ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਗੌਰੀ ਗਜਵਕ੍ਤ੍ਰਭੁਜਂਗਮਾਃ । ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਸ੍ਤਥਾਦਿਤ੍ਯੋ ਮਾਤਰੋ ਦੁਰ੍ਗਯਾ ਸਹ ।। ੧੭.

ਅੱਗ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਗੌਰੀ, ਹਾਥੀ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਸੱਪ, ਕਾਰਤਿਕੇ, ਸੂਰਜ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਵੀ—

ਦਿਸ਼ੋ ਧਨਪਤਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਮੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਤਥਾ । ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਂਭੂਤਾਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ ।। ੧੭.

ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਯਮ, ਰੁਦਰ, ਚੰਦ ਤੇ ਪਿਤਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।

ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਤਨੌ ਸਰ੍ਵਂ ਏਵ ਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ਤਤੋ ਗਰ੍ਵਂ ਵਹਮਾਨਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੧੭.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

ਅਹਂ ਯੋਗ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਹਂ ਯਾਜ੍ਯ ਇਤਿ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਨੋ ਮਹਾਨ੍ । ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਦੇਵਸਮਿਤੌ ਸਾਗਰਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸਨ੍ਨਿਭਃ ।। ੧੭.

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਈਆਂ—'ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਾਂ।'

ਤੇषਾਂ ਵਿਵਦਮਾਨਾਨਾਂ ਵਹ੍ਨਿਰੁਤ੍ਥਾਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਉਵਾਚ ਮਾਂ ਯਜਸ੍ਵੇਤਿ ਧ੍ਯਾਯਧ੍ਵਂ ਮਾਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੧੭.

ਜਦ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਅੱਗ ਉੱਠੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।'

ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਮਿਦਂ ਨੂਨਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਦ੍ਵਿਨਾਕृਤਮ੍ । ਵਿਨਾਸ਼ਮੁਪਪਦ੍ਯੇਤ ਯਤੋ ਨਾਹਂ ਮਹਾਨਹਮ੍ ।। ੧੭.

'ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹਾਂ,' ਅੱਗ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਯਯੌ । ਨਿਰ੍ਗਤੇऽਪਿ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ।। ੧੭.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਤਤੋऽਸ਼੍ਵਿਨੌ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤੌ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਸ਼ਰੀਰਗੌ । ਆਵਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਵਿਤ੍ਯੇਵਮੂਚਤੁਰ੍ਯਾਜ੍ਯਸਤ੍ਤਮੌ ।। ੧੭.

ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਅਸੀਂ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਾਂ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਵਿਹਾਯ ਕ੍ਵਚਿਦਾਸ੍ਥਿਤੌ । ਤਯੋਰਪਿ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀ ਤਤ੍ਪੁਰਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੧੭.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤਰੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਤਤੋ ਵਾਗਬ੍ਰਬੀਦ੍ ਗੌਰੀ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਮਯਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਾऽਪ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਤ੍ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਮ ਬਹਿਃ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੧੭.

ਫਿਰ ਗੌਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੁੱਖਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਭਾਵਲੀ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਆਖਣ ਦੇ, ਖੇਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ।

ਤਯਾ ਵਿਨਾਪਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵਾਗੂਨਂ ਵ੍ਯਵਤਿष੍ਠਤ । ਤਤੋ ਗਣਪਤਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਾਕਾਸ਼ਾਖ੍ਯੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਤਦਾ ।। ੧੭.

ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਉਹ ਖੇਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਆਕਾਸ਼ ਨਾਮਕ ਗਣਪਤੀ ਨੇ ਉਥੇ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

ਨ ਮਯਾ ਰਹਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਰੀਰਂ ਸ੍ਥਾਯਿ ਦੂਰਤਃ । ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋऽਪਿ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦੇਹਤਃ ।। ੧੭.

ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।

ਪृਥਗ੍ਭੂਤਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯੇਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਨਾਪ੍ਯਨੀਨਸ਼ਤ੍ । ਵਿਨਾਕਾਸ਼ਾਖ੍ਯਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤਥਾਪਿ ਨ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ।। ੧੭.

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਉਹ ਵਿਗੜਿਆ ਨਹੀਂ।

ਸੁषਿਰੈਸ੍ਤੁ ਵਿਹੀਨਂ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ਼ਰੀਰਧਾਤਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਬ੍ਰੂਯੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮੇਵ ਹਿ ।। ੧੭.

ਜਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

ਅਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਧਾਰਣਮ੍ । ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇ ਜਹੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ ।। ੧੭.

"ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਟਿਕਾਈ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤੱਤ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਪੇਤਮਪਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪੁਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਪਾਲ੍ਯਤੇ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸੋऽਹਂਕਾਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੧੭.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਹ ਖੇਤ ਪੁਰਖ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਕੰਦ ਨੇ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

ਮਯਾ ਵਿਨਾ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਂਭੂਤਿਰਪਿ ਨੇष੍ਯਤੇ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਾਤ੍ ਤੁ ਸੋऽਭ੍ਯਪੇਤਃ ਪृਥਕ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੧੭.

"ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵੀ ਸਮਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤੇਨਾਕ੍ਸ਼ਤੇਨ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵਿਨਾ ਮੁਕ੍ਤਵਦਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੁਪਿਤੋ ਭਾਨੁਃ ਸ ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੧੭.

ਉਸ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੇਤ ਮੁਕਤ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਾਨੂ, ਜੋ ਆਦਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

ਮਯਾ ਵਿਨਾ ਕਥਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਿਮਂ ਕ੍ਸ਼ਣਮਪੀष੍ਯਤੇ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਾਤਃ ਸ ਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ।। ੧੭.

"ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਇਹ ਖੇਤ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਤਤਃ ਕਾਮਾਦਿਰੁਤ੍ਥਾਯ ਗਣੋ ਮਾਤृਵਿਸਂਜ੍ਞਿਤਃ । ਨ ਮਯਾ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਯਾਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤਨ੍ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ।। ੧੭.

ਫਿਰ ਕਾਮ ਆਦਿਕ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਗਣ ਉੱਠਿਆ। "ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਟਿਕਾਈ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਤਤੋ ਮਾਯਾऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕੋਪਾਤ੍ ਸਾ ਚ ਦੁਰ੍ਗਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਨ ਮਯਾऽਸ੍ਯ ਵਿਨਾ ਭੂਤਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾऽਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਪੁਨਃ ।। ੧੭.

ਫਿਰ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਦੁರ್ಗਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹਸਤੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ।

ਤਤੋ ਦਿਸ਼ਃ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੁਰੂਚੁਸ਼੍ਚੇਦਂ ਵਚੋ ਮਹਤ੍ । ਨਾਸ੍ਮਾਭੀ ਰਹਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਭਵਤੀਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਚਤਸ੍ਰ ਆਗਤਾਃ ਕਾष੍ਠਾ ਅਪਯਾਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਤਦਾ ।। ੧੭.

ਫਿਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਉੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਬਚਨ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।" ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤਤੋ ਧਨਪਤਿਰ੍ਵਾਯੁਰ੍ਮਯ੍ਯਪੇਤੇ ਕ੍ਵ ਸਂਭਵਃ । ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯੇਤਿ ਸੋਪ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਧਾਨਗੋऽਭਵਤ੍ ।। ੧੭.

ਫਿਰ ਧਨਪਤੀ ਵਾਯੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਮੈਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੀ ਹਸਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਨੋ ਬ੍ਰੂਯਾਨ੍ਨਾਯਂ ਦੇਹੋ ਮਯਾ ਵਿਨਾ । ਕ੍ਸ਼ਣਮਪ੍ਯੁਤ੍ਸਹੇਤ੍ ਸ੍ਥਾਤੁਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾऽਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਪੁਨਃ ।। ੧੭.

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਮਨ ਹੈ, ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਤੋ ਧਰ੍ਮੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪਾਲਿਤਵਾਨਹਮ੍ । ਇਦਾਨੀਮਪ੍ਯੁਪਗਤੇ ਕਥਮੇਤਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੭.

ਫਿਰ ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦ ਮੈਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗਾ?"

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਤੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ । ਤਤੋਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਹਾਦੇਵਃ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਭੂਤਨਾਯਕਃ ।। ੧੭.

ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਧਰਮ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ, ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

ਮਹਤ੍ਸਂਜ੍ਞੋ ਮਯਾ ਹੀਨਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨੋ ਭਵੇਦ੍ ਯਥਾ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਤਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਸ੍ਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ।। ੧੭.

"ਮਹਤ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੋਚੁਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਾਵਦਸ੍ਮਭਿਃ । ਪ੍ਰਗਤੈਰੇਭਿਰੇਤਚ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤੇ ਦੇਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾऽਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਾਨਮਾਗਤਾਃ ।। ੧੭.

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਾਡੀ ਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਗਏ।

ਅਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਅਪਾਨਸ਼੍ਚ ਆਕਾਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਧਾਤਵਃ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ਵਦਹਂਕਾਰੋ ਭਾਨੁਃ ਕਾਮਾਦਯੋ ਮਯਾ । ਕਾष੍ਠਾ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਧਰ੍ਮ ਸ਼ਮ੍ਭੁਸ੍ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਕਾਃ ।। ੧੭.

ਅੱਗ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਅਪਾਨ ਹਵਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ, ਇਹ ਸਰੀਰ, ਅਹੰਕਾਰ, ਸੂਰਜ, ਚਾਹਾਂ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਹਨ। ਲੱਕੜ, ਹਵਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਧਰਮ, ਸ਼ੰਭੂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ।