एवं रुद्रेण उक्ते सति, लोकपितामहः ब्रह्मा सस्नेहम् सस्मितं रुद्रं वाक्यम् अब्रवीत्—"नूनम् भगवन् पशुपतिः लोके प्रसिद्धो भविष्यति; एष देवः तव नाम्ना गमिष्यति, सर्वैः देवैः अन्यैश्च पूजितो भविष्यसि।" इत्येवं उक्त्वा, प्राज्ञः ब्रह्मा ततः दक्षं उवाच—"यां पूर्वं त्वया रुद्राय सौम्यां गौरीं संकल्पिता, तां देहि।" ततः दक्षः ब्रह्मणः सन्निधौ तां परमसुन्दरीं कन्यां गौरीं महादेवाय दत्तवान्। रुद्रः च तां यथाविधि आदरपूर्वकं दक्षस्य इच्छां पूरयन् स्वीकृतवान्। कन्यायाः दक्षदुहितुः स्वीकृते सति, साक्षात् ब्रह्मा सर्वदेवसमक्षं रुद्राय कैलासं निवासस्थानं दत्तवान्। रुद्रः स्वगणैः सह कैलासशिखरं गतः; देवाः प्रमुदिताः स्वस्थानानि प्रतिपेदिरे; ब्रह्मा च दक्षेन सह प्रजापतीनां पुरीं जगाम। अथ महातपा आह—यदा रुद्रः परमेश्वरः तत्र निवसन् आसीत्, तदा गौरी पितुः देवद्वेषं स्मरन्ती कुपिता अभवत्। सा चिन्तयामास—"दक्षेण पूर्वं मम अपकारः कृतः, यज्ञो विनाशितः; तस्मात् अहं अन्यं शरीरं गृह्णीयाम्।" तपः कृत्वा तस्य गृहे पुनर्जन्म गमिष्यामि; किं तु पितुः दक्षस्य कुलनाशं दृष्ट्वा कथं तत्र गच्छेयम्? एवं विचिन्त्य, सा भवसुता शोभना हिमवतः महागिरिं तपस्यै प्रययौ। तत्र दीर्घकालं घोरं तपः कुर्वती स्वदेहं क्षपयामास; स्वशरीराग्निना दग्ध्वा, सा पर्वतदुहिता जाताभूत्। सा उमाख्या कृष्णाख्या च महतीं कीर्तिं प्राप्य, हिमवतः गृहे शुभरूपा अभवत्। पुनः सा त्रिनेत्रं देवम् स्मरन्ती, "स एव मम पतिः" इति निश्चित्य, घोरं तपः पुनः अकरोत्। तस्य हिमवतः महापर्वते दीर्घकालं तस्याः तपसा भगवान् तुष्टः अभवत्। महेश्वरः वृद्धब्राह्मणरूपं गृहीत्वा, जरया कम्पमानाङ्गः, तस्याः आश्रमं प्राप्य, कष्टेन चलन्, उवाच—"साध्वि, अहम् अतिवृद्धः, क्षुधितोऽस्मि; ब्राह्मणाय यथोचितं भोजनं देहि।" तदा शुभा गौरी पर्वतदुहिता प्रत्युवाच—"ब्राह्मण, फलादिकं दास्यामि; शीघ्रं स्नात्वा यथेष्टं भुञ्जीथाः।" इति उक्तः स ब्राह्मणः समीपस्थां गङ्गां स्नानार्थं गत्वा जलं प्रविष्टः। तत्र रुद्रः ब्राह्मणरूपेण स्नातुम् आरब्धः, तदा स्वमायया भयानकं मकररूपं धारयन्, स्वयमेव तं ब्राह्मणरूपिणं स्वशक्त्या गृहीत्वा बभूव। स्वयं स्वेन मकररूपेण गृहीतः सन्, पुनः वृद्धब्राह्मणरूपं दर्शयित्वा तस्यै इदं वचनम् अब्रवीत्—"कन्ये, अहं ब्राह्मणो नास्मि; शीघ्रं धावित्वा मां रक्ष; मम नाशः भूयो न भवेत्, त्वया रक्षितव्यः।" एवं उक्ता सा पार्वती चिन्तयामास—"हिमवान् मे पिता, शङ्करः पतिः; तपसा शुद्धा, कथं ब्राह्मणं स्पृशेयम्?" पुनश्च—"यदि जलस्थं मकरगृहीतं नोत्कर्षेयम्, नूनं ब्रह्महत्या दोषः भविष्यति, न संशयः। अन्येषु पापेषु प्रायश्चित्तं अस्ति, ब्रह्महत्यायां नास्ति।" इति निश्चित्य, सा शीघ्रं गतवती। सा भयवती अपि शीघ्रं गत्वा, तं ब्राह्मणं हस्तेन गृहीत्वा जलात् उद्धृतवती; तस्मिन्नेव क्षणे प्रजापतिः हरः स्वस्वरूपेण प्रकटितः। यं पर्वतदुहिता गौरी पूजयामास, यस्य कृते तपः अकरोत्, स एव भगवान् रुद्रः तस्याः हस्तं गृहीत्वा स्थितः। तं दृष्ट्वा देवी लज्जिता, पूर्वं परित्यागं स्मरन्ती, मनोहरभ्रुवः मूकवत् तस्थौ। तां मौनस्थितां निरीक्ष्य, रुद्रः स्मितवत् इव सन्, तस्याः हस्तं गृहीत्वा उवाच—"सुमुखि, कथं मां अत्र परित्यज्य गन्तुम् इच्छसि?" "यदि त्वं एतत् हस्तग्रहणं व्यर्थं करोषि, तर्हि विवाहाय ब्रह्मदुहितरं वदामि।" तदा देवी परं पारमेश्वरी, "एषु वाक्येषु किञ्चित् हास्यं न भवेत्," इति स्मितपूर्वकं, लज्जिता सती, प्रत्युवाच। "देवदेव, त्रैलोक्यनाथ, सर्वं यत् तपः कृतं तव कृते; पूर्वजन्मनि त्वं मम पतिः पूजितः।" "अद्यापि त्वमेव मे पतिः, अन्यो न; पिता तु हिमवान् मे स्वामी; तस्य अनुमत्यै यथाविधि हस्तग्रहणं कुर्यात्।" एवं उक्त्वा, सा तेजस्विनी देवी पितरं हिमवन्तं प्रणम्य उपगम्य, वाक्यम् अब्रवीत्—"पूर्वजन्मनि रुद्रः दक्षयज्ञविघातकः मम पतिः आसीत्; इदानीं तपसा तं हृदयेश्वरं चिन्तयामि।" "स जगन्नाथः ब्राह्मणरूपेण मम आश्रमं प्राप्तः, भोजनं याचमानः; मया स्नानाय प्रेषितः, स जान्हव्यां गतः।" "तत्र वृद्धब्राह्मणरूपं धारयन्, शङ्करः शीघ्रं मकरगृहीतः, अप्रीतिकराणि वाक्यानि उक्तवान्।" "ब्रह्महत्या भीत्या, पिता, मया तस्य हस्तग्रहणं कृतम्; तत्क्षणात् शङ्करः स्वस्वरूपेण प्रकटितः।" "तदा देवः माम् उक्तवान्—'तपसा युक्ते, देवी, किञ्चित् अपि मा शङ्किथाः।'" "एवं महात्मना शङ्करेण उक्ता, तव अनुमत्यर्थं, देवपतिः, आगता अस्मि; यत् उचितं तत् शीघ्रं क्रियताम्।