ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਾਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤ੍ਵਾ ਯਾਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਤਾਵਦ੍ ਦਿਵ੍ਯਃ ਪੁਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਮਦृਸ਼੍ਯਤ ।। ੨.

ਉਸ ਕੁੜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਸ ਵੇਲੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਪੁਰਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।

ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਪਂਸੋ ਹृਦਯੇ ਤ੍ਵਪਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਰਸਿ । ਅਨ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਃ ।। ੨.

ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸੀ—ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ।

ਏਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਮਾਂਸੋऽਤ੍ਰ ਤ੍ਰਯਃ ਕਨ੍ਯਾਸ਼ਰੀਰਗਾਃ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਤਤ੍ਰ ਕਨ੍ਯੈਕਾ ਨ ਤਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤ ।। ੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ ਵੇਖੇ, ਪਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਕੁੜੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

ਤਤਃ ਪृष੍ਟਾ ਮਯਾ ਦੇਵੀ ਸਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕਥਂ ਮਮ । ਵੇਦਾ ਨष੍ਟਾ ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਭਦ੍ਰੇ ਤਨ੍ਨਾਸ਼ਕਾਰਣਮ੍ ।। ੨.

ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੇਰੇ ਵੇਦ ਕਿਵੇਂ ਗੁਆਚ ਗਏ? ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?'

ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ । ਮਾਤਾऽਹਂ ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨਾਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ । ਮਾਂ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਯੇਨ ਤ੍ਵਂ ਤਤੋ ਵੇਦਾ ਹृਤਾਸ੍ਤਵ ।। ੨.

ਉਹ ਕੁੜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਵਿਤਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਵੇਦ ਲੈ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤਯਾ ਰਾਜਨ੍ ਵਿਸ੍ਮਯੇਨ ਤਪੋਧਨ । ਪृष੍ਟਾ ਕ ਏਤੇ ਪੁਰੁषਾ ਏਤਤ੍ਕਥਯ ਸ਼ੋਭਨੇ

ਉਹਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਤਪ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹਨ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।'

ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ ਯ ਏष ਮਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚਾਰੁਲੋਚਨਃ । ਏष ऋਗ੍ਵੇਦਨਾਮਾ ਤੁ ਦੇਵੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਵਹ੍ਨਿਭੂਤੋ ਦਹਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪਾਪਾਨ੍ਯੁਚ੍ਚਾਰਣਾਦਨੁ ।। ੨.

ਉਹ ਕੁੜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ, ਉਹਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।'

ਏਤਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਯੋऽਯਂ ਦृष੍ਟ ਆਸੀਤ੍ ਤ੍ਵਯਾਤ੍ਮਜਃ । ਸ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਹਾਬਲਃ ।। ੨.

'ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜੋ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਪੁੱਤ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'

ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਰਸਿ ਸਂਵਿष੍ਟੋ ਯ ਏष ਸ਼ੁਚਿਰੁਜ੍ਜ੍ਵਲਃ । ਸ ਸਾਮਵੇਦਨਾਮਾ ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਰੂਪੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਏष ਆਦਿਤ੍ਯਵਤ੍ ਪਾਪਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਾਸ਼ਯਤੇ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨.

'ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਮਵੇਦ ਰੂਪ ਰੁਦਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਜਲਦੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।'

ਏਤੇ ਤ੍ਰਯੋ ਮਹਾਵੇਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਏਤੇ ਵਰ੍ਣਾ ਅਕਾਰਾਦ੍ਯਾਃ ਸਵਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੨.

'ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਮਹਾਨ ਵੇਦ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ 'ਅ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਤੇ ਇਹੀ ਯਜਨਾ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।'

ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਸੇਨ ਕਥਿਤਂ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਗृਹਾਣ ਵੇਦਾਨ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਚ ਨਾਰਦ ।। ੨.

'ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਸਭ ਗਿਆਨ ਲੈ ਲੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ।'

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵੇਦਸਰਸਿ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰੁ ਮਹਾਵ੍ਰਤ । ਕृਤੇ ਸ੍ਨਾਨੇऽਨ੍ਯਜਨ੍ਮੀਯਂ ਯੇਨ ਸ੍ਮਰਸਿ ਸਤ੍ਤਮ ।। ੨.

'ਇਸ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ। ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਆ ਜਾਣਗੇ, ਹੇ ਚੰਗੇ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਿਰੋਭਾਵਂ ਗਤਾ ਕਨ੍ਯਾ ਨਰਾਧਿਪ । ਅਹਂ ਤਤ੍ਰ ਕृਤਸ੍ਨਾਨਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ੁਰਿਹਾਗਤਃ ।। ੨.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਮੈਂ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਉਵਾਚ । ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਗਵਨ੍ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਾਸੀਦ੍ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਕਥਯ ਦੇਵਰ੍षੇ ਮਹਤ੍ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ ।। ੩.

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਚਾਵ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ਿ।'

ਨਾਦਰਦ ਉਵਾਚ । ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਮਮ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵੇਦਸਰਸ੍ਯਥ । ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਤ੍ਰਕਮ੍ । ਸ੍ਮਰਣਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਜ੍ਜਾਤਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਂ ਮਮ ।। ੩.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਸੀ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਮੇਰਾ ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਸੁਣ।'

ਅਸ੍ਤ੍ਯਵਨ੍ਤੀਪੁਰਂ ਰਾਜਂਸ੍ਤਤ੍ਰਾਹਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਾਰਸ੍ਵਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗਃ ।। ੩.

'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਵੰਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸਾਰਸਵਤ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।'

ਬਹੁਭृਤ੍ਯਪਰੀਵਾਰੋ ਬਹੁਧਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕृਤਸਂਜ੍ਞੇ ਤੁ ਯੁਗੇ ਪਰਮਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ।। ੩.

'ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸੇਵਕ-ਚਾਕਰ ਸਨ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਨਾਜ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਪਿਛਲੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਸੀ।'

ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਤਂ ਮਯੈਕਾਨ੍ਤੇ ਕਿਮਨੇਨ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ । ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਧਿ ਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰੇषੁ ਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਤਪਸੇ ਧृਤਸਂਕਲ੍ਪਃ ਸਰਃ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੩.

ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਲ ਪੱਕਾ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

ਏਵਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਮਯਾ ਇष੍ਟਃ ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡੇਨ ਕੇਸ਼ਵਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਯਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਤਥਾ ਜਨਾਃ ।। ੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਮ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।

ਤਤੋऽਹਂ ਨਿਰ੍ਗਤੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤਪਸੇ ਧृਤਮਾਨਸਃ । ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਨਾਮ ਸਰੋ ਯਦੇਤਤ੍ ਪੁष੍ਕਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੩.

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਪੱਕੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਮਕ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਮਯਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪੁਰਾਣਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ਼ਿਵਃ । ਆਰਾਧਿਤੋ ਮਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਪਂ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ ।। ੩.

ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰਮਯਂ ਰਾਜਨ੍ ਜਪਤਾ ਪਰਮਂ ਸ੍ਤਵਮ੍ । ਤਤੋ ਮੇ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤੁष੍ਟਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਂ ਜਗਾਮ ਹ ।। ੩.

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਸਤੋਤ੍ਰ ਜਪਿਆ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੱਧਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਉਵਾਚ । ਕੀਦृਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਤ੍ਤਮ । ਕਥਯਸ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਦੇਵਰ੍षੇ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਧੀਃ ।। ੩.

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉੱਚਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੀ? ਮੈਂ ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ! ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਸੁਚੱਜੀ ਮੱਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ । ਪਰਂ ਪਰਾਣਾਮਮृਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪਾਰਂ ਪਰਂ ਵਿष੍ਣੁਮਨਨ੍ਤਵੀਰ੍ਯਮ੍ । ਨਮਾਮਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਾਯਣਂ ਪਾਰਗਤਂ ਪਰਾਣਾਮ੍ ।। ੩.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਪਰਮ, ਸਾਰੇ ਪਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਅਮਰਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰ, ਪੁਰਾਣੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।'

ਪੁਰਾਤਨਂ ਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਮਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਾਪਰਂ ਪਾਰਗਮੁਗ੍ਰਤੇਜਸਮ੍ । ਗਮ੍ਭੀਰਗਮ੍ਭੀਰਧਿਯਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਨਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦੇਵਂ ਹਰਿਮੀਸ਼ਿਤਾਰਮ੍ ।। ੩.

ਮੈਂ ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ, ਅਦੁੱਤੀਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ, ਪਰਮ ਤੇ ਅਪਰਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਾਰ ਪਾ ਚੁੱਕੇ, ਤੀਖੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਦੇਵ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਪਰਾਤ੍ਪਰਂ ਚਾਪਰਮਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪਰਾਸ੍ਪਦਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪਦਂ ਵਿਸ਼ਾਲਮ੍ । ਪਰਾਤ੍ਪਰੇਸ਼ਂ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰਾਣਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵਃ ।। ੩.

ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਾਫ ਦਿਲੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪਰਮ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ ਹੈ।

ਪੁਰਾ ਪੁਰਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮਿਦਂ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜ ਤਦਾ ਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਧਾਨਃ । ਜਨੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਰਣਂ ਮਮਾਸ੍ਤੁ ਨਾਰਾਯਣੋ ਵੀਤਮਲਃ ਪੁਰਾਣਃ ।। ੩.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਰਾਇਣ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇ।

ਪਾਰਂ ਪਰਂ ਵਿष੍ਣੁਮਪਾਰਰੂਪਂ ਪੁਰਾਤਨਂ ਨੀਤਿਮਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ । ਧृਤਕ੍ਸ਼ਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਧਰਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼ਂ ਸ਼ੁਭਂ ਸਦਾ ਸ੍ਤੌਮਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵਮ੍ ।। ੩.

ਮੈਂ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਪਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾਨਮਨਨ੍ਤਪਾਦ- ਮਨੇਕਬਾਹੁਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸੂਰ੍ਯਨੇਤ੍ਰਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸਮੁਦ੍ਰਨਿਦ੍ਰਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਸ੍ਤੌਮ੍ਯਮृਤਂ ਪਰੇਸ਼ਮ੍ ।। ੩.

ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਮਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੇਕ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਨਾਸ, ਤੇ ਖੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾਉਂਦਾ ਹੈ।