ਨ ਚੈਵ ਵਾਰ੍षਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਜਨਸ੍ਯ ਚ
ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਭਾਂਡਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਯਾ ਵਾਪਿ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਰਾਧਿਪ
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੱਸ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ।
ਰਾਜੋਵਾਚ ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਦੇਵਿ ਤਵ ਚੈਵ ਜਨਸ੍ਯ ਚ ।। 208.
ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਣੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਦਿ ਮੇ ਮਨ੍ਯਸੇ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪਿਆਰੀ।
ਕੁਦ੍ਦਾਲੇਨ ਹਿ ਕਾष੍ਠੇਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵੈ ਕੁਰ੍ਮਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਪਿਆਰੀਏ, ਅਸੀਂ ਲੱਕੜ ਦੀ ਕਲ੍ਹੀ ਨਾਲ ਖੇਤ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤਤੋ ਰਾਜ੍ਞੀ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਅਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਚ ਗਜਾਨਾਂ ਚ ਸੈਰਿਭਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਠਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ,
ਉष੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਮਹਿषਾਣਾਂ ਚ ਖਰਾਣਾਂ ਚ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ
ਉਠਾਂ, ਮਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਗਧਿਆਂ ਦੀ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ,
ਰਾਜੋਵਾਚ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਭृਤ੍ਯਾ ਮੇ ਵਰਾਨਨੇ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਨੌਕਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਮੁਖ ਵਾਲੀ।
ਬਲੀਵਰ੍ਦਾਃ ਖਰਾ ਅਸ਼੍ਵਾ ਗਜਾ ਉष੍ਟ੍ਰਾ ਹ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ
ਬਲਦ, ਗਧੇ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਉਠ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਆਯਸਂ ਤ੍ਰਾਪੁषਂ ਤਾਮ੍ਰਂ ਰਾਜਤਂ ਕਾਂਚਨਂ ਤਥਾ
ਲੋਹਾ, ਟਿਨ, ਤਾਂਬਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਵੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਨ।
ਨਨੁ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਦੇਵਿ ਕਿਂਚਿਦ੍ਧੈਮਂ ਨ ਚਾਯਸਮ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਲੋਹਾ ਨਹੀਂ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਦੇਵੀ ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸੁਸ਼ੋਭਨਾ 208.
ਉਸ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਰਾਣੀ,
ਗਚ੍ਛ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾਕਾਮਮਨੁਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਪृष੍ਠਤਃ
ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗੀ।
ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਚ ਦੇਵੀ ਚ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਮृਗਯਤਸ੍ਤਦਾ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਣੀ, ਦੋਵੇਂ ਖੇਤ ਲੱਭਣ ਲਈ ਨਿਕਲੇ।
ਇਦਂ ਭਦ੍ਰਂ ਮਮ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਸ੍ਸ੍ਵਾਤ੍ਰ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ
ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੁਭਕ ਖੇਤ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਜਾ।
ਅਹਂ ਛਿਨਦ੍ਮਿ ਵੈ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਮੇਤਾਞ੍ਛੋਧਯ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਕੱਟਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਪਿਆਰੀਏ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਦੇਵੀ ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਤਪੋਧਨ
ਉਸ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਰਾਣੀ,
ਵृਕ੍ਸ਼ੋऽਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸੌਵਰ੍ਣੋ ਗੁਲ੍ਮ ਏਵ ਚ
ਇੱਥੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਘਣੀ ਬੂਟੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਥਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕਰਿष੍ਯਾਵੋ ਹृਦ੍ਰੋਗਸ੍ਯ ਤੁ ਕਾਰਕਮ੍
ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਖੇਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈਏ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ?
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਪਿ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਥਂ ਗੁਣਕਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ?
ਸ਼ੁਭਂ ਸਾਨੁਨਯਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਗੁਣਵਤ੍ਸਲਃ
ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਨਰਮ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਨੀਯਸ੍ਯ ਤੁ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਸਨ੍ਨਿਕृष੍ਟੇਨ ਸੁਨ੍ਦਰਿ 208.
ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ, ਸੋਹਣੀਏ,
ਅਯਂ ਗृਹੋ ਮਹਾਦੇਵਿ ਨ ਚ ਬਾਧਾऽਤ੍ਰ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਇਹ ਘਰ ਹੈ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ।
ਵਿਯਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤਥੋਗ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਵਿਤਾ ਤਪਤੇ ਸਦਾ
ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਸਦਾ ਤੇਜ਼ ਸੂਰਜ ਤਪਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੋ ਦਾਰੁਣੋ ਘਰ੍ਮਃ ਕਾਲਸ਼੍ਚੈਵਾਤਿਦਾਰੁਣਃ
ਤਾਪ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੌਸਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੌ ਤਾਮ੍ਰਤਲੌ ਪਾਦੌ ਤਸ੍ਯਾਂ ਸਨ੍ਤਾਪਮਾਗਤੌ
ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ, ਨਰਮ ਤੇ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ, ਉਥੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤਾਪਯਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸਨ੍ਨਿਭਾਃ
ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੈਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦੇ ਹਨ।
ਤृषਿਤਾਸ੍ਮਿ ਮਹਾਰਾਜ ਭृਸ਼ਮੁष੍ਣੇਨ ਪੀਡਿਤਾ
ਮੈਂ ਪਿਆਸੀ ਹਾਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਤਿਤਾ ਦੇਵੀ ਵਿਹ੍ਵਲਾ ਦੁਃਖਪੀਡਿਤਾ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੁਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।