ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡ ਉਵਾਚ । ਪੁਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਂ ਦੇਵਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਰਾਧਯਤਾਂ ਵਰਮ੍ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਸ ਵੋ ਦਾਤਾ ਵਰਂ ਨੂਨਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੦.

ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਪੁੱਤਰੋ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ; ਨਾਰਾਇਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਰੂਰ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇਣਗੇ।'

ਏਵਂ ਤਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੌ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਤੇਪਤੁਸ੍ਤੀਵ੍ਰਤਪਸੌ ਤਪਃ ਪਰਮਦੁਸ਼੍ਚਰਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰਮਯਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਜਪਨ੍ਤੌ ਤੁ ਸਮਾਹਿਤੌ ।। ੨੦.

ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਰਤੰਡ ਵਲੋਂ ਇਹ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਜਪਦੇ ਰਹੇ।

ਤਯੋਃ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਃ । ਤੁਤੋष ਪਰਮਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਵਰਂ ਚੈਤਂ ਦਦੌ ਤਯੋਃ ।। ੨੦.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਨਾਰਾਇਣ ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਉਵਾਚ । ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਮੀਰਿਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਹਾਮੁਨੇ ।। ੨੦.

ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਲਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੁਣਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।'

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰृਣੁ ਰਾਜਨ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕृਤਮ੍ । ਈਦृਸ਼ਂ ਚ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਯੋਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਨਘ ।। ੨੦.

ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਸਤੋਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਿਆ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ!'

ਵਰਂ ਵਰਯਤਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਦੇਵੈਃ ਪਰਮਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । ਯੇਨ ਮੇ ਵਰਦਾਨੇਨ ਚਰਤਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਸੁਖਮ੍ ।। ੨੦.

ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਵਰ ਮੰਗੋ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸਕੋ।

ਅਸ਼੍ਵਿਨਾਵੂਚਤੁਃ । ਆਵਯੋਰ੍ਯਜ੍ਞਭਾਗਂ ਤੁ ਦੇਹਿ ਦੇਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇ । ਸੋਮਪਤ੍ਵਂ ਚ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ।। ੨੦.

ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਦੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸੋਮ ਪੀਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਹੱਕ ਬਖ਼ਸ਼।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਰੂਪਂ ਕਾਨ੍ਤਿਰਨੌਪਮ੍ਯਂ ਭਿषਕ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਵਸ੍ਤੁषੁ । ਸੋਮਪਤ੍ਵਂ ਚ ਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਹਰ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਪੀਣ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲੇਗਾ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।

ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਮਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਰਾ । ਦਤ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮਾਦਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਿਥੀਨਾਮੁਤ੍ਤਮਾ ਤਿਥਿਃ ।। ੨੦.

ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਤਸ੍ਯਾਂ ਰੂਪਕਾਮਸ੍ਤੁ ਪੁष੍ਪਾਹਾਰੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸੁਸ੍ਵਰੂਪੀ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਯੇ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੨੦.

ਉਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਰੂਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਏ; ਸਾਲ ਭਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯ ਇਦਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਜਨ੍ਮ ਚੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਪੁਤ੍ਰਵਾਨ੍ ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ ।। ੨੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਰੋਜ਼ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਦੇਵਃ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਯਦਾ ਤਾ ਨਾਧ੍ਯਗਚ੍ਛਤ ।। ੨੧.

ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇਵਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।

ਤਦਾऽਸ੍ਯ ਕੋਪਾਤ੍ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਸ ਚ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ । ਰੋਦਨਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸਂਜਾਤਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ।। ੨੧.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰੁਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਰੋਣ ਕਰਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ 'ਰੁਦਰ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ੁਭਾਂ ਕਨ੍ਯਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਸਂਭਵਾਮ੍ । ਗੌਰੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਵਯਂ ਦੇਵੀ ਭਾਰਤੀ ਤਾਂ ਦਦੌ ਪਿਤਾ ।। ੨੧.

ਉਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੌਰੀ ਸੀ, ਦੇਵੀ ਭਾਰਤੀ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤਾ।

ਰੁਦ੍ਰਾਯਾਮਿਤਦੇਹਾਯ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਸ ਤਾਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਰਾਰੋਹਾਂ ਮੁਦਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਤਃ ।। ੨੧.

ਰੁਦਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਗੌਰੀ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸਰ੍ਗਕਾਲੇषੁ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਪਸਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ । ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृਜਸ੍ਵੇਤਿ ਪੌਨਃਪੁਨ੍ਯੇਨ ਚੋਦਿਤਃ । ਅਸਮਰ੍ਥੋऽਹਮਿਤਿ ਜਲੇ ਨਿਮਜ੍ਜਤ ਮਹਾਬਲਃ ।। ੨੧.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: 'ਰੁਦਰ, ਜੀਵ ਬਣਾਓ।' ਪਰ ਰੁਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ,' ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

ਤਪੋਰ੍ਥਿਤ੍ਵਂ ਤਪੋਹੀਨਃ ਸ੍ਤ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਨ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਏਵਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਜਲੇ ਮਗ੍ਨਸ੍ਤਤੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।। ੨੧.

ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰੁਦਰ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਤਪ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਮਗ੍ਨੇ ਦੇਵੇਸ਼ੇ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਨ੍ਯਕਾਂ ਪੁਨਃ । ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਗਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗੌਰੀਂ ਪਰਮਸ਼ੋਭਨਾਮ੍ ।। ੨੧.

ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪੁਨਃ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭਗਵਾਨਸृਜਤ੍ ਸਪ੍ਤ ਮਾਨਸਾਨ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਤੇषਾਮਾਰਭ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਵ੍ਯਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ ।। ੨੧.

ਫਿਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੱਤ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ, ਡਕਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੋਈ।

ਤਤ੍ਰ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਸਵਾਸਵਾਃ । ਵਸਵੋऽष੍ਟੌ ਚ ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਮਰੁਤਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੧.

ਉਥੇ, ਡਕਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਅੱਠ ਵਸੁ, ਰੁਦਰ, ਆਦਿਤਿਆ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਸਾऽਪਿ ਦਕ੍ਸ਼ਾਯ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ ਗੌਰੀ ਦਤ੍ਤਾਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ । ਦੁਹਿਤृਤ੍ਵੇ ਪੁਰਾ ਯਾ ਹਿ ਰੁਦ੍ਰੇਣੋਢਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੨੧.

ਗੌਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਰ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਡਕਸ਼ ਨੂੰ ਧੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਦਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸਾ ਚ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ ਦੇਵੀ ਪੁਨਰ੍ਭੂਤਾ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ ਵृਦ੍ਧਿਕृਤ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਜ੍ਞਮਥਾਰੇਭੇ ਪ੍ਰੀਣਨਾਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੨੧.

ਉਹ ਡਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਦਕਸ਼ਾਯਣੀ ਦੇਵੀ, ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਫਿਰ ਡਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਤੀਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਰੀਚ੍ਯਾਦਯ ਏਵ ਚ । ਚਕ੍ਰੁਰਾਰ੍ਤ੍ਤ੍ਵਿਜ੍ਯਕਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੨੧.

ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਮਰੀਚ੍ਯਸ੍ਤੁ ਬਭੂਵਾऽਨ੍ਯੇ ਤਥਾਪਰੇ । ਅਤ੍ਰਿਸ੍ਤੁ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮਸ੍ਥ ਆਗ੍ਨੀਧ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਗਿਰਾ ਭਵਤ੍ ।। ੨੧.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ, ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਲਈ; ਅਤ੍ਰੀ ਯਜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਅੰਗੀਰਸ ਬਣਿਆ।

ਹੋਤਾ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਭਵਦੁਦ੍ਗਾਤਾ ਪੁਲਹੋऽਭਵਤ੍ । ਕ੍ਰਤੌ ਕ੍ਰਤੁਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸ੍ਤੋਤਾ ਤਦਾ ਯਜ੍ਞੇ ਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੨੧.

ਪੁਲਸਤਿ ਨੇ ਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਪੁਲਹ ਨੇ ਉਦਗਾਤਾ ਬਣ ਕੇ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਵਜੋਂ ਯਜਨ ਕਰਿਆ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਵਜੋਂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਪ੍ਰਤਿਹਰ੍ਤਾ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਰਤੁਵਰੇ ਬਭੌ । ਸੁਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯੋ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਸਨਕਾਦ੍ਯਾਃ ਸਭਾਸਦਃ । ਤਤ੍ਰ ਯਾਜ੍ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ ਚ ਇਜ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ।। ੨੧.

ਉਸ ਉੱਤਮ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯ ਵਸੀਸ਼ਠ ਸੀ, ਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਯਜਮਾਨ ਸੀ, ਤੇ ਉਹੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਪੂਜ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾ ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਾਙ੍ਗਿਰਾਦਯਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਪਿਤਰਸ੍ਤੇ ਹਿ ਤੈਃ ਪ੍ਰੀਤੈਃ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਜਗਤ੍ ।। ੨੧.

ਦਕਸ਼ ਦੇ ਦੌਹਿਤ੍ਰ — ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ, ਅੰਗਿਰਸ ਆਦਿ — ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਮੰਨੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੂਰਵਜ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਭਾਗਾਰ੍ਥਿਨੋ ਦੇਵਾ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਸਪਿਤਰੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਮਰੁਦ੍ਗਣਾਃ ।। ੨੧.

ਉਥੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿਤ, ਵਸੁ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਪਿਤਰ, ਗੰਧਰਵ ਆਦਿ, ਤੇ ਮਰੁਦਗਣ ਸਨ।