वराहपुराणम्

देवी या परा परमेश्वरी लज्जया सह स्मितपूर्वकं वाक्यमिदं प्रहसन्ती शिवं प्रति उवाच — "एतस्मिन्नेव कार्ये किञ्चिदपि विडम्बनं नास्तु," इति। सा पुनः सविनयं प्राह — "देवदेव त्रैलोक्यनाथ, सर्वमिदं यत्नं तव कृते कृतवती। पूर्वजन्मनि त्वं मम पतिरभूः, तं त्वां महेश्वरं पतित्वेन पूजितवती।" "अद्यापि त्वमेव मे पतिः स्यात्, अन्यः कश्चन न। किन्तु मम पिता हिमवान् मे स्वामी; तस्य अनुमते त्वं मां विधिवद् गृह्णीयाः।" इति उक्त्वा सा तेजस्विनी देवी कृताञ्जलिः पितरं हिमवन्तं समीपमगच्छत् तं च सम्बोध्येदं वचनमब्रवीत् — "पूर्वजन्मनि रुद्रः, दक्षयज्ञविध्वंसकः, मम पतिरासीत्। अधुना तपसा तं हृदयगतं ध्यायन्ती उपासितवती।" "स जगदाधिपः ब्राह्मणरूपेण मम आश्रमं प्राप्तवान्, भिक्षां याचितवान्। मया स्नानाय गन्तव्यमिति उक्तः, स जाह्नवीं गतवान्। तत्र वृद्धब्राह्मणरूपधारी शङ्करः शीघ्रं ग्राहेण गृहीतः, ब्राह्मणविरुद्धं वचनं मम प्रति प्राह। ब्रह्महत्याभयात् तस्य हस्तं गृहीत्वा, साक्षात् शङ्करः स्वस्वरूपं दर्शितवान्।" "ततः स भगवान् मम हस्तग्रहणार्थमागतायै मामुवाच — 'देवि, तपसा युक्ते, किञ्चिदपि मा शङ्किथाः।' इति। तेन महात्मना शङ्करेण एवं सम्बोधित्वा, त्वत्समीपे अनुमत्यर्थं प्राप्तास्मि। यत् युक्तं तत् शीघ्रं क्रियताम्।" एवं श्रुत्वा हिमवान्, तदा सुतां शुभाननाम्, तुष्टः सस्मितं वचनमुवाच — "पुत्रि, अहं लोके धन्यः, यतो रुद्रः स्वयम् हरः मम जामाता भविष्यति। त्वया मम वंशः प्रवर्धिष्यते, त्वया चाहं देवताभ्यः अपि अधिकः कृतः।" "किञ्चित्कालं प्रतीक्षस्व, यावत् प्रत्यागच्छामि," इति उक्त्वा हिमवान् ब्रह्माणं प्रति जगाम। तत्र स देवपितामहं ब्रह्माणं दृष्ट्वा, विनम्रः स नमस्कृत्येदमुवाच — "एषा मे दुहिता, तां रुद्राय दास्यामि। देवाः, अनुमतिं दत्त, तदनुज्ञातुं मां समनुज्ञातुमर्हथ।" तदा ब्रह्मा प्रसन्नचित्तः प्राह — "गच्छ, तां रुद्राय प्रयच्छ," इति। जगतां पितामहः देवान् प्रति एवं उक्तवान्। ततः हिमवान् शीघ्रं स्वगृहं प्रत्यागत्य, देवर्षिसिद्धसंघान् समाहूय, तुम्बुरुं नारदं हाहाहूहू च, किन्नरासुरराक्षसानपि आहूय, पर्वतान्, नद्यः, शिलाः, वृक्षान्, ओषधीः, संगमशिलाः च, सर्वे साक्षात् विवाहदर्शनार्थं समागच्छन्। तत्र भूमिरेवाहवनः, सप्तसिन्धवः कलशाः, सूर्यः दीपः, चन्द्रः साक्षी, नद्यः जलं समुपाहरन्। सर्वेषां विवाहोपकरणानां सम्यग्व्यवस्थां कृत्वा, हिमवान् मन्दरगिरिं रुद्रस्य समीपं प्रेषयामास। तदा मन्दरस्य निवेदनेन शङ्करः शीघ्रं समागत्य, सोमं साक्षिणं कृत्वा, विधिवत् पार्वत्याः हस्तं जग्राह। तस्मिन् महोत्सवे पर्वतो नारदश्च गायन्, सिद्धाः नृत्यन्ति स्म, वृक्षाः पुष्पवर्षं कुर्वन्ति स्म, देवाङ्गनाः प्रमुदिताः नृत्यम् अकरोत्। तदा प्रवहद्भिः सलिलैः सह, चतुर्मुखः स्वस्वभावस्थितः कन्यां प्रति उवाच — "कन्ये, त्वं लोके स्त्रीणां श्रेष्ठा भव; त्वया अन्ये पुरुषाः पत्न्यः प्राप्स्यन्ति," इति उक्त्वा पितामहः स्वपुरीं गच्छन्, उमां रुद्रं च अन्वयात्। हिमवान्, यथाविधि सोमं जामातारं सत्कृत्य, तं सम्मान्य विसर्ज्य, सर्वान् देवतान्, असुरान्, ऋषींश्च, नानाविधैः द्रव्यैः, भूषणैः, वस्त्रैः, उत्तमेन च भोज्येन सत्कृत्य, तान् पर्वतश्रेष्ठान् विससर्ज। दुःखविनिर्मुक्तः, शुद्धः, प्रसन्नात्मा हिमवान्, शुभाननाम् उमां श्रेष्ठदेवाय दत्त्वा, यज्ञे पितामह इव विराजते स्म। एवं, राजश्रेष्ठ, एष तव पुण्यः कुलवृत्तान्तः, यं न देवाः नासुरा वा जानन्ति। स्वयम्भूः दक्षः, तदधीश्वरः, गौर्याः त्रिविधं विवाहोत्पत्तिं मया सम्यगुक्तम्। श्रीवराहः उवाच — एतेन हेतुनाऽपि गौर्याख्या देवी यथा रूपं धारिता, तन्मया यथावत् उक्तम्, यदा महर्षिः तपसा विशुद्धचित्तः प्रजापतिं पप्रच्छ। गौर्याः उत्पत्तिः, विवाहश्च यथावत् मया श्रुतः, सर्वमेतत् तुभ्यं निगदितम्। गौर्याः सर्वमिदं तृतीयायां तिथौ सिध्दम्; तस्मिन् दिने लवणं वर्जयेत्। यः कश्चन, स्त्री वा पुरुषः, एतत् व्रतमाचरन् सौभाग्यमवाप्नोति। या स्त्री दुःसौभाग्या, अथवा यो पुरुषः अतीव दुःसौभाग्यवान्, एतदाख्यानं श्रुत्वा तृतीयायां लवणं वर्जयेत्। तेन सर्वेऽभिलषितं लाभते, सौभाग्यं, धनसमृद्धिं, निरन्तरं आरोग्यं, रूपं, पुष्टिं च लभते। प्रजापतिः उवाच — "महर्षे, गणेशस्य, गणाधिपस्य, साकारजन्म कथमभूत्? मम हृदि दृढं संश्रितं संशयं त्वं निवर्तय।" महातपाः उवाच — "पूर्वं देवगणाः, तपोभिः समृद्धाः ऋषयश्च, नानाविधानि कर्माणि कृतवन्तः, तेषां सर्वेषां कार्याणि निष्पन्नानि, न संशयः।" "यथा धर्ममार्गानुष्ठातॄणां कर्माणि विघ्नरहितानि सिद्ध्यन्ति, तथैव अधार्मिककर्मणाम् अनिवार्यं विघ्नाः जायन्ते।" तदा देवाः पितृभिः सह, सर्वेषां अधार्मिककर्मणां विघ्नोत्पत्तिं चिन्तयित्वा, तदर्थं संकल्पं कृतवन्तः। तस्मिन्नेव काले, स्वर्गवासिनः स्वीयं यज्ञं कुर्वन्तः, रुद्रं महात्मानं सम्प्राप्तुं चित्ते अकुर्वन्। ततः कैलासशिखरनिवासिनं रुद्रं प्रजापतिं सर्वे देवाः सविनयं नमस्कृत्य, प्राहुः — "देवदेव, महादेव, त्रिशूलपाणे, त्रिनेत्रधारिन्, त्वं धर्महीनानां कर्मणां विघ्नकर्तारं सृज।" एवं देवैः उक्तः भवः, परममुदितचित्तः, उमारूपां पत्नीं निरन्तरं अनिमिषेण दृष्ट्या निरीक्षते स्म।