वराहपुराणम्

नारायणाय नमः, नरायाणं नमः, सरस्वतीं नमः। यत्र पृष्ठे वराहः पृथ्वीं हृष्टपुष्टेन चपलता लघुता, मेरुः च पादपृष्ठे तस्य गूढं गूढं ध्वनिमान्। यः तु सूक्ष्मकर्णेन पृथ्वीं उठाय, पर्वतानां च नदीनां च परिकरं कुम्भवत्, पक्षिणां च स्वामी चक्रवर्ती वराहः, यः कृष्णः, विष्णुः, देवेशः, आदिदेवः, तस्य कृते शत्रुः नष्टो भवतु। यः संसारसागरस्य नौकायाम् इव भक्तानां मृत्युज्वरादीनां घोरकच्छपात् उद्धर्ता, भयात् मुक्तिं ददाति, मुरं, नरकं च दशमुखं च नाशयति, तस्मिन् विष्णौ सर्वेश्वराय, स्थिरचित्तैः लभ्यते। पृथिवी राज्ञः शत्रुं नष्टं पापात् मुक्तं च भवतु। सूतः उवाच - यदा विष्णुः वराहरूपेण पृथ्वीं उठाय, तदा सा भक्त्या परमेश्वरं प्रष्टुं समुत्सुकता अभवत्। पृथिवी उवाच - हे प्रभो, प्रतिवर्षे केवलं त्वं मां उद्धरति, किन्तु तव स्वरूपं, तव उत्पत्तिं च न जानामि, हे केशव। यदा वेदः विलुप्तः, त्वं मीनरूपेण जलं प्राप्य, तं ब्रह्मायं ददासि। पुनः देवाः दैतवः च समुद्रमथने, त्वं मधु-सूदनः कच्छप-रूपेण मन्दराचलं धृतवान्। पुनः वराहरूपेण त्वं मां उद्धृतवान्, यदा अहं महासागरस्य जलं पतितः। पुनः हिरण्यकशिपुः, वरदानेन गर्वितः, पृथ्वीं पीडितवान्, त्वं तं नाशयितुं आगतः; और बलीं तव वामनरूपेण बन्धितवान्। पुनः, हे देव, पूर्वकालं त्वं रामरूपेण पृथ्वीं क्षत्रियविहीनं कृतवान्। पुनः रावणं तव क्षत्रियशक्त्या नाशितः; किन्तु, हे देव, तव कार्याणां विषये अहं न जानामि। यदा मां उठाय, कथं जगत् सृष्टिं करोति? कः तस्य रक्षणं च धारयति, किमर्थं च? कः, हे प्रभो, त्वं यथा पुनः पुनः जातः? कथं सृष्टिः आरभते, कथं च समाप्तिः? युगानां गणना किमर्थं, चतुर्व्यूहे च गणना किमर्थं? तेषां मध्ये भेदः कः, किमर्थं च प्रत्येकस्य स्थितिः, हे महादेव? यः यज्ञकर्ता, यः च राजाः परमसिद्धिं प्राप्नोति? कृपया एषां सर्वाणां संक्षेपेण मम ज्ञापनं कुरु। एतेन वाक्येन, वराहः हंसितवान्; हंसितं च, पृथिवी तस्य उदरं जगत्संरक्षकं दृष्ट्वा। सा तस्मिन् चन्द्रं, सूर्यं, ग्रहाणि, सप्तलोकानि च दृष्ट्वा, तेषां कार्याणि धारयन्तं, सर्वत्र कम्पितम्। यदा महात्मा तं मुखं उद्घाटयति, तदा पृथिवी सर्वतः पवित्रा तं दृष्ट्वा, तस्य चतुर्भुजं रूपं, महासागरस्य मध्ये शयनं दृष्ट्वा। जनार्दनं शेषसङ्कुचितं दृष्ट्वा, चतुर्मुखं तस्य नाभिस्थले कमलस्य मध्ये दृष्ट्वा, देवता नमस्कारं कृत्वा सृष्टिकर्तारं स्तोत्रं उवाच। पृथिवी उवाच - त्वं कमलाक्षः, त्वं पीतवस्त्रधारिणः, देवगणानां शत्रुं नाशयति, परमात्मा, त्वं नमः। त्वं शेषसिंहासनं उपविभ्राणं चित्तनामा चित्तनाशकः, सर्वेश्वरः, मोक्षदः, त्वं धनुषं, खड्गं, चक्रं धारयति; जन्ममृत्युतः विमुक्तः, त्वं तव नाभिस्थलात् उत्पन्नः महालोटसः। त्वं कर्णफलवर्णः, हस्तौ च कोमलवृत्तिवत्; अहं तव शरणं गच्छामि, कृपया मां रक्ष, हे प्रभो, स्त्रीणां सर्पाणां च दुःखात्। त्वं जनार्दन, गहन नीलवर्णः वराहरूपेण दृष्ट्वा, अहं पुनः भयभीतं, यतः जगत् तव देहेन परिकृतम्; एषः, हे प्रभो, कृपां दर्शय, महान् भयात् मां उद्धार। केशवः मम पादौ रक्षतु, नारायणः मम जङ्घे, माधवः मम कटिं, गोविन्दः मम गुप्तपदौ। विष्णुः मम नाभिं रक्षतु, मधुसूदनः मम उदरं, त्रिविक्रमः मम जङ्घे, वामनः मम हृदयं। श्रीधरः मम कंठं रक्षतु, हृषीकेशः मम मुखं, पद्मनाभः मम नेत्राणि, दामोदरः मम शीषम्। एवं हरीं प्रार्थनां कृत्वा, पृथिवी उवाच - 'नमः, हे वराह, नमः,' इति च मौनं अभवत्। सूतः उवाच - ततः हरिः, पृथिव्याः भक्त्या प्रसन्नः, स्वमायां प्रकटितवान् च वराहरूपेण स्थास्यति। सः उवाच - किं तव प्रश्नः, हे सुन्दरकुमारी, एषः प्रश्नः दुर्लभः; अहं तव पुराणस्य विषयं सर्वशास्त्रात् कथयिष्यामि। सर्वेषां पुराणानां मध्ये एषः श्लोकः सार्वभौमः मन्यते; एषां निश्चित्य, हे पृथिवी, पुनः सर्वं श्रूयताम्। श्री वराहः उवाच - सृष्टिः, संहारः, वंशावलीः, मनुसमयः, राजवंशस्य च वर्णनं - एते पञ्च गुणाः पुराणं परिभाषितुं। प्रथमं अहं महाकाशः; ततः, ममातः सूक्ष्मतत्त्वं उद्भूतं - चित्तं एकताम् उपदिश्य; तद्विभक्तं त्रैगुण्येन सत्त्व, रजस्, तामसः, भिन्नभिन्नं तत्त्वं धारयति। तत्र त्रैगुण्ये, अहं तिमिरं 'महत्त्वं' नाम, यः सर्वज्ञैः प्रमुखः कथ्यते; तस्मिन्, क्षेत्रज्ञः प्रकटितः, तस्मिन् बुद्धिः जातम्। तेषां, श्रवणस्य कारणं च उद्भूतं; तदा इन्द्रियाणां च श्रृंखला प्रस्थापिता, जगतः; तेषां तत्त्वैः, हे भागिने, अहं स्वयम् अङ्गं सृष्टिं कृतवान्। तत्र शून्यं, शब्दं, आकाशं; तस्मात् वायु, ततः प्रकाशः; तस्मात् जलं, ततः, हे देवी, त्वं प्राणधारिणी मम सृष्टिः। पृथिव्यां, जलस्य, फेनं, तदनन्तरं, एकं, यदा तदुत्पन्नं च फलं, यदा तदुत्पन्नं च विभक्तं, अहं तत्र आस्मि, जलविभक्तं, प्रकटितं प्रारम्भे। जलानां सृष्टिं कृत्वा, अहं तत्र आस्मि; एवं मम नाम नारायणः, यः जलस्य मध्ये वसति; प्रतिवर्षे, अहं तत्र पुनः आगच्छामि, मम नाभिना, यथा प्रथमं, यदा अहं निद्रायामि। हे देवी, मम नाभिलोटसात्, यदा अहं तथा, चतुर्मुखः प्रकटितः; अहं तं उपदिशामि, 'सृष्टिं कुरु, हे ज्ञानी।