वराहपुराणम्

स बलवान् मकरः तं ब्राह्मणरूपिणं हरं जलमध्ये गृहीत्वा यदा पश्यति स्म, तदा सः स्वयम् अन्यं वृद्धरूपं प्रादर्शयत् पार्वत्यै चेदमुवाच— "कन्ये, अहं ब्राह्मणो नास्मि; शीघ्रं धावित्वा मामुद्धर, यावदहं नूनं न व्यपदिश्ये; त्वया मां रक्षितव्यम्।" एवं श्रुत्वा सा पार्वती चिन्तयामास— "हिमवान् मे पिता, शङ्करः पतिः; तपसा शुद्धा अहं कथं ब्राह्मणं स्पृशेयम्?" पुनश्च सा विचारयामास— "यदि अहं जलस्थं मकरगृहीतं ब्राह्मणं न उद्धरिष्यामि, तर्हि नूनं ब्रह्महत्या दोषं प्राप्स्यामि; अत्र न संशयः। अन्येषु पापेषु प्रायश्चित्तं विद्यते, ब्रह्महत्यायां तु न किञ्चन प्रायश्चित्तं।" एवं निश्चित्य सा शीघ्रं जगाम। भीता अपि सा पार्वती शीघ्रं गत्वा तं ब्राह्मणमेकहस्तेन गृहीत्वा जलात् उद्धृतवती; तस्मिन्नेव क्षणे प्रजापतिरूपधारी हरः स्वं स्वरूपं प्रादर्शयत्। स एव भगवान् रुद्रः, यं सा गिरिसुता पार्वती पतिरूपेण तपसा सम्पूजयत्, तस्य करं गृहीत्वा तिष्ठति स्म। तं दृष्ट्वा देवी सव्रीडा बभूव, पूर्वं त्यागं स्मरन्ती, सुकेशिनी सा किंचिदपि न प्राह। गौरीं तुष्णीं स्थितां दृष्ट्वा रुद्रः स्मयमान इव तस्या हस्तं गृहीत्वा उवाच— "मृदुके, कथं मां त्वं अत्र त्यजसि?" "मृदुके, यदि त्वया मम करग्रहणं व्यर्थं कृतं, तर्हि ब्रह्मदुहितरं विवाहाय वक्ष्यामि।" एवं श्रुत्वा सा परमा देवी संकुचिता अपि स्मितपूर्वकमुवाच— "देवदेव, त्रिलोकनाथ, सर्वमिदं तव कृते; पूर्वजन्मनि त्वं मम पतिरासीः, अहं त्वां सम्पूजितवती।" "अद्य त्वमेव मे पतिः स्याः, नान्यः। पितरं हिमवन्तं प्रार्थयित्वा, तव करग्रहणं विधिपूर्वकं करिष्यसि।" एवं उक्त्वा सा तेजस्विनी पार्वती पितरं हिमवन्तं प्राञ्जलिः उपगम्य उवाच— "पूर्वजन्मनि दक्षयज्ञविध्वंसकः रुद्रः मम पतिरासीद्; इदानीं तपसा तम् एव हृदयागम्य उपासिता।" "स जगत्पतिः ब्राह्मणरूपेण मम आश्रमे अन्नं याचितवान्; मया स्नानाय गन्तव्यमिति उक्तः सः जाह्नवीं गतः।" "तत्र वृद्धब्राह्मणरूपं कृत्वा शङ्करः मकरगृहीतः अभवद्; ब्राह्मणस्यावाच्यं वचनं मम उक्तवान्।" "ब्रह्महत्याभयात् पितः तस्य करं गृहीत्वा उद्धृतवती; तत्क्षणात् शङ्करः स्वं स्वरूपं प्रादर्शयत्।" "ततः स भगवान् मां करग्रहणाय समागतां दृष्ट्वा उवाच— 'देवि तपोधनां, मा संशयं कुरु।'" "एवं महात्मना शङ्करेण उक्ता, तव अनुमतिं प्रार्थयित्वा, त्वत्समीपमागता; यत् उचितं तत् शीघ्रं क्रियताम्।" एवं श्रुत्वा हिमवान् प्रमुदितः प्रियदुहितरं तेजस्विनीं तस्मिन्क्षणे उवाच— "कन्ये, अहं स्वर्गे धन्यः, यः रुद्रः स्वयम् मम जामाता भविष्यति। त्वया मे सन्ततिः भविष्यति; त्वया चाहं देवानपि अतिक्रान्तः।" "क्षणमेकं प्रतीक्षस्व" इति उक्त्वा हिमवान् ब्रह्माणं द्रष्टुं जगाम्। तत्र सर्वदेवपितरं ब्रह्माणं द्रष्ट्वा गिरिराजः प्रणम्य उवाच— "एषा मे दुहिता, रुद्राय दास्यामि; देवाः, अनुमतिं दत्त; अनुमोदध्वम्।" तदा ब्रह्मा प्रहृष्टचित्तः उवाच— "गच्छ, तां रुद्राय दत्त्वा।" इति जगतां पितामहः देवांश्च उक्तवान्। एवं श्रुत्वा हिमवान् शीघ्रं स्वगृहं प्रत्यागत्य, सर्वान् देवर्षीन् सिद्धगणांश्च आहूय, तं विवाहोत्सवं कर्तुम् आरब्धवान्। तत्र तु तुम्बुरुं नारदं हाहाहूहू च, किन्नरासुरराक्षसान् च आहूय, पर्वतान् नद्यः शिलाः वृक्षौषधयः च साकाराः आगच्छन्; सर्वे साक्षिणः शङ्करपार्वत्याः विवाहं द्रष्टुम् आगता। तत्र भूमिरेव वेदिः, सप्तसिन्धवः कलशाः, सूर्यः दीपः, चन्द्रमाः साक्षी, नद्यः जलं वहन्त्यः। सर्वे विवाहसमारम्भाः कृत्वा, हिमवान् मन्दरगिरिं रुद्रस्य समीपं प्रेषयामास। तदा मन्दरस्य सूचनया शङ्करः शीघ्रं आगत्य, विधिपूर्वकं सोमसाक्षिणा पार्वत्याः करं गृहीत्वा तस्थौ। तस्मिन् महोत्सवे पर्वतानारदौ गीतानि गायन्तौ, सिद्धाः नृत्यन्ति, वृक्षाः पुण्यपुष्पवर्षं कुर्वन्ति, सुरस्त्रियः प्रमोदेन नृत्यन्त्यः। तत्र विवाहे सलिलप्रवाहेषु चतुर्मुखः स्वस्वभावस्थितः कन्यां प्रति उवाच— "कन्ये, त्वं जगति श्रेष्ठा स्त्री भव; अन्ये पुरुषाः त्वत्तः स्त्रीलाभं प्राप्स्यन्ति।" इति उक्त्वा पितामहः स्वपुरीं जगाम उमया सह रुद्रेण। हिमवान् सर्वान् देवांश्च, असुरगणांश्च, ऋषीन् च, नानाविधं दानं भूषणवस्त्रान्नादिकं दत्त्वा, सत्यं सत्कृत्य, तान् पर्वतान् विसर्जितवान्। शोकविनिर्मुक्तः शुद्धः प्रसन्नात्मा महात्मा हिमवान् शुभाननाम् उमां श्रेष्ठदेवाय दत्त्वा, यज्ञे पितामह इव बभासे। एवं नृपश्रेष्ठ, तव इयं पुण्या वंशपरम्परा, या न देवा नासुरा जानन्ति। आत्मभूः दक्षः प्रभुः, गौर्याः त्रिविधं जन्म च विवाहः सम्यक् मया कीर्तितम्। श्रीवराह उवाच— एतस्मात् कारणात् या गौर्याख्या सा एव रूपं लेभे, यथा महर्षिणा तपसा विशुद्धचित्ता पृष्टा प्रजापतेः समक्षं। एवं गौर्याः उत्पत्तिः महर्षिणा यथावत् कथिता, तस्याः विवाहः यथावृत्तं सम्यक् श्रुतम्। सर्वं गौर्याः कार्यं तृतीयायां तिथौ जातम्; तस्यां दिने लवणं वर्जनीयम्। यः पुरुषः वा स्त्री वा एतत् व्रतम् आचरति, सः सौभाग्यं प्राप्नोति।