ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਦੇਵਾਨਾਮਥ ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਚ ਸਤ੍ਤਮ । ਆਦੌ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਯੇਨ ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋऽਸਿ ਪਾਵਕ ।। ੧੯.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪਾਵਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤਿਥੀ ਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਤ੍ਵਤ੍ਪਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਚਾਨ੍ਯਾ ਸਂਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਤਾਃ । ਅਤਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾਮ ਤਿਥਿਰੇषਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੯.

ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਦਿਨ ਹੁਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਿਥੌ ਹਵਿष੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਮੂਰ੍ਤਿਨਾ । ਹੋष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰੀਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਤਰਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਃ ।। ੧੯.

ਇਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪੁਜੇ ਜਾਣਗੇ, ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵੋऽਸੁਰਾਃ । ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰੀਤਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਰ੍ਪਿਤੇ ਤ੍ਵਯਿ ।। ੧੯.

ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ—ਇਨਸਾਨ, ਪਸ਼ੂ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਰੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਸ਼੍ਚੋਪਵਾਸਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਦਿਨੇ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਸ਼ਨੋ ਵਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤੇਤ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਤਸ੍ਯ ਫਲਂ ਮਹਤ੍ ।। ੧੯.

ਜੋ ਕੋਈ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਦੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ 'ਤੇ ਰਹੇ, ਉਹਦੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਸੁਣ।

ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਨਿ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕੇऽਸੌ ਮਹੀਯਤੇ । ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਰੂਪਸਂਪਨ੍ਨੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਾਨ੍ ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ ।। ੧੯.

ਛੱਤੀ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਰੌਣਕਦਾਰ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਸੌ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਹੀਯਤੇ । ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਸੋਪ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਾਸ਼੍ਰਯਂ ਯਯੌ ।। ੧੯.

ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਅੱਗ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਯ ਇਦਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਮਾਨਵਃ । ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਜਨ੍ਮ ਸ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੧੯.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਸਵੇਰ ਜਾਗ ਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਗੱਲ 'ਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਉਵਾਚ । ਏਵਮਗ੍ਨੇਃ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਜਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਕਥਂ ਦੇਵਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਸਂਬਭੂਵਤੁਃ ।। ੨੦.

ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਗ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਦੱਸੋ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ?

ਮਰੀਚਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਭਿਃ । ਰੂਪੈਰ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਮਰੀਚਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਾਮਗਾਤ੍ ।। ੨੦.

ਮਰੀਚੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚੌਦਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰੀਚੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।

ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਨਾਮ ਵੈ ਮੁਨਿਃ । ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪਿਤਾऽਭਵਤ੍ ।। ੨੦.

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣਿਆ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਉ ਹੋਇਆ।

ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬਭੂਵੁਰ੍ਹਿ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਭੋ । ਅਦਿਤ੍ਯਪਤ੍ਯਾਨਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੦.

ਉਸ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਦਿਤਿਆ ਕਹਾਏ। ਇਹ ਸਭ ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਆਦਿਤਿਆ ਨਾਮ ਪਏ।

ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡੋ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਂ ਤੇਜੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਂ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੨੦.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜੀਲਾ ਮਾਰਤੰਡਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਬਾਰਵਾਂ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਤੇ ਮਾਸਾਸ੍ਤ ਆਦਿਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹਰਿਃ । ਏਵਂ ਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਵਾਨ੍ ।। ੨੦.

ਇਹ ਆਦਿਤਿਆ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਲ ਆਪ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ, ਮਾਰਤੰਡਾ ਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਦਦੌ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਨਾਮ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਪਤ੍ਯਦ੍ਵਯਂ ਜਜ੍ਞੇ ਯਮਸ਼੍ਚ ਯਮੁਨਾ ਤਥਾ ।। ੨੦.

ਉਸ ਨੂੰ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਧੀ ਸੰਜਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ—ਯਮ ਤੇ ਯਮੁਨਾ।

ਤਸ੍ਯ ਤੇਜੋऽਪ੍ਯਸਹਤੀ ਬਭੂਵਾਸ਼੍ਵੀ ਮਨੋਜਵਾ । ਸ੍ਵਾਂ ਛਾਯਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸਾ ਜਗਮੋਤ੍ਤਰਾਨ੍ ਕੁਰੂਨ੍ ।। ੨੦.

ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਸੋ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਚੱਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਉਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

ਤਦ੍ਰੂਪਾਂ ਤਾਂ ਸਵਰ੍ਣਾਂ ਤੁ ਭੇਜੇ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਭਾਸ੍ਕਰਃ । ਤਸ੍ਯਾ ਅਪਿ ਦ੍ਵਯਂ ਜਜ੍ਞੇ ਸ਼ਨਿਂ ਤਪਤਿਮੇਵ ਚ ।। ੨੦.

ਮਾਰਤੰਡ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸ ਛਾਂ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ—ਸ਼ਨੀ ਤੇ ਤਪਤੀ।

ਯਦਾ ਤ੍ਵਸਦृਸ਼ਂ ਭੇਜੇ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਕ੍ਰੋਧਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ । ਅਸਮਤ੍ਵਂ ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵੇष੍ਵਪਤ੍ਯੇषੁ ਭਾਮਿਨਿ ।। ੨੦.

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਅੰਗਤਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਪੱਖਪਾਤ ਨਾ ਕਰ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਯਦਾ ਸਾ ਤੁ ਅਸਮਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਰੋਚਤ । ਤਦਾ ਯਮਃ ਸ੍ਵਪਿਤਰਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਃ ।। ੨੦.

ਇੰਝ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗਤਾ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਯਮ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ।

ਨੇਯਂ ਮਾਤਾ ਭਵੇਤ੍ ਤਾਤ ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਤ੍ ਸਦਾ । ਸਪਤ੍ਨੀਵ ਵृਥਾਚਾਰਾ ਸ੍ਵੇਸ੍ਵਪਤ੍ਯੇषੁ ਵਤ੍ਸਲਾ ।। ੨੦.

ਪੁੱਤਰੋ, ਇਹ ਔਰਤ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਦਾ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਆਹੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਚਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮਾਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਯਮਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਾ ਛਾਯਾ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ । ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਪ੍ਰੇਤਰਾਜਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਿष੍ਯਸ੍ਯਚਿਰਾਦਿਵ ।। ੨੦.

ਯਮ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਛਾਇਆ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੇਂ।'

ਏਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾऽਥ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਤਦਾ ਪੁਤ੍ਰਹਿਤੈषਯਾ । ਉਵਾਚ ਮਧ੍ਯਵਰ੍ਤੀ ਤ੍ਵਂ ਭਵਿਤਾ ਧਰ੍ਮਪਾਪਯੋਃ । ਲੋਕਪਾਲਸ਼੍ਚ ਭਵਿਤਾ ਤ੍ਵਂ ਪੁਤ੍ਰ ਦਿਵਿ ਸ਼ੋਭਸੇ ।। ੨੦.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇਂਗਾ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਪੁੱਤਰ! ਤੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਮਕੇਂਗਾ।'

ਸ਼ਨਿਂ ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਸ਼੍ਛਾਯਾਕੋਪਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਃ । ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰੂਰਦृष੍ਟਿਰ੍ਭਵਿਤਾ ਮਾਤृਦੋषੇਣ ਪੁਤ੍ਰਕ ।। ੨੦.

ਮਾਰਤੰਡ, ਛਾਇਆ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: 'ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕਠੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਹੋਵੇਗਾ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਯੋਗਂ ਭਾਨੁਰ੍ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਤਾਮਪਸ਼੍ਯਤ੍ਤ੍ਵਸੌ ਸਾਸ਼੍ਵੀ ਉਤ੍ਤਰੇषੁ ਕੁਰੁष੍ਵਥ ।। ੨੦.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਨੁ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਜੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ।

ਤਤੋऽਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ ਗਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਤਰਾਨ੍ ਕੁਰੂਨ੍ । ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਯੁਯੋਜਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੨੦.

ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪ ਘੋੜਾ ਬਣ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ।

ਤਸ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰ੍ਯਾਮਸ਼੍ਵਰੂਪ੍ਯਾਂ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਤੀਵ੍ਰਤੇਜਸਃ । ਬੀਜਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪਯਾਮਾਸ ਤਜ੍ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਧਾऽਪਤਤ੍ ।। ੨੦.

ਉਸ ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਛੱਡਿਆ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਬੀਜ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤ੍ਵਪਾਨਸ਼੍ਚ ਯੋਨੌ ਚਾਤ੍ਮਜਿਤੌ ਪੁਰਾ । ਵਰਦਾਨੇਨ ਚ ਪੁਨਰ੍ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤੌ ਬਭੂਵਤੁਃ ।। ੨੦.

ਉਥੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁੜ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਏ।

ਤੌ ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰ੍ਯਾਮਸ਼੍ਵਰੂਪਿਣ੍ਯਾਂ ਜਾਤੌ ਯੇਨ ਨਰੋਤ੍ਤਮੌ । ਤਤਸ੍ਤਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਦੇਵੌ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਰਵਿਨਨ੍ਦਨੌ ।। ੨੦.

ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਬਣੇ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਰਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਸ੍ਵਯਂ ਭਾਨੁਸ੍ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਾਪਰਾ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਥਾਵਮੂਰ੍ਤ੍ਤੌ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤੌ ।। ੨੦.

ਸੂਰਜ ਆਪ ਹੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ, ਤਵਸ਼ਟਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਨਾ ਵੀ; ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਨੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।