ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਸ਼੍ਵਾਨ੍ ਨਰਾਨ੍ ਹੁਤੋ ਯੇਨ ਨਯਸੇ ਸਦ੍ਗਤਿਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਅਤੋ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋ ਨਾਮ ਤਵ ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੮.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਹਵਨ ਕਰਕੇ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਹੋਵੇਗਾ।

ਦ੍ਰਵਿਣਂ ਬਲਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਧਨਂ ਚ ਦ੍ਰਵਿਣਂ ਯਤਃ । ਦਦਾਤਿ ਤਦ੍ ਭਵਾਨੇਵ ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾਸ੍ਤਤੋऽਭਵਤ੍ ।। ੧੮.

ਧਨ ਨੂੰ ਹੀ ਤਾਕਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਦ੍ਰਵਿਣ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਤਨੁਂ ਪਾਸ੍ਯਤਨੁਂ ਪਾਸਿ ਯੇਨ ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਵਿਭੋ । ਤਤਸ੍ਤਨੂਨਪਾਨ੍ਨਾਮ ਤਵ ਵਤ੍ਸ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੮.

ਹੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਤਨੂਨਪਾਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਭਵਾਨ੍ ਜਾਤਾਨਿ ਵੈ ਵੇਦ ਅਜਾਤਾਨਿ ਚ ਯੇਨ ਵੈ । ਅਤਸ੍ਤੇ ਨਾਮ ਭਵਤੁ ਜਾਤਵੇਦਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੧੮.

ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਅਜੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਜਾਤਵੇਦਸ ਹੋਵੇਗਾ।

ਨਾਰਾਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪੁਂਸੋ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਤੇ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਨਾਰਾਸ਼ਂਸਸ੍ਤਤੋ ਭਵ ।। ੧੮.

ਪਾਣੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ। ਜਦ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਨਾਰਾਸ਼ੰਸਾ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਅਗਸ੍ ਤਿਰੋਭਵੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਃਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਅਗਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ।। ੧੮.

ਅਗਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਧ੍ਮਾ ਪ੍ਰਪੂਰਣਸ਼ਬ੍ਦੋ ਯ ਇਧ੍ਮਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ । ਪੂਰਿਤਸ੍ਯਾਗਤਿਰ੍ਯੇਨ ਤੇਨੇਧ੍ਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ।। ੧੮.

ਧਮਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਫੂਕਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਤੇ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਇਧਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਲੱਕੜ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਇਧਮਾ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਯਾਜ੍ਯਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਤਵ ਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾਮਖੇ । ਯਜਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨਰਾਃ ਕਾਮੈਸ੍ਤਰ੍ਪਯਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍ ।। ੧੮.

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਹਨ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ। ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮਨਾਉਣਗੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਗੇ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਵਿਭੂਤਿਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਥਿਤਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਤਃ । ਤਿਥੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਥ੍ਯਮਾਨਂ ਮਯਾ ਨृਪ ।। ੧੯.

ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਵੱਡਿਆਈ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

ਇਤ੍ਥਂਭੂਤੋ ਮਹਾਨਗ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਰੋਧੋਦ੍ਭਵੋ ਮਹਾਨ੍ । ਉਵਾਚ ਦੇਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਤਿਥਿਰ੍ਮੇ ਦੀਯਤਾਂ ਵਿਭੋ । ਯਸ੍ਯਾਮਹਂ ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਖ੍ਯਾਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਮ੍ ।। ੧੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਵੱਡੇ ਅੱਗ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਤਿਥੀ ਦੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।"

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਦੇਵਾਨਾਮਥ ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਚ ਸਤ੍ਤਮ । ਆਦੌ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਯੇਨ ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋऽਸਿ ਪਾਵਕ ।। ੧੯.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪਾਵਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤਿਥੀ ਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਤ੍ਵਤ੍ਪਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਚਾਨ੍ਯਾ ਸਂਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਤਾਃ । ਅਤਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾਮ ਤਿਥਿਰੇषਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੯.

ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਦਿਨ ਹੁਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਿਥੌ ਹਵਿष੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਮੂਰ੍ਤਿਨਾ । ਹੋष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰੀਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਤਰਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਃ ।। ੧੯.

ਇਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪੁਜੇ ਜਾਣਗੇ, ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵੋऽਸੁਰਾਃ । ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰੀਤਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਰ੍ਪਿਤੇ ਤ੍ਵਯਿ ।। ੧੯.

ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ—ਇਨਸਾਨ, ਪਸ਼ੂ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਰੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਸ਼੍ਚੋਪਵਾਸਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਦਿਨੇ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਸ਼ਨੋ ਵਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤੇਤ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਤਸ੍ਯ ਫਲਂ ਮਹਤ੍ ।। ੧੯.

ਜੋ ਕੋਈ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਦੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ 'ਤੇ ਰਹੇ, ਉਹਦੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਸੁਣ।

ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਨਿ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕੇऽਸੌ ਮਹੀਯਤੇ । ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਰੂਪਸਂਪਨ੍ਨੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਾਨ੍ ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ ।। ੧੯.

ਛੱਤੀ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਰੌਣਕਦਾਰ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਸੌ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਹੀਯਤੇ । ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਸੋਪ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਾਸ਼੍ਰਯਂ ਯਯੌ ।। ੧੯.

ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਅੱਗ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਯ ਇਦਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਮਾਨਵਃ । ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਜਨ੍ਮ ਸ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੧੯.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਸਵੇਰ ਜਾਗ ਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਗੱਲ 'ਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਉਵਾਚ । ਏਵਮਗ੍ਨੇਃ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਜਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਕਥਂ ਦੇਵਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਸਂਬਭੂਵਤੁਃ ।। ੨੦.

ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਗ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਦੱਸੋ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ?

ਮਰੀਚਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਭਿਃ । ਰੂਪੈਰ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਮਰੀਚਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਾਮਗਾਤ੍ ।। ੨੦.

ਮਰੀਚੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚੌਦਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰੀਚੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।

ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਨਾਮ ਵੈ ਮੁਨਿਃ । ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪਿਤਾऽਭਵਤ੍ ।। ੨੦.

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣਿਆ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਉ ਹੋਇਆ।

ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬਭੂਵੁਰ੍ਹਿ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਭੋ । ਅਦਿਤ੍ਯਪਤ੍ਯਾਨਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੦.

ਉਸ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਦਿਤਿਆ ਕਹਾਏ। ਇਹ ਸਭ ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਆਦਿਤਿਆ ਨਾਮ ਪਏ।

ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡੋ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਂ ਤੇਜੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਂ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੨੦.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜੀਲਾ ਮਾਰਤੰਡਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਬਾਰਵਾਂ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਤੇ ਮਾਸਾਸ੍ਤ ਆਦਿਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹਰਿਃ । ਏਵਂ ਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਵਾਨ੍ ।। ੨੦.

ਇਹ ਆਦਿਤਿਆ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਲ ਆਪ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ, ਮਾਰਤੰਡਾ ਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਦਦੌ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਨਾਮ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਪਤ੍ਯਦ੍ਵਯਂ ਜਜ੍ਞੇ ਯਮਸ਼੍ਚ ਯਮੁਨਾ ਤਥਾ ।। ੨੦.

ਉਸ ਨੂੰ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਧੀ ਸੰਜਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ—ਯਮ ਤੇ ਯਮੁਨਾ।

ਤਸ੍ਯ ਤੇਜੋऽਪ੍ਯਸਹਤੀ ਬਭੂਵਾਸ਼੍ਵੀ ਮਨੋਜਵਾ । ਸ੍ਵਾਂ ਛਾਯਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸਾ ਜਗਮੋਤ੍ਤਰਾਨ੍ ਕੁਰੂਨ੍ ।। ੨੦.

ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਸੋ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਚੱਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਉਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

ਤਦ੍ਰੂਪਾਂ ਤਾਂ ਸਵਰ੍ਣਾਂ ਤੁ ਭੇਜੇ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਭਾਸ੍ਕਰਃ । ਤਸ੍ਯਾ ਅਪਿ ਦ੍ਵਯਂ ਜਜ੍ਞੇ ਸ਼ਨਿਂ ਤਪਤਿਮੇਵ ਚ ।। ੨੦.

ਮਾਰਤੰਡ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸ ਛਾਂ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ—ਸ਼ਨੀ ਤੇ ਤਪਤੀ।

ਯਦਾ ਤ੍ਵਸਦृਸ਼ਂ ਭੇਜੇ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਕ੍ਰੋਧਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ । ਅਸਮਤ੍ਵਂ ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵੇष੍ਵਪਤ੍ਯੇषੁ ਭਾਮਿਨਿ ।। ੨੦.

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਅੰਗਤਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਪੱਖਪਾਤ ਨਾ ਕਰ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਯਦਾ ਸਾ ਤੁ ਅਸਮਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਰੋਚਤ । ਤਦਾ ਯਮਃ ਸ੍ਵਪਿਤਰਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਃ ।। ੨੦.

ਇੰਝ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗਤਾ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਯਮ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ।