ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਂ ਸ ਰਾਜਾ ਵਿਵਿਧਾਨੁਪਾਯਾਨ੍ ਵਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਵਿਵੇਸ਼ । ਤਸ੍ਮਿਦ੍ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਤੁ ਸ ਤੀਵ੍ਰਤੇਜਾ ਮਹਾਤਪਾਃ ਪੁਣ੍ਯਕृਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਃ । ਦृष੍ਟੋ ਯਥਾ ਭਾਨੁਰਨਨ੍ਤਭਾਨੁਃ ਕੌਸ਼੍ਯਾਸਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਃ ।। ੧੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਡੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ ਵੇਖਿਆ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਰਾਜਾ ਵਿਜਯੀ ਮृਗਾਣਾਂ ਮਤਿਂ ਵਿਸਸ੍ਮਾਰ ਮੁਨੇਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ । ਚਕਾਰ ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਾਨਸਂ ਸੋ ਅਨੁਤ੍ਤਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨृਪੋ ਮੁਨਿਂ ਸਃ ।। ੧੭.

ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਹਿਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿੱਤੂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਸੰਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵੱਲ ਲਾ ਲਿਆ।

ਸ ਮੁਨਿਸ੍ਤਂ ਨृਪਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਮਕਲ੍ਮषਮ੍ । ਅਭ੍ਯਾਗਤਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚਕ੍ਰੇ ਆਸਨਸ੍ਵਾਗਤਾਦਿਭਿਃ ।। ੧੭.

ਉਹ ਸੰਤ ਨੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ—ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਤਤਃ ਕृਤਾਸਨੋ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ऋषਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਸੁਧੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮਿਮਂ ਪਰਮਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੧੭.

ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

ਭਗਵਨ੍ ਦੁਃਖਸਂਸਾਰਮਗ੍ਨੈਃ ਪੁਮ੍ਭਿਸ੍ਤਿਤੀਰ੍षੁਭਿਃ । ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਪ੍ਰਣਤੇ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤ ।। ੧੭.

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਖਿਆਤਿ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਮਜ੍ਜਮਾਨਮਨੁਜੈਃ ਪੋਤਃ ਸ੍ਥਿਰੋऽਤਿਧ੍ਰੁਵਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪੂਜਨਦਾਨਹੋਮਵਿਵਿਧੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਃ ਸਮਂ ਧ੍ਯਾਯਨੈਃ । ਕੀਲੈਃ ਕੀਲਿਤਮੋਕ੍ਸ਼ਭਿਃ ਸੁਰਭਟੈਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਹਾਰਜ੍ਜੁਭਿਃ ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਯੈਰਧੁਨਾ ਕੁਰੁष੍ਵ ਨृਪਤੇ ਪੋਤਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੧੭.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪੱਕੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੌਕ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਭਗਤੀ, ਦਾਨ, ਹਵਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗ ਤੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ। ਇਸ ਨੌਕ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਲਾਓ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੌਕ ਬਣਾ।

ਨਾਰਾਯਣਂ ਨਰਕਹਰਂ ਸੁਰੇਸ਼ਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਵਤਿ ਯੋ ਨृਪੇਸ਼ । ਸ ਵੀਤਸ਼ੋਕਃ ਪਰਮਂ ਵਿਸ਼ੋਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਦਮਵ੍ਯਯਂ ਤਤ੍ ।। ੧੭.

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸੁਖੀ ਠਿਕਾਣੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਨृਪ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਕਥਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਿਚ੍ਛਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁषੈਰ੍ਵਦ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। ੧੭.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਲੋਕ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰृਣੁ ਰਾਜਨ੍ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਥਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ । ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਰ੍ਵਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰੋ ਹਰਿਃ ।। ੧੭.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਨ! ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਸਾਰੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਸਪਿਤਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਮਧ੍ਯਗਾਃ । ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਇਤੀਯਂ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ।। ੧੭.

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਅੰਡ ਵਿਚ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ—ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਬਾਣੀ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਗੌਰੀ ਗਜਵਕ੍ਤ੍ਰਭੁਜਂਗਮਾਃ । ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਸ੍ਤਥਾਦਿਤ੍ਯੋ ਮਾਤਰੋ ਦੁਰ੍ਗਯਾ ਸਹ ।। ੧੭.

ਅੱਗ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਗੌਰੀ, ਹਾਥੀ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਸੱਪ, ਕਾਰਤਿਕੇ, ਸੂਰਜ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਵੀ—

ਦਿਸ਼ੋ ਧਨਪਤਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਮੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਤਥਾ । ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਂਭੂਤਾਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ ।। ੧੭.

ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਯਮ, ਰੁਦਰ, ਚੰਦ ਤੇ ਪਿਤਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।

ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਤਨੌ ਸਰ੍ਵਂ ਏਵ ਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ਤਤੋ ਗਰ੍ਵਂ ਵਹਮਾਨਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੧੭.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

ਅਹਂ ਯੋਗ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਹਂ ਯਾਜ੍ਯ ਇਤਿ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਨੋ ਮਹਾਨ੍ । ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਦੇਵਸਮਿਤੌ ਸਾਗਰਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸਨ੍ਨਿਭਃ ।। ੧੭.

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਈਆਂ—'ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਾਂ।'

ਤੇषਾਂ ਵਿਵਦਮਾਨਾਨਾਂ ਵਹ੍ਨਿਰੁਤ੍ਥਾਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਉਵਾਚ ਮਾਂ ਯਜਸ੍ਵੇਤਿ ਧ੍ਯਾਯਧ੍ਵਂ ਮਾਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੧੭.

ਜਦ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਅੱਗ ਉੱਠੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।'

ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਮਿਦਂ ਨੂਨਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਦ੍ਵਿਨਾਕृਤਮ੍ । ਵਿਨਾਸ਼ਮੁਪਪਦ੍ਯੇਤ ਯਤੋ ਨਾਹਂ ਮਹਾਨਹਮ੍ ।। ੧੭.

'ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹਾਂ,' ਅੱਗ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਯਯੌ । ਨਿਰ੍ਗਤੇऽਪਿ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ।। ੧੭.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਤਤੋऽਸ਼੍ਵਿਨੌ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤੌ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਸ਼ਰੀਰਗੌ । ਆਵਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਵਿਤ੍ਯੇਵਮੂਚਤੁਰ੍ਯਾਜ੍ਯਸਤ੍ਤਮੌ ।। ੧੭.

ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਅਸੀਂ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਾਂ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਵਿਹਾਯ ਕ੍ਵਚਿਦਾਸ੍ਥਿਤੌ । ਤਯੋਰਪਿ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀ ਤਤ੍ਪੁਰਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੧੭.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤਰੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਤਤੋ ਵਾਗਬ੍ਰਬੀਦ੍ ਗੌਰੀ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਮਯਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਾऽਪ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਤ੍ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਮ ਬਹਿਃ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੧੭.

ਫਿਰ ਗੌਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੁੱਖਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਭਾਵਲੀ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਆਖਣ ਦੇ, ਖੇਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ।

ਤਯਾ ਵਿਨਾਪਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵਾਗੂਨਂ ਵ੍ਯਵਤਿष੍ਠਤ । ਤਤੋ ਗਣਪਤਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਾਕਾਸ਼ਾਖ੍ਯੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਤਦਾ ।। ੧੭.

ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਉਹ ਖੇਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਆਕਾਸ਼ ਨਾਮਕ ਗਣਪਤੀ ਨੇ ਉਥੇ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

ਨ ਮਯਾ ਰਹਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਰੀਰਂ ਸ੍ਥਾਯਿ ਦੂਰਤਃ । ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋऽਪਿ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦੇਹਤਃ ।। ੧੭.

ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।

ਪृਥਗ੍ਭੂਤਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯੇਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਨਾਪ੍ਯਨੀਨਸ਼ਤ੍ । ਵਿਨਾਕਾਸ਼ਾਖ੍ਯਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤਥਾਪਿ ਨ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ।। ੧੭.

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਉਹ ਵਿਗੜਿਆ ਨਹੀਂ।

ਸੁषਿਰੈਸ੍ਤੁ ਵਿਹੀਨਂ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ਼ਰੀਰਧਾਤਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਬ੍ਰੂਯੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮੇਵ ਹਿ ।। ੧੭.

ਜਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

ਅਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਧਾਰਣਮ੍ । ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇ ਜਹੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ ।। ੧੭.

"ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਟਿਕਾਈ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤੱਤ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਪੇਤਮਪਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪੁਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਪਾਲ੍ਯਤੇ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸੋऽਹਂਕਾਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੧੭.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਹ ਖੇਤ ਪੁਰਖ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਕੰਦ ਨੇ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

ਮਯਾ ਵਿਨਾ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਂਭੂਤਿਰਪਿ ਨੇष੍ਯਤੇ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਾਤ੍ ਤੁ ਸੋऽਭ੍ਯਪੇਤਃ ਪृਥਕ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੧੭.

"ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵੀ ਸਮਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤੇਨਾਕ੍ਸ਼ਤੇਨ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵਿਨਾ ਮੁਕ੍ਤਵਦਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੁਪਿਤੋ ਭਾਨੁਃ ਸ ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੧੭.

ਉਸ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੇਤ ਮੁਕਤ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਾਨੂ, ਜੋ ਆਦਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

ਮਯਾ ਵਿਨਾ ਕਥਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਿਮਂ ਕ੍ਸ਼ਣਮਪੀष੍ਯਤੇ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਾਤਃ ਸ ਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ।। ੧੭.

"ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਇਹ ਖੇਤ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।