एवं पर्वताधिपः सर्वाणि विवाहसम्भाराणि सम्यक् सम्पाद्य, मन्दरगिरिं रुद्रस्य समीपं प्रेषयामास। ततः मन्दरस्य उद्घोषेण, शङ्करः शीघ्रं आगत्य, विधिवत् सोमं साक्षिणं कृत्वा परमेश्वरः पार्वत्याः हस्तं गृहीत्वा विवाहं अकरोत्। तस्मिन् उत्सवे पर्वतः नारदश्च गीतानि गायन्ति, सिद्धाः नृत्यन्ति, वृक्षाः हर्षेण शुभानि पुष्पाणि सन्ततं वृष्टवन्तः, दिव्याङ्गनाः अपि प्रमोदेन नृत्यन्ति स्म। तस्मिन् विवाहे, सलिलप्रवाहमध्ये, चतुर्मुखः स्वस्वभावे लीनः कन्यां प्रति उक्तवान्—“हे कन्ये, त्वं लोके अग्र्या स्त्री भव; अन्ये पुरुषाः त्वया पत्न्यः प्राप्नुयुः।” एवं उक्त्वा पितामहः उमया सह रुद्रं स्वपुरीं प्रत्यगच्छत्। पर्वताधिपः, सोमं जामातरं विधिवत् सत्कृत्य, आदरेण विसर्जितवान्। तेन सर्वे देवाः, विविधाः असुराः, ऋषयः च विविधैः दानैः, भूषणैः, उत्तमवस्त्रैः, उत्तमभक्ष्यैः सत्कृत्य, शैलश्रेष्ठान् अपि विसर्जितवान्। दुःखरहितः, निर्मलः, प्रशान्तः, महात्मा हिमवान्, शुभाननां कन्यां उमां देवश्रेष्ठे रुद्रे समर्प्य, यज्ञे पितामह इव दीप्तिमान् अभवत्। एवं, राजश्रेष्ठ, एषा ते पुण्या वंशावलिः, या न देवैः, न असुरैः ज्ञायते। स्वयम्भूः दक्षः, भगवन्, त्रिविधं गौर्याः विवाहं मया सम्यक् कथितम्। श्रीवराहः उवाच—एतस्मादर्थात्, या गौरी इति प्रसिद्धा, तस्याः उत्पत्तिः यथा पूर्वं कथिता, यदा महर्षिः तपसा शुद्धचित्तः प्रजापालकं पप्रच्छ। गौर्याः उत्पत्तिः महर्षिणा एवं उक्ता, तस्याः विवाहः यथावत् सम्पन्नः—एतत् सर्वं तव सम्यक् उपवर्णितम्। गौर्याः सम्बन्धि एतत् तृतीयतिथौ सम्पन्नम्। तस्मिन् दिने लवणं वर्जयेत्। यः स्त्री वा पुरुषः एतत् व्रतं पालनं करोति, स सौभाग्यं प्राप्नोति। या स्त्री दुर्भाग्ययुक्ता, अथवा यः पुरुषः महादुर्भाग्ययुक्तः, एतत् श्रुत्वा तृतीयतिथौ लवणं वर्जयेत्। तेन सर्वे इच्छाः, सौभाग्यं, धनसमृद्धिः, सततं आरोग्यं, सौन्दर्यं, पुष्टिः च लभ्यते। ततः प्रजापालकः उवाच—“महात्मन्, गणेशः गणाध्यक्षः रूपेण कथं जातः? मम दृढं संशयं, मनसि स्थिरं, दूरय।" महातपस्वी उवाच—पूर्वं सर्वे देवगणाः, तपोबलसम्पन्नाः ऋषयः, विविधानि कर्माणि आरभन्त; तेषां कर्माणि निःसंशयं सफलानि अभवन्। यथा धर्ममार्गानुगतैः कृतानि कर्माणि विघ्नरहितानि सफलानि भवन्ति, तथा अधर्मकृतानि सर्वाणि निःसंशयं विघ्नैः बाध्यन्ते। तदा देवाः, पितृभिः सह, सर्वेषां अधर्मकृत्यानां विघ्ननिमित्तं शक्तिपूर्वकं चिन्तयामासुः, तेषां सर्वेषां तद्विचारः एकत्र अभवत्। तस्मिन्नेव समये, दिविस्थैः तैः देवैः कर्मारम्भे, रुद्रं महात्मानं समीपं गन्तुम् अभिप्रायः उत्पन्नः। ततः ते कैलासशिखरस्थं रुद्रं गुरुम् उपगम्य, नमस्कृत्य, विनयपूर्वकं वाक्यम् ऊचुः। देवाः ऊचुः—“देवदेव, महादेव, त्रिशूलधारिन्, त्रिनेत्र, त्वं अधर्मिष्ठेषु विघ्नं कुरु।” एवं उक्त्वा, भगवन् भवे परमसुखेन उमां निरन्तरं निरीक्ष्य अनिमिषेण दृष्ट्या अपश्यत्। देवसमक्षे, महात्मा रुद्रः उमां निरीक्ष्य, मनसि चिन्तयामास—“कस्मात् आकाशे रूपं दृश्यते?” पृथिव्यां रूपं अस्ति, जलस्यापि रूपं अस्ति, अग्नौ, वायौ च रूपं दृश्यते; किं तु आकाशे रूपं नास्ति इति कथं? इति विचार्य, भगवन् स्मितं कृतवान्। उमां ज्ञानशक्तिस्वरूपां दृष्ट्वा, यत् आकाशे शम्भुना दृष्टं, यत् पूर्वं ब्रह्मणा उक्तं—“शरीरं जीववताम् अस्ति”—तत् स्मृत्वा, भगवतः हासः, पूर्ववाक्यं, चत्वारः हेतवः, चत्वारि तत्त्वानि पृथिव्यादीनि अभवन्। परमेश्वरस्य हासात् तेजस्वी, दीप्तिमान्, मुखदीप्तः बालकः, सर्वदिशः प्रकाशयन्, परमेश्वरगुणयुक्तः, रुद्रसदृशः उत्पन्नः। तस्य जन्मसमये, तस्य तेजसा, रूपेण, सौन्दर्येण, महात्मना देवाङ्गनाः मोहिताः। तं परमरूपं बालकं उमां दीप्यमानां अनिमिषेण दृष्ट्या अपश्यत्। तं दृष्ट्वा, भगवन् स्त्रीणां चञ्चलभावं, बालकस्य मनोहररूपं चिन्तयन्, कुपितः अभवत्; ततः परमेश्वरः तं स्त्रीत्वशङ्कया शप्तवान्—“हे बालक, त्वं गजमुखः, महोदरः भविष्यसि; नागाः यज्ञोपवीतं, मेखलां च धारयिष्यसि।” एवं कुपितः शापं दत्तवान्। स्वस्य शरीरस्य अर्धकोटि केशान् त्रिनेत्रधारी, त्रिशूलधारी भगवन्, स्वेदपूरितरोमकूपः, शरीरं कम्पयन्, क्रोधपूर्णः उत्तिष्ठत्। तस्य शरीरं पुनः पुनः कम्पयतः, केशाः भूमौ जलवत् पतन्ति स्म, अन्यानि अपि तत्र पतितानि। ततः विविधरूपाः, गजमुखाः, मेघसदृशाः, अञ्जनसदृशाः विनायकाः उत्पन्नाः, विविधायुधधारिणः, उच्चैः स्थिताः; तद्वै देवाः व्याकुलचित्ताः अभवन्। तेषां मनसि—“किम् एषः? एषः अद्भुतं कर्म करोति, एकाकी महान् कार्यं साधयति। किम् एष देवेषु कामस्य सिद्धिः? अथवा अन्यः कश्चित् तं आवृत्य स्थितः—कुतः एषः?” देवाः एवं चिन्तयन्तः, विनायकैः पृथिवी कम्पिता। तदा चतुर्मुखः, अद्वितीयः, दिव्यरथं आरोह्य, आकाशे वाक्यम् उक्तवान्—“धन्याः यूयं देवाः, यतो देवदेवेन, त्रिनेत्रधरिणा, अद्भुतरूपेण, परमेश्वरः विघ्नकर्तृणां, देवशत्रूणां, कर्तृणां निग्रहेन, अनुगृहीताः।” एवं उक्त्वा, पितामहः त्रिशूलधारिणं देवम् उद्दिश्य उक्तवान्—“यः तव मुखात् उत्पन्नः, स विनायकानां प्रमुखः भविष्यति; अन्ये तस्य अनुचराः।” त्वं अपि स्वस्य वरात्, देवेषु आकाशे चतुर्भिर्वै रूपैः विचरिष्यसि; आकाशविस्तारः तव बहुधा स्थापितः, अन्यः तव सदृशः नास्ति। त्रिशूलधारिन्, स्वामी भव, एतेषां आयुधानि, वरांश्च दत्त्वा, तदा पितामहः गत्वा, त्रिनेत्रधारी स्वपुत्रं प्रति उक्तवान्—“त्वं विनायकः, विघ्ननाशकः, गजमुखः, गणेशः, भवपुत्रः; एते उग्राः, क्रूरनेत्राः विनायकाः तव अनुचराः, हविषां भक्षणेन शरीरवृद्धिम् उपगम्य, कर्मणां सिद्धिं दास्यन्ति।” देवेषु, यज्ञेषु, महाकर्मणि च, त्वं अग्रपूज्यः भविष्यसि; अन्यथा, कार्यसिद्धिं विघ्नं करिष्यसि।