वराहपुराणम्

ब्रह्मन्, एते त्रयो महावेदाः स्मृताः, त्रयश्च देवाः, अकाराद्याक्षराणि च, यज्ञक्रियाश्च द्विजोत्तम। सर्वमिदं संक्षेपेण ते कथितम्, ब्राह्मणश्रेष्ठ, वेदान् शास्त्राणि सर्वज्ञतां च गृहाण, नारद। एतेषु वेदसरःस्नाने महाव्रत, कर्तव्यम्। तत्र स्नानात् पूर्वजन्मस्मृतिः सञ्जायते, महाभाग। इत्युक्त्वा सा कन्या तत्रैवान्तर्धानमगात्, राजन्। अहं च तस्मिन्सरःस्नानं कृत्वा त्वां द्रष्टुकामः समुपागतम्। ततः प्रियव्रतः उवाच— भगवन्, पूर्वजन्मगतं सर्वं मम आख्याहि। महत् कौतूहलं मे जातम्, मुनिश्रेष्ठ। नारद उवाच— राजन्, वेदसरःस्नानानन्तरं सावित्र्याः वचनं श्रुत्वा, तस्मिन्नेव क्षणे सहस्राणि पूर्वजन्मानि मया स्मृतानि। शृणु, पूर्वजन्मकथाम्। अवन्त्याख्यायां नगरीषु, राजन्, अहं पूर्वं सारस्वतो नाम वेदवेदाङ्गविदां श्रेष्ठो ब्राह्मणः अभवम्। बहुपरिचारकपरिवृतः, बहुधान्यसम्पन्नः च, कृतयुगे निवसन्, परमबुद्धिसंपन्नः। एकदा एकान्ते चिन्तयन्, 'किं कर्तव्यं मया सर्वेणानेन?' इति निश्चय्य, सर्वं पुत्रेभ्यः दत्त्वा, तपोनिष्ठया सरस्वतसरः शीघ्रं गतः। तत्र केशवम् अर्चयन्, पितॄन् देवांश्च श्राद्धैः, यज्ञैः चान्यभूतान्यपि पूजयामास। ततः, तपोभावनया, सरस्वताख्यं पुष्करं सरः प्राप्तवान्। तत्र भक्त्या नारायणमन्त्रेण परमपुरुषं विष्णुम् अर्चितवान्। तत्र परं ब्रह्मप्राप्तये परमं स्तोत्रं जपन्, भगवान् साक्षात् प्रसन्नः सञ्जातः। प्रियव्रतः उवाच— किं तत् परं ब्रह्मस्तोत्रं? इच्छामि श्रोतुम्, देवर्षे, कृपया विस्तरय। नारद उवाच— सदा परं विष्णुं प्रणमामि, अमृतानाममृतं, सनातनं, परात्परं, अनन्तवीर्यं, नित्यपुरुषं, प्राचीनाश्रयं, परमातीतम्। हरिं प्रणमामि, ईश्वरं, प्राचीनं, अनुपमं, आद्यं देवम्, निर्गुणं सगुणं च, घोरतेजसं, गम्भीरबुद्धीनां श्रेष्ठम्। नारायणं स्तौमि, परेषां परं, शुद्धं धाम, विस्तीर्णं, परमातीतं, प्राचीनपुरुषं, विशुद्धहृदयेन। स सृष्ट्यादौ शून्ये जगति, स्वयं सृष्ट्वा, प्रथमान्ते स्थितः। स नः शरणं भूयात्, शुद्धः प्राचीननारायणः। सदा विष्णुं स्तौमि, अनन्तरूपं, प्राचीनं, मुनिश्रेष्ठं, धैर्यधारिणं, शान्तिप्रदं, भूपतिं, कल्याणस्वरूपं, महाशोभमानम्। नारायणं स्तौमि, अमृतं, सहस्रशीर्षं, अनन्तपादं, बहुबाहुं, चन्द्रसूर्यनेत्रं, क्षराक्षरस्वरूपं, क्षीरार्णवशयनम्। नारायणं प्रणमामि, त्रिवेद्यं, त्रिरूपं, नवधा, एकरूपं, त्रिसूक्तशुद्धं, त्र्यग्निस्वरूपं, त्रितत्त्वगम्यं, त्रियुगपतिं, त्रिनेत्रं, अनन्तम्। कृतयुगे श्वेतः, त्रेतायां रक्तदेहः, द्वापरे शुद्धः प्राचीनः, कलौ कृष्णस्वरूपं हरिं प्रणमामि। यः ब्राह्मणान् मुखात्, क्षत्रियान् बाहुभ्यः, वैश्यान् ऊरुभ्यः, शूद्रान् पादयोः सृष्टवान्, तं सर्वरूपिणं प्राचीनं प्रणमामि। नारायणं प्रणमामि, परात्परं, परमातीतं, ज्ञेय्यं, यदर्थं कृतवर्मा कृत्तिवासाः कृष्णरूपेण प्रकटितः, गदाचर्मधारणं, उद्यतकरं, अनन्तम्। एवं स्तुतः स भगवान् मेघनिनादसदृशया वाचा 'वरं वृषस्व' इत्युक्त्वा, पुनः पुनः तन्मयत्वं कामयामि। मम वचनं श्रुत्वा, स भगवान् उवाच— 'ब्राह्मण, अस्य अक्षयस्य स्वभावस्य प्रविश।' सहस्रब्रह्मवर्षान्ते तस्मादुत्थास्यसि; तव नाम च कार्यं च तदनुरूपं भविष्यति। पितृभ्यः सदा नारं जलं ददासि, अतः 'नारद' इति नाम भविष्यति। एवं उक्त्वा स भगवान् तत्रैव अन्तर्धानमगात्। ततः तपसा कालेन शरीरं त्यक्त्वा, ब्रह्मणः शरीरे लयं गत्वा, सह दशसु पुत्रैः पुनः सृष्ट्यादौ जातः। ब्रह्मणः, योऽयमव्यक्तसम्भवः, तस्य दिवा सृष्टिप्रलयकालः सर्वभूतानां देवानां च; नात्र संशयः। एवं दिव्येन विधिना सर्वस्य विश्वस्य सृष्टिः, एष मे स्वाभाविकः जन्म, यं त्वं पृच्छसि, राजन्। अतः, नारायणं ध्यानात् परं पदं प्राप्तवानस्मि, राजन्। तस्मात् त्वमपि, नृपश्रेष्ठ, विष्णुभक्तिं कुरु। पृथिव्युवाच— स नारायणः, परः सनातनात्मा, भगवन्, कथं तं सम्यगुपासेत वा न वा, सत्यमाख्याहि। श्रीवराह उवाच— मत्स्यः, कूर्मः, वराहः, नरसिंहः, वामनः, रामः, रामः, कृष्णः, बुद्धः, कल्किः—एते दशावताराः तस्यैव। एते रूपाणि, प्रजाप्रणेता, दर्शनकाङ्क्षिणां सोपानवत् दीप्तानि। तस्य परमं रूपं देवा न पश्यन्ति; ते हि अस्मदादिरूपैः बलं लभन्ते। ब्रह्मा, भगवद्रूपेण, तथा रजस्तमसोः, सृष्टिस्थितिसंवर्धनं करोति। त्वमेव, गिरिधर, भगवतः प्रथमं रूपम्; द्वितीयं जलरूपं, तृतीयं वह्निरूपं स्मृतम्। चतुर्थं वायुरूपं, पञ्चमं व्योमरूपं; एतानि तस्य रूपाणि, क्षेत्रज्ञोऽहं मन्ये। एवं त्रिरूपाणि, अष्टधा रूपाणि तस्यैव।