ਏਵਂ ਦਿਨੇ ਗਤੇ ਭਦ੍ਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਿਵਾਕਰੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤੇ ਸੁਰੀਲੀਏ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਏਕਾਕੀ ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰਾਸ਼ੀ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਉਹ ਇਕੱਲਾ, ਮਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਬੈਠਾ ਸੀ।
ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚਂ ਨਾਤਿਨੀਚਂ ਚ ਚੇਲਾਜਿਨਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਨੀਵਾਂ, ਉੱਤੇ ਕਪੜਾ, ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਪਵਿਸ਼੍ਯਾਸਨੇऽਯੁਞ੍ਜਦ੍ਯੋਗਮਾਤ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ
ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।
ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਸਿਕਾਗ੍ਰਂ ਸ੍ਵਂ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਾਨਵਲੋਕਯਨ੍
ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਯਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯੋ ਯੁਕ੍ਤ ਆਸੀਤ ਮਤ੍ਪਰਃ
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ।
ਏਵਂ ਨਿਵृਤ੍ਤਸਂਧ੍ਯਾਯਾਂ ਤਤੋ ਰਾਤ੍ਰਿਰੁਪਾਗਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧਿਆ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਫਿਰ ਰਾਤ ਆ ਗਈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਿਣ੍ਡ ਸਂਕਲ੍ਪਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਾਪਂ ਚਕਾਰ ਹ
ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ।
ਨਿਵਾਪਕਰ੍ਮ ਹ੍ਯਸ਼ੁਚਿ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਵਿਨਿਯੋਜਿਤਮ੍
ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕਰਮ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕਥਂ ਤੇ ਮੁਨਯਃ ਸ਼ਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਦਹੇਯੁਰ੍ਨ ਮਾਮਿਤਿ 187.
ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਸਨ?
ਕਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵੇ ਯੇ ਵੈ ਪਿਤृਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ?
ਪੂਰ੍ਵਸਨ੍ਧ੍ਯਾਨੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਉਦਿਤੇ ਚ ਦਿਵਾਕਰੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਫਿਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਃ ਸ ਆਤ੍ਰੇਯੋ ਹ੍ਯਤਿਦੁਃਖਿਤਃ
ਫਿਰ, ਆਤ੍ਰੇਯ ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ, ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਧਿਗ੍ਵਯੋ ਧਿਕ੍ਚ ਮੇ ਕਰ੍ਮ ਧਿਗ੍ਬਲਂ ਧਿਕ੍ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍
ਹਾਏ ਉਮਰ, ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਕਰਤੱਬ, ਹਾਏ ਤਾਕਤ, ਹਾਏ ਇਹ ਜੀਵਨ!
ਨਰਕਂ ਪੂਤਿਕਾਖ੍ਯਾਤਂ ਹृਦਿ ਦੁਃਖਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੂਤੀ ਨਾਂਕਾ ਨਰਕ ਮਨ ਵਿਚ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ।
ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਂ ਤ੍ਵਨੇਕਸ਼ਃ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਲਭਤੇ ਯੇਨ ਪੌਤ੍ਰੇਣ ਚ ਪਿਤਾਮਹਾਃ
ਉਹ ਫਲ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੌਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਸ਼੍ਰੀਮਤਾ ਹੀਨਂ ਨਾਹਂ ਜੀਵਿਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ
ਮੈਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸੁਖੀ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਜੀਊਣਾ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਜਗਾਮ ਤਾਪਸਾਰਣ੍ਯਮृष੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਵਿਭੂषਿਤਮ੍
ਉਹ ਤਪੱਸੀਆਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਭ੍ਰਾਜਮਾਨਂ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ 187.
ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮੈ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦ੍ਯਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਆਸਨੇ ਚੋਪਵੇਸ਼੍ਯ ਚ
ਉਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਅਸ਼ੋਚ੍ਯਾਨਨ੍ਵਸ਼ੋਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਨ੍ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਜੋ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਜੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਸਿਆਣਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ।
ਗਤਾਸੂਨਗਤਾਸੂਂਸ਼੍ਚ ਨਾਨੁਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਜੀਉਂਦੇ ਜਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਅਮਿਤ੍ਰਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹृष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ ਚਾਪਿ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਉਸਦੇ ਵੈਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਦੇਵਤਾਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਮਾਨੁषਾ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ—
ਜਾਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਯ ਕਾਲੋ ਮृਤ੍ਯੁਰੁਪਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਵੀ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਮੌਤ ਰੂਪ ਸਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਹੈ।
ਤਵ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਨਾਮ ਸ਼੍ਰਿਯੋ ਨਿਧਿਃ
ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਕਈ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਨਾਮੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਸੀ।
ਮृਤ੍ਯੁਕਾਲਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਤੋ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਦਿਵਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਾਰਦੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਜਦ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਗਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਣ ਕੇ—
ਭੀਤੋ ਗਦ੍ਗਦਯਾ ਵਾਚਾ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਂਸ਼੍ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ 187.
ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੰਬਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੰਝੂ ਭਰਦਾ ਗਿਆ।