ਨਿਰ੍ਜਨਂ ਧ੍ਰੁਵਤੀਰ੍ਥਂ ਤੁ ਵृਤਵੇਲਮਿਵਾਭਵਤ੍
ਉਹ ਸੁੰਨ-ਸਾਂਝਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਵੇਪਥੁਃ ਕੋਟਰਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪृष੍ਠਲਗ੍ਨਲਘੂਦਰਃ 180.
ਉਹ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਵੱਜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪੇਟ ਪਤਲਾ ਸੀ।
ਨ ਵਾਕ੍ਚ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਪਕ੍ਸ਼ਿਰਵੋ ਯਥਾ
ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਪੰਛੀ ਦੀ ਟਿੱਕੀ।
ਨ ਗਚ੍ਛਸਿ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਮਾਗਤਸ੍ਤੁ ਨਿਰੁਦ੍ਯਮਃ
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਮਮਾਦ੍ਯ ਨੈਤ੍ਯਕਂ ਕਰ੍ਮ ਤੀਰ੍ਥੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ਼੍ਯਤੇऽਨਿਸ਼ਮ੍
ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤ੍ਵਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਦृਕ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਮੇ ਸਾ ਗਤਾ ਤ੍ਵਯਿ
ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ।
ਜਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਧ੍ਰੁਵਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪੁਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲੋਦਕਮ੍
ਜੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਤੀਰਥ ਥਾਂ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸੇਸਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਤਿਲਤृਪ੍ਤਾ ਦਿਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰਸ੍ਤੇਨ ਪੁਤ੍ਰਿਣਃ
ਉਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੇਸਮ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯੋਨਿਸਂਕਰਦੋषੇਣ ਨਰਕਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਵੰਸ਼ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗਤਿਰ੍ਗਮਨੇ ਮੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੇ ਤ੍ਰਿਤਾਪੈਃ ਸਮਾਗਤਃ
ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ; ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।
ਬਲਯੁਕ੍ਤਾ ਯਯੁਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨਿਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਕੁਤੋ ਗਤਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਚਲੇ ਗਏ; ਜੋ ਬੇਬਸ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਿੱਥੇ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੈ?
ਤੇ ਸ੍ਵਧਾਪੂਜਿਤੈਃ ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ 180.
ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦृष੍ਟਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਤ੍ਰਿਕਾਲਜ੍ਞ ਦਿਵ੍ਯਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਦਿਵਂ ਗਤਾਃ
ਤੂੰ, ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸੁਰਗ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਾਨੁਲੋਮਾਨਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਮਿਣਾਮ੍
ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਂ ਉਲਟ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਜੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਏਵਂ ਪृष੍ਟਃ ਸ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਕਥਯਾਮਾਸ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਤਵਾਪਿ ਸਨ੍ਤਤਿਸ੍ਤਾਤ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੈਵਾਦ੍ਯਥੋਚਿਤਾ
ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਵਦ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਦਿ ਸਤ੍ਯਂ ਵਚੋ ਮਮ
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਕਹਿਆ ਸੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ।
ਇਮੇ ਯੇ ਮਮ ਦੇਹੇ ਤੁ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮਸ਼ਕਾਃ ਕृਸ਼ਾਃ
ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪਤਲੇ ਮੱਛਰ ਹਨ—
ਤਨ੍ਤੁਮਨ੍ਤ੍ਰਮਹਂ ਤੇषਾਂ ਮਮ ਤਨ੍ਤੁਮਯੀ ਸਕृਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਧਾਗੇ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਧਾਗੇ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮਹਿष੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੇषਣੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਾਸੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ
ਮਹਿਸੀ ਕੋਲ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਸਨ੍ਤਤੇਸ੍ਤਨ੍ਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕृਤੇ ਵਯਮ੍
ਸਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਧਾਗਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਾਧ ਲਈ—
ਸ੍ਥਿਤਾ ਏਤਾਵਦੇਵਂ ਤੁ ਕਾਲਂ ਯਾਸ੍ਯਾਮਹੇऽਮ੍ਬੁਧੌ 180.
ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਤਤ੍ਸ ਤ੍ਰਿਕਾਲਜ੍ਞੋ ਮੋਹਾਵਿष੍ਟੋऽਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਿਆ:
ਵਿਧਿਰਤ੍ਰ ਕਥਂ ਤਸ੍ਯਾ ਯੇਨ ਯੂਯਂ ਸਪੁਤ੍ਰਿਣਃ
ਉਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੌਜੂਦ ਹੋ?
ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ ਯਾਂ ਯਾਂ ਗਤਿਮਧੋਮੁਖੀਮ੍
ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ,
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਿਣ੍ਡੋਦਕਂ ਦਾਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਤਥਾ
ਸ਼ਰਾਧ, ਪਿੰਡ, ਪਾਣੀ, ਦਾਨ — ਚਾਹੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ —
ਅਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਕੁਲੇऽਸ੍ਮਾਕਂ ਯੋ ਨੋ ਦਦ੍ਯਾਜ੍ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਮ੍
ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅੰਜਲੀ ਦੇਵੇ।
ਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ਤੀਰ੍ਥਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਤਿਲਮਿਸ਼੍ਰਂ ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਮ੍
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਵਿਚ, ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅੰਜਲੀ,
ਦਰ੍ਭਪਾਣਿਸ੍ਤ੍ਰਿਸ੍ਤ੍ਰਿਗੋਤ੍ਰੇ ਪਿਤृਨਾਮ ਸਮੁਚ੍ਚਰਨ੍
ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ,
ਆਦਾਵੇਕਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਦ੍ਵੇ ਤੁ ਤਿਸ੍ਰੋ ਵੈ ਤਰ੍ਪਣੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅੰਜਲੀ ਲੈਣੀ, ਫਿਰ ਦੋ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੰਜਲੀਆਂ ਤਰਪਣ ਲਈ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।