ਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਸੇਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲ
ਹੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪਨਾਸ਼ੋਪਾਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ਾਧਿਕਦ੍ਵਿਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 'ਪਾਪ ਨਾਸ ਦੇ ਉਪਾਏ' ਦੀ ਵਰਨਨਾ ਵਾਲਾ ਦੋ ਸੌ ਗਿਆਰਾਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਅਥ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪ੍ਰਬੋਧਨੀਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮਹਾਰਾਜ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਹੁਣ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਵਰਨਨਾ ਆਈ। ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਅਤੋऽਹਮਪਿ ਸੁਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤਵ ਧਰ੍ਮਪਥੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾਹਂ ਚੈਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪੂਜਿਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਮਹਾਰਾਜ ਤ੍ਵਕਮ੍ਪੋ ਭਵ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ; ਹੇ ਚੰਗੀ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਰਹੋ।
ਤੇਜਸਾ ਦ੍ਯੋਤਯਨ੍ਸਰ੍ਵਂ ਗਗਨਂ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਯਥਾ
ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਗਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਸੁਚਿਰਂ ਸ ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਃ
ਜਦ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ—
ਕृਤ੍ਵਾ ਪੂਜਾਂ ਚ ਮੇ ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਯਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ, ਹੇ ਅਡੋਲ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ—
ਏਤਦ੍ਵਃ ਕਥਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪੁਰੋਤ੍ਤਮੇ
ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ।
ਵੈਸ਼ਂਪਾਯਨ ਉਵਾਚ ਕੇਚਿਦ੍ਵੈਖਾਨਸਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦਾਸਨ੍ਨਿਰਾਸਨਾਃ
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਥੇ ਕੁਝ ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਕੁਝ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਨਾ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਉਪਾਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਸਾਧੁ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਚੈਵੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਾਃ 212.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ 'ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ' ਕਹਿ ਕੇ, ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਰ ਲੀਆਂ।
ਸ਼ਾਲਾਨੀਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਕੇਚਿਤ੍ਕਾਪੋਤੀਵृਤ੍ਤਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕੁਝ ਸ਼ਾਲਾਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਬੂਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸ਼ਿਲੋਂਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯੇ ਕਾष੍ਠਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮਹੌਜਸਃ
ਹੋਰ ਕੁਝ ਅਨਾਜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਨਾਨਾਵਿਧਿਧਰਾਃ ਕੇਚਿਜ੍ਜਿਤਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤੁ ਕੇਚਨ
ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਤਥੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਸ਼ਾਯਿਕਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਮृਗਚਾਰਿਣਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਉੱਪਰ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ।
ਅਬ੍ਭਕ੍ਸ਼ਾ ਵਾਯੁਭਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਕਭਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਕੋਈ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਸਨ, ਕੋਈ ਹਵਾ 'ਤੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਸਨ।
ਤਪਸੋऽਨ੍ਯਨ੍ਨ ਚਾਸ੍ਤੀਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਮਧਰ੍ਮਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਂ ਧਿਯਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸਦਾ ਲਈ ਇੱਕ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਏ।
ਜਗृਹੁਰ੍ਨਿਯਮਾਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਭਯਹੇਤੋਰਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ
ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੇਮ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਗਏ।
ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਮੇਵਾਨ੍ਵਚਿਨ੍ਤਯਤ੍
ਉੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।
ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਪਃ ਪਰਮਮਾਸ੍ਥਿਤਃ 212.
ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਸ਼ृਣੁਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਾਗਿਤਿਹਾਸੇ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪ੍ਰਬੋਧਨੀਯਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਧਿਕਦ੍ਵਿਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ 'ਉਪਦੇਸ਼' ਨਾਂ ਦਾ ਦੋ ਸੌ ਬਾਰਾਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
; ਅਥ ਗੋਕਰ੍ਣੇਸ਼੍ਵਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਪੁਰਾ ਦੇਵੈਰ੍ਵਿਨਿਹਤੇ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਤਾਰਕਾਮਯੇ
ਹੁਣ ਗੋਕਰਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ,
ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੇ ਲਬ੍ਧਪਦੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸ਼ਤ੍ਰੌ ਗਤਾਸ੍ਪਦੇ
ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਲੈ ਲਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕੋਈ ਡਰ ਨਾ ਰਿਹਾ,
ਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਚੈਵਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮੇਰੋਃ ਸਰ੍ਵਹਿਰਣ੍ਯਯੇ
ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਰੂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ,
ਸੁਖੋਪਵਿष੍ਟਮੇਕਾਗ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਰਚਿਤ੍ਤਂ ਕृਤੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਮਨ ਇੱਕਾਗਰ, ਸੋਚ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਚਰਣਾਵੁਪਗृਹ੍ਯ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ ਪੁਰਾਣਂ ਤੁ ਮਹਾਭਾਗ ਤ੍ਵਤ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੱਚਾਈ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੂੰ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।