ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਤਸ੍ਯਾਂ ਰੂਪਕਾਮਸ੍ਤੁ ਪੁष੍ਪਾਹਾਰੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸੁਸ੍ਵਰੂਪੀ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਯੇ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੨੦.

ਉਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਰੂਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਏ; ਸਾਲ ਭਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯ ਇਦਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਜਨ੍ਮ ਚੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਪੁਤ੍ਰਵਾਨ੍ ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ ।। ੨੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਰੋਜ਼ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਦੇਵਃ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਯਦਾ ਤਾ ਨਾਧ੍ਯਗਚ੍ਛਤ ।। ੨੧.

ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇਵਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।

ਤਦਾऽਸ੍ਯ ਕੋਪਾਤ੍ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਸ ਚ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ । ਰੋਦਨਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸਂਜਾਤਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ।। ੨੧.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰੁਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਰੋਣ ਕਰਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ 'ਰੁਦਰ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ੁਭਾਂ ਕਨ੍ਯਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਸਂਭਵਾਮ੍ । ਗੌਰੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਵਯਂ ਦੇਵੀ ਭਾਰਤੀ ਤਾਂ ਦਦੌ ਪਿਤਾ ।। ੨੧.

ਉਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੌਰੀ ਸੀ, ਦੇਵੀ ਭਾਰਤੀ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤਾ।

ਰੁਦ੍ਰਾਯਾਮਿਤਦੇਹਾਯ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਸ ਤਾਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਰਾਰੋਹਾਂ ਮੁਦਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਤਃ ।। ੨੧.

ਰੁਦਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਗੌਰੀ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸਰ੍ਗਕਾਲੇषੁ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਪਸਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ । ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृਜਸ੍ਵੇਤਿ ਪੌਨਃਪੁਨ੍ਯੇਨ ਚੋਦਿਤਃ । ਅਸਮਰ੍ਥੋऽਹਮਿਤਿ ਜਲੇ ਨਿਮਜ੍ਜਤ ਮਹਾਬਲਃ ।। ੨੧.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: 'ਰੁਦਰ, ਜੀਵ ਬਣਾਓ।' ਪਰ ਰੁਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ,' ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

ਤਪੋਰ੍ਥਿਤ੍ਵਂ ਤਪੋਹੀਨਃ ਸ੍ਤ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਨ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਏਵਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਜਲੇ ਮਗ੍ਨਸ੍ਤਤੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।। ੨੧.

ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰੁਦਰ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਤਪ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਮਗ੍ਨੇ ਦੇਵੇਸ਼ੇ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਨ੍ਯਕਾਂ ਪੁਨਃ । ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਗਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗੌਰੀਂ ਪਰਮਸ਼ੋਭਨਾਮ੍ ।। ੨੧.

ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪੁਨਃ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭਗਵਾਨਸृਜਤ੍ ਸਪ੍ਤ ਮਾਨਸਾਨ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਤੇषਾਮਾਰਭ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਵ੍ਯਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ ।। ੨੧.

ਫਿਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੱਤ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ, ਡਕਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੋਈ।

ਤਤ੍ਰ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਸਵਾਸਵਾਃ । ਵਸਵੋऽष੍ਟੌ ਚ ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਮਰੁਤਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੧.

ਉਥੇ, ਡਕਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਅੱਠ ਵਸੁ, ਰੁਦਰ, ਆਦਿਤਿਆ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਸਾऽਪਿ ਦਕ੍ਸ਼ਾਯ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ ਗੌਰੀ ਦਤ੍ਤਾਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ । ਦੁਹਿਤृਤ੍ਵੇ ਪੁਰਾ ਯਾ ਹਿ ਰੁਦ੍ਰੇਣੋਢਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੨੧.

ਗੌਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਰ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਡਕਸ਼ ਨੂੰ ਧੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਦਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸਾ ਚ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ ਦੇਵੀ ਪੁਨਰ੍ਭੂਤਾ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ ਵृਦ੍ਧਿਕृਤ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਜ੍ਞਮਥਾਰੇਭੇ ਪ੍ਰੀਣਨਾਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੨੧.

ਉਹ ਡਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਦਕਸ਼ਾਯਣੀ ਦੇਵੀ, ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਫਿਰ ਡਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਤੀਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਰੀਚ੍ਯਾਦਯ ਏਵ ਚ । ਚਕ੍ਰੁਰਾਰ੍ਤ੍ਤ੍ਵਿਜ੍ਯਕਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੨੧.

ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਮਰੀਚ੍ਯਸ੍ਤੁ ਬਭੂਵਾऽਨ੍ਯੇ ਤਥਾਪਰੇ । ਅਤ੍ਰਿਸ੍ਤੁ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮਸ੍ਥ ਆਗ੍ਨੀਧ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਗਿਰਾ ਭਵਤ੍ ।। ੨੧.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ, ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਲਈ; ਅਤ੍ਰੀ ਯਜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਅੰਗੀਰਸ ਬਣਿਆ।

ਹੋਤਾ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਭਵਦੁਦ੍ਗਾਤਾ ਪੁਲਹੋऽਭਵਤ੍ । ਕ੍ਰਤੌ ਕ੍ਰਤੁਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸ੍ਤੋਤਾ ਤਦਾ ਯਜ੍ਞੇ ਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੨੧.

ਪੁਲਸਤਿ ਨੇ ਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਪੁਲਹ ਨੇ ਉਦਗਾਤਾ ਬਣ ਕੇ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਵਜੋਂ ਯਜਨ ਕਰਿਆ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਵਜੋਂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਪ੍ਰਤਿਹਰ੍ਤਾ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਰਤੁਵਰੇ ਬਭੌ । ਸੁਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯੋ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਸਨਕਾਦ੍ਯਾਃ ਸਭਾਸਦਃ । ਤਤ੍ਰ ਯਾਜ੍ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ ਚ ਇਜ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ।। ੨੧.

ਉਸ ਉੱਤਮ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯ ਵਸੀਸ਼ਠ ਸੀ, ਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਯਜਮਾਨ ਸੀ, ਤੇ ਉਹੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਪੂਜ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾ ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਾਙ੍ਗਿਰਾਦਯਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਪਿਤਰਸ੍ਤੇ ਹਿ ਤੈਃ ਪ੍ਰੀਤੈਃ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਜਗਤ੍ ।। ੨੧.

ਦਕਸ਼ ਦੇ ਦੌਹਿਤ੍ਰ — ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ, ਅੰਗਿਰਸ ਆਦਿ — ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਮੰਨੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੂਰਵਜ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਭਾਗਾਰ੍ਥਿਨੋ ਦੇਵਾ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਸਪਿਤਰੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਮਰੁਦ੍ਗਣਾਃ ।। ੨੧.

ਉਥੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿਤ, ਵਸੁ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਪਿਤਰ, ਗੰਧਰਵ ਆਦਿ, ਤੇ ਮਰੁਦਗਣ ਸਨ।

ਜਗृਹੁਰ੍ਯਜ੍ਞਭਾਗਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਯਾਵਤ੍ ਤੇ ਹਵਿषੋਰ੍ਪਿਤਾਨ੍ । ਤਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਜਲਾਤ੍ ਸਦ੍ਯ ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਨਃ ।। ੨੧.

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਯਜਨ ਦੇ ਭਾਗ ਲਏ, ਜਦ ਤੱਕ ਹਵਿਸ਼ਾਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰ ਆਇਆ।

ਰੁਦ੍ਰਃ ਕੋਪੋਦ੍ਭਵੋ ਯਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਗ੍ਨੋ ਮਹਾਜਲੇ । ਸ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਕਸਂਕਾਸ਼ੋ ਨਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਮ ਜਲਾਤ੍ ਤਤਃ ।। ੨੧.

ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਂਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਮਯੋ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋऽਮਲਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ੀ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਸ੍ਤਪਸਾ ਬਭੌ ।। ੨੧.

ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਕਾਲੇ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਜਾਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਪृਥਿਵੀਸ੍ਥਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਰਜਾਤਿਨਾਮ੍ ।। ੨੧.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ — ਦਿਵਿਆ ਜੀਵ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ।

ਰੌਦ੍ਰਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸਂਭੂਤਿਸ੍ਤਦਾ ਸਦ੍ਯੋऽਪਿ ਜਾਯਤੇ । ਇਦਾਨੀਂ ਰੁਦ੍ਰਸਰ੍ਗਂ ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸਤ੍ਤਮ ।। ੨੧.

ਰੌਦ੍ਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ।

ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਪਸ਼੍ਚੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਜ੍ਜਲੇ । ਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧੋ ਯਦਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਦਾ ਚੋਰ੍ਵੋਂ ਸਕਾਨਨਾਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਸ੍ਯਵਤੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਮਨੁष੍ਯਪਸ਼ੁਸਂਕੁਲਾਮ੍ ।। ੨੧.

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮਹਾਂਜਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਖੇਤੀ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਦੇਖਿਆ।

ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਚ ਤਦਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨृਤ੍ਵਿਜਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸਦ੍ਮਨਿ । ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਯਜ੍ਞਿਨਾਂ ਚੋਚ੍ਚੈਰ੍ਯੋਗਸ੍ਥੈਰਿਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੨੧.

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਯੋਗ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਚੁਕੋਪ ਸੁਭृਸ਼ਂ ਦੇਵੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਚੇਦਮੁਵਾਚ ਹ ।। ੨੧.

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾ ਤੇਜੀ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

ਅਹਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਕਵਿਨਾ ਸृष੍ਟਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਵਿਭੁਃ । ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृਜਸ੍ਵੇਤਿ ਤਦਾ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਤ੍ ਤਥੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ ।। ੨੧.

ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵੀ ਵੱਲੋਂ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਵਲੋਂ, 'ਪ੍ਰਜਾ ਬਣਾਓ' ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ — ਇਹ ਬਚਨ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਦਾਨੀਂ ਕੇਨ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕृਤਂ ਸृष੍ਟ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭृਸ਼ਂ ਕੋਪਾਨ੍ਨਨਾਦ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੨੧.

ਹੁਣ, ਇਹ ਕੰਮ — ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਵਰਣਨ — ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਗਰਜਿਆ।