ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਕਾਰ ਯਜ੍ਞਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਨਪਿ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੈਸ੍ਤਤੋ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਵਵृਧੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਬਲਮ੍ ।। ੧੬.

ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨ ਕੀਤੇ; ਉਹ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧ ਗਈ।

ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤੇਨ ਬਲੇਨੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦੇਵਸੈਨ੍ਯਮੁਵਾਚ ਹ । ਸਨ੍ਨਹ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਸੁਰਾਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਵਧਕਰ੍ਮਣਿ ।। ੧੬.

ਤਾਕਤ ਵਧ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹਥਿਆਰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਣ, ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤੋ ਦੇਵਾਃ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਾਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣੇऽਭਵਨ੍ । ਅਸੁਰਾਣਾਮਭਾਵਾਯ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਦੇਵਾਃ ਸਵਾਸਵਾਃ ।। ੧੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹਥਿਆਰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਏ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।

ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਯੁਯੁਧੁਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਵਿਜਿਗ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਵਾਸੁਰੀਂ ਚਮੂਮ੍ । ਜਿਤਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵੈਰਸੁਰਾ ਹਤਸ਼ੇषਾ ਧਰਾਧਰੇ । ਮਮਜ੍ਜੁਃ ਸਾਗਰਜਲੇ ਭਯਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਵਿਚੇਤਸਃ ।। ੧੬.

ਉਹ ਜਲਦੀ ਜੰਗ ਲਈ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਤੇ ਜਿੱਤ ਗਏ, ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਬਚ ਗਏ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਤੇ ਹੱਕ-ਬੱਕ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਗਏ।

ਦੇਵਰਾਜੋऽਪਿ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਲੋਕਪਾਲੈਃ ਸਮਂ ਧਰੇ । ਆਰੁਹ੍ਯ ਬੁਭੁਜੇ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਤ੍ ਸ ਦੇਵੋ ਦੇਵਰਾਟ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੧੬.

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਯ ਏਨਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰਮਾਖ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ ਗੋਮੇਧਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਵਃ ।। ੧੬.

ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਭ੍ਰष੍ਟਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯੋ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰृਣੋਤੀਦਂ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਸ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸ੍ਵਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ ।। ੧੬.

ਜਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਖੋ ਬੈਠਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਇਹ ਕਥਾ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਜਿਹਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਯੇ ਤੇ ਮਣੌ ਤਦਾ ਦੇਵ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਰਪੁਂਗਵਾਃ । ਤੇषਾਂ ਵਰੋ ਭਗਵਤਾ ਦਤ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਕਿਲ ।। ੧੭.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੰਮੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?

ਰਾਜਾਨੋ ਭਵਿਤਾਰੋ ਵੈ ਕਥਂ ਤੇषਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਕਿਂ ਚ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਹਿ ਤੇ ਕਰ੍ਮ ਪृਥਙ੍ ਨਾਮਾਨਿ ਸ਼ਂਸ ਮੇ ।। ੧੭.

ਉਹ ਰਾਜੇ ਕੌਣ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮਣਗੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਸੁਪ੍ਰਭੋ ਮਣਿਜੋ ਯਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਮਹਾਮਨਾਃ । ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਰਾਰੋਹੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਭੂਤਧਾਰਿਣਿ ।। ੧੭.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੂੰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰਭ ਨਾਮਕ ਮਣੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਆਸੀਦ੍ ਰਾਜਾ ਮਹਾਬਾਹੁਰਾਦੌ ਕृਤਯੁਗੇ ਪੁਰਾ । ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰ੍ਤਿਰਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਬਲਵਤ੍ਤਰਃ ।। ੧੭.

ਕਲਿ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਮਾਪੇਦੇ ਸੁਪ੍ਰਭੋ ਮਣਿਜੋ ਧਰੇ । ਪ੍ਰਜਾਪਾਲੇਤਿ ਵੈ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਮਹਾਬਲਃ ।। ੧੭.

ਹੇ ਧਰਤੀ, ਸੁਪ੍ਰਭ ਜੋ ਮਣੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸੈਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦਿਨੇ ਪ੍ਰਾਯਾਦ੍ ਵਿਪਿਨਂ ਸ਼੍ਵਾਪਦਾਕੁਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਦृषੇਰ੍ਧਨ੍ਯਂ ਮਹਦਾਸ਼੍ਰਮਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੧੭.

ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜੰਗਲ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਧਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਤਪਾ ਨਾਮ ऋषਿਃ ਪਰਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਨਿਰਾਹਾਰੋ ਜਪਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।। ੧੭.

ਉਥੇ ਮਹਾਤਪ ਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਤਤ੍ਰਾਸੌ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਯ ਮਤਿਂ ਤਦਾ । ਚਕਾਰ ਚਾਵਿਸ਼ਦ੍ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲੋ ਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੧੭.

ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰਾਸ਼੍ਰਮਪਦੇ ਵਨਵृਕ੍ਸ਼ਜਾਤ੍ਯਾ ਧਰਾਪ੍ਰਸੂਤੋਰ੍ਜਿਤਮਾਰ੍ਗਜੁष੍ਟਾਃ । ਲਤਾਗृਹਾ ਇਨ੍ਦੁਰਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੋ ਨਾਯਾਸਿਤਜ੍ਞਾਃ ਕੁਲਭृਙ੍ਗਰਾਜਾਃ ।। ੧੭.

ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤ ਸੀ, ਰਾਹ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਤੇ ਰੁੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਘਰ ਚੰਨਣੀ ਵਿਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਆਪਣੇ ਛੱਤਾਂ 'ਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਫਿਰਦੀਆਂ ਸਨ।

ਸੁਰਕ੍ਤਪਦ੍ਮੋਦਰਕੋਮਲਾਗ੍ਰ- ਨਖਾਙ੍ਗੁਲੀਭਿਃ ਪ੍ਰਸृਤੈਃ ਸੁਰਾਣਾਮ੍ । ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਭਿਃ ਪਦਪਙ੍ਕ੍ਤਿਮੁਚ੍ਚੈ- ਵਿਂਹਾਯ ਭੂਮਿਂ ਤ੍ਵਪਿ ਵृਤ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰੋਃ ।। ੧੭.

ਉਹ ਥਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵਕਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਲ-ਗੁਲਾਬੀ, ਕੌਮਲ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇ ਨਖ ਸਨ। ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਲੰਬੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਤੁਰਦੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੀਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਕਰਦੀਆਂ।

ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਮੀਪੇ ਤਮਤੀਵ ਹृष੍ਟੈ- ਰ੍ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜੈਃ षਟ੍ਚृਰਣੈਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਤੈਃ । ਵਾਸਦ੍ਭਿਰੁਚ੍ਚੈਰ੍ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਮਾਣਾਃ ਸ਼ਾਖਾਃ ਸੁਪੁष੍ਪਾਃ ਸਮਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਃ ।। ੧੭.

ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ ਪੰਛੀ ਤੇ ਮਸਤ ਮੱਖੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਕਦਮ੍ਬਨੀਪਾਰ੍ਜ੍ਜੁਨਸ਼ੀਲਸ਼ਾਲ- ਲਤਾਗृਹਸ੍ਥੈਰ੍ਮਧੁਰਸ੍ਵਰੇਣ । ਜੁष੍ਟਂ ਵਿਹਙ੍ਗੈਃ ਸੁਜਨਪ੍ਰਯੋਗਾ ਨਿਰਾਕੁਲਾ ਕਾਰ੍ਯਧृਤਿਰ੍ਯਥਾਸ੍ਥੈਃ ।। ੧੭.

ਕਦੰਬ, ਨੀਪ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਖੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ।

ਮਖਾਗ੍ਨਿਧੂਮੈਰੁਦਿਤਾਗ੍ਨਿਹੋਮੈ- ਸ੍ਤਤਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਗृਹਮੇਧਿਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ । ਸਿਂਹੈਰਿਵਾਧਰ੍ਮ੍ਮਕਰੀ ਵਿਦਾਰਿਤਃ ਸ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰੈਰ੍ਵਰਮਤ੍ਤਕੇਸਰੈਃ ।। ੧੭.

ਉਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਦਾ ਧੂੰਆ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਜਟਾਂ ਨਾਲ ਅਧਰਮੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਸਨ।

ਏਵਂ ਸ ਰਾਜਾ ਵਿਵਿਧਾਨੁਪਾਯਾਨ੍ ਵਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਵਿਵੇਸ਼ । ਤਸ੍ਮਿਦ੍ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਤੁ ਸ ਤੀਵ੍ਰਤੇਜਾ ਮਹਾਤਪਾਃ ਪੁਣ੍ਯਕृਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਃ । ਦृष੍ਟੋ ਯਥਾ ਭਾਨੁਰਨਨ੍ਤਭਾਨੁਃ ਕੌਸ਼੍ਯਾਸਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਃ ।। ੧੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਡੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ ਵੇਖਿਆ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਰਾਜਾ ਵਿਜਯੀ ਮृਗਾਣਾਂ ਮਤਿਂ ਵਿਸਸ੍ਮਾਰ ਮੁਨੇਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ । ਚਕਾਰ ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਾਨਸਂ ਸੋ ਅਨੁਤ੍ਤਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨृਪੋ ਮੁਨਿਂ ਸਃ ।। ੧੭.

ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਹਿਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿੱਤੂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਸੰਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵੱਲ ਲਾ ਲਿਆ।

ਸ ਮੁਨਿਸ੍ਤਂ ਨृਪਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਮਕਲ੍ਮषਮ੍ । ਅਭ੍ਯਾਗਤਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚਕ੍ਰੇ ਆਸਨਸ੍ਵਾਗਤਾਦਿਭਿਃ ।। ੧੭.

ਉਹ ਸੰਤ ਨੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ—ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਤਤਃ ਕृਤਾਸਨੋ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ऋषਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਸੁਧੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮਿਮਂ ਪਰਮਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੧੭.

ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

ਭਗਵਨ੍ ਦੁਃਖਸਂਸਾਰਮਗ੍ਨੈਃ ਪੁਮ੍ਭਿਸ੍ਤਿਤੀਰ੍षੁਭਿਃ । ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਪ੍ਰਣਤੇ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤ ।। ੧੭.

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਖਿਆਤਿ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਮਜ੍ਜਮਾਨਮਨੁਜੈਃ ਪੋਤਃ ਸ੍ਥਿਰੋऽਤਿਧ੍ਰੁਵਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪੂਜਨਦਾਨਹੋਮਵਿਵਿਧੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਃ ਸਮਂ ਧ੍ਯਾਯਨੈਃ । ਕੀਲੈਃ ਕੀਲਿਤਮੋਕ੍ਸ਼ਭਿਃ ਸੁਰਭਟੈਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਹਾਰਜ੍ਜੁਭਿਃ ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਯੈਰਧੁਨਾ ਕੁਰੁष੍ਵ ਨृਪਤੇ ਪੋਤਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੧੭.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪੱਕੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੌਕ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਭਗਤੀ, ਦਾਨ, ਹਵਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗ ਤੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ। ਇਸ ਨੌਕ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਲਾਓ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੌਕ ਬਣਾ।

ਨਾਰਾਯਣਂ ਨਰਕਹਰਂ ਸੁਰੇਸ਼ਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਵਤਿ ਯੋ ਨृਪੇਸ਼ । ਸ ਵੀਤਸ਼ੋਕਃ ਪਰਮਂ ਵਿਸ਼ੋਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਦਮਵ੍ਯਯਂ ਤਤ੍ ।। ੧੭.

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸੁਖੀ ਠਿਕਾਣੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਨृਪ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਕਥਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਿਚ੍ਛਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁषੈਰ੍ਵਦ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। ੧੭.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਲੋਕ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰृਣੁ ਰਾਜਨ੍ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਥਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ । ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਰ੍ਵਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰੋ ਹਰਿਃ ।। ੧੭.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਨ! ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਸਾਰੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ।