महाबलिनः पुत्रान् उत्पादितवान्। अनन्तः, वासुकिः, महाबलिः कंबलः, कर्कोटकः, हे राजन्, पद्मः नाम सर्पः च। महापद्मः, शङ्खः, अजयः कुलिकः; एते कश्यपवंशस्य प्रमुखाः संज्ञायन्ते। तेषां जन्मना जगत् तैः पूर्णम् अभवत्; वक्राः, दुष्कृतिनः, तीक्ष्णदंष्ट्राः, विषमुखाः, मानवाः दृष्ट्वा दन्तैः दंशयन्तः, क्षणेन तान् भस्मीकुर्वन्ति। हे राजन्, यथा शब्दः स्पर्शं अनुगच्छति, तथा मानवेषु प्रतिदिनं महाभयं विनाशः अभवत्। स्वविनाशं दृष्ट्वा, सर्वभूतानि सर्वत्र परमेश्वरं, परमाश्रयं, शरणम् गच्छन्ति। एतदर्थं, हे राजन्, सर्वभूतानि पद्मजं विष्णुं, पुरातनं ब्रह्मा नाम, सम्बोधितवन्ति। देवाः ऊचुः—"हे देवाधिदेव, लोकजनक, परमेश्वर, तीक्ष्णदंष्ट्रैः महाभूतैः नागैः रक्षस्व, हे महाबल!