ਵਿਨਾ ਸਾਂਖ੍ਯੇਨ ਯੋਗੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਨਾ ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਨਾ ਜੋਗ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਸਾ ਗਤਿਸ੍ਤ੍ਯਜਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਮਥੁਰਾਯਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ਨ ਤੀਰ੍ਥਂ ਮਥੁਰਾਯਾ ਹਿ ਨ ਦੇਵਃ ਕੇਸ਼ਵਾਤ੍ਪਰਃ
ਮਥੁਰਾ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮਥੁਰਾ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹਪੁਰਾਣੇ ਮਥੁਰਾਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਅਪਰਾਧਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਨਾਮ ਊਨਾਸ਼ੀਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮਥੁਰਾ ਮਹਾਤਮਿਆ ਵਿਚ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੌ ਉੱਨਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ ਧ੍ਰੁਵਤੀਰ੍ਥੇ ਪੁਰਾਵृਤ੍ਤਂ ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਵਸੁਨ੍ਧਰੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਧਰਤੀ, ਧ੍ਰੁਵ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਘਟਨਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਅਸ੍ਯਾਂ ਪੁਰ੍ਯਾਂ ਤੁ ਰਾਜਾਸੀਦ੍ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਤੇ ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਨਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਤੁ ਕੁਲਸ਼ੀਲਵਯੋਯੁਤੇ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸੌ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਕੁਲ, ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ।
ਨਾਮ੍ਨਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾ ਚੈਵ ਵੀਰਸੂਰ੍ਵੀਰਪੁਤ੍ਰਕਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਵੀਰਵਾਨ ਤੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾਚਾਰਵਿਹੀਨਕਾਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਥਣੀਆਂ, however, ਪਤਨੀ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ।
ਸ੍ਵਦੋषੈਃ ਪਤਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਰਕਂ ਪ੍ਰਤਿ ਭਾਮਿਨਿ
ਸੋਹਣੀਏ, ਆਪਣੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ।
ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਤਸ੍ਯਾਥੋ ਭ੍ਰष੍ਟਃ ਪ੍ਰਾਣਿਜਨੋ ਮਹਾਨ੍
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਥੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਰੂਪਾਸ਼੍ਚਂਕ੍ਰਮਨ੍ਤੋ ਮਸ਼ਕਾਕਾਰਸਨ੍ਨਿਭਾਃ
ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੱਛਰ ਵਰਗੇ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕ੍ਸ਼ਣੇ ਨ ਚ ਕृਤਂ ਵ੍ਰਤਂ ਜਪ੍ਯਂ ਵਿਮੋਹਨਾਤ੍ 180.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਟਕਾਵੇ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵਰਤ ਜਾਂ ਜਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ੇषਸ਼੍ਚ ਦਿਵਸਃ ਪਰ੍ਯਵਰ੍ਤ੍ਤਤ
ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਬਚਿਆ ਸੀ।
ਅਨ੍ਯੇ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਤ੍ਤਥਾ
ਹੋਰ ਲੋਕ ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਆਏ।
ਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੁष੍ਟਾ ਸੁਪੁष੍ਟਾਂਗਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਦਿਵਿ ਸਙ੍ਘਸ਼ਃ
ਖੁਸ਼, ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਪੁष੍ਟਾਂਗਾ ਹृष੍ਟਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਂਘਸ਼ਃ
ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇ ਯਥਾਗਤਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ
ਹੋਰ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਰਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਸ਼ਿषੋ ਮੁਦਾ
ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਦुआਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਗਤੋਦਰਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸੁਵਿਮਾਨਿਤਾਃ
ਪਤਲੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵੱਜੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਡੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਹੋਤ੍ਸਵਮਿਵਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋ ਮੁਨਿਰੁਤ੍ਥਿਤਃ
ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਨਿਰ੍ਜਨਂ ਧ੍ਰੁਵਤੀਰ੍ਥਂ ਤੁ ਵृਤਵੇਲਮਿਵਾਭਵਤ੍
ਉਹ ਸੁੰਨ-ਸਾਂਝਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਵੇਪਥੁਃ ਕੋਟਰਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪृष੍ਠਲਗ੍ਨਲਘੂਦਰਃ 180.
ਉਹ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਵੱਜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪੇਟ ਪਤਲਾ ਸੀ।
ਨ ਵਾਕ੍ਚ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਪਕ੍ਸ਼ਿਰਵੋ ਯਥਾ
ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਪੰਛੀ ਦੀ ਟਿੱਕੀ।
ਨ ਗਚ੍ਛਸਿ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਮਾਗਤਸ੍ਤੁ ਨਿਰੁਦ੍ਯਮਃ
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਮਮਾਦ੍ਯ ਨੈਤ੍ਯਕਂ ਕਰ੍ਮ ਤੀਰ੍ਥੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ਼੍ਯਤੇऽਨਿਸ਼ਮ੍
ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤ੍ਵਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਦृਕ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਮੇ ਸਾ ਗਤਾ ਤ੍ਵਯਿ
ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ।
ਜਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਧ੍ਰੁਵਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪੁਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲੋਦਕਮ੍
ਜੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਤੀਰਥ ਥਾਂ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸੇਸਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਤਿਲਤृਪ੍ਤਾ ਦਿਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰਸ੍ਤੇਨ ਪੁਤ੍ਰਿਣਃ
ਉਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੇਸਮ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯੋਨਿਸਂਕਰਦੋषੇਣ ਨਰਕਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਵੰਸ਼ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗਤਿਰ੍ਗਮਨੇ ਮੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੇ ਤ੍ਰਿਤਾਪੈਃ ਸਮਾਗਤਃ
ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ; ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।