ਬਹੁਧਾ ਵਾਰ੍ਯਮਾਣੈਸ੍ਤੁ ਪਾਪਬੁਦ੍ਧਿਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੈਃ
ਕਈ ਵਾਰੀ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੰਦ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਪਞ੍ਜਰਸ੍ਥੋ ਯਥਾ ਸਿਂਹਃ ਕੋऽਸ੍ਮਾਂਸ੍ਤ੍ਰਾਤਾ ਭਵੇਦਿਤਿ 172.
ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਸਿੰਘ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਕੌਣ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ?'
ਰੁਰੋਦੋਚ੍ਚੈਃ ਸ੍ਵਰਂ ਦੀਨਾ ਹਾ ਕष੍ਟਮਿਤਿ ਜਲ੍ਪਤੀ
ਉਹ ਉੱਚੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਈ, 'ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਹੈ!'
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਬਹੁਧਾਕਾਰੋ ਗੋਕਰ੍ਣੋऽਪ੍ਯਤਿਦੁਃਖਿਤਃ
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੋਕਰਨ ਵੀ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਦੀਨਯਾ ਵਾਚਾ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਤਾਃ ਸ਼ਨੈਃ
ਉਸ ਨੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਰਮ ਤੇ ਦੁਖੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ।
ਭਵਿਤਾ ਯਦਿ ਤਤ੍ਰਾਹਂ ਰਾਜਾਨਂ ਤਂ ਨਿਵਾਰਯਮ੍
ਜੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਵਚਨੇ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਲਬ੍ਧਚੇਤਸਃ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕਥਯ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਯਤ੍ਤ੍ਵਮਿਹਾਗਤਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਪਾ ਲਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਦੱਸੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?'
ਗੋਕਰ੍ਣ ਉਵਾਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦृष੍ਟਾ ਭਵਤ੍ਯੋ ਵੈ ਚਾਰ੍ਵਂਗ੍ਯਸ਼੍ਚਾਰੁਲੋਚਨਾਃ
ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸੀ।
ਇਦਾਨੀਂ ਮਲਿਨਾ ਜਾਤਾ ਮਮ ਸ਼ੋਕਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ
ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਏ ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਸੋਵਾਚ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਪੁष੍ਪਜਾਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਲਂਕृਤਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨੇ ਗੁਲਾਬੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਕਹਿਆ।
ਹृਦ੍ਯਵੇषਾਃ ਸੁਚਾਰ੍ਵਂਗ੍ਯਃ ਪੁष੍ਪਵृਦ੍ਧਿਰਤਾਃ ਤਦਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਤਾਂ ਸੁਹਣੀਆਂ, ਅੰਗ ਸੋਹਣੇ, ਤੇ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇ।
ਰਾਜਲੋਕੈਃ ਪੀਡਿਤਾਸ਼੍ਚ ਚ੍ਛੇਦਨੋਨ੍ਮੂਲਨੇਨ ਚ 172.
ਪਰ ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੱਟਣ ਤੇ ਉਖਾੜਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ।
ਪੁष੍ਪਮਾਲਾਵਿਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਮੂਲਸ੍ਕਨ੍ਧਾਵਸ਼ੇषਿਤਾਃ
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਜੜਾਂ ਤੇ ਤਣੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ।
ਯੋ ਦੇਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਾषਾਣੋ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡੇष੍ਟਕਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ
ਉਥੇ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਥਰ ਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਇੱਟ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਪੁਣ੍ਯਂ ਸੋਦਕਪੂਰ੍ਣੋऽਯਂ ਤਸ੍ਯਾਰਾਮਸ੍ਯ ਸੇਚਕਮ੍
ਇਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਉਹ ਬਾਗ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਫਲੋਪੇਤਾਸ੍ਤੇ ਸੌਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤਮ ਤਸ੍ਯਾ ਨਾਸ਼ਾਦ੍ਯਥਾ ਨੋऽਤ੍ਰ ਜਾਤੇਯਂ ਚ ਵਿਰੂਪਤਾ
ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਐਸਾ ਵਿਗਾੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਗੋਕਰ੍ਣ ਉਵਾਚ ਕਰਣਾਤ੍ਕੂਪਦੇਵਾਨਾਂ ਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਫਲਂ ਵਦ
ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਥੇ ਕੂਏਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਦੱਸੋ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠੋਵਾਚ ਇष੍ਟੇਨ ਲਭਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਪੂਰ੍ਤ੍ਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਜੈਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਾਪੀਕੂਪਤਡਾਗਾਨਿ ਦੇਵਤਾਯਤਨਾਨਿ ਚ
ਜੋ ਵਾਪੀਆਂ, ਕੂਏਂ, ਤਲਾਬ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਹਨ—
ਭੂਮਿਦਾਨੇਨ ਯੇ ਲੋਕਾ ਗੋਦਾਨੇਨ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਮੇਕਂ ਪਿਚੁਮਨ੍ਦਮੇਕਂ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਮੇਕਂ ਦਸ਼ ਪੁष੍ਪਜਾਤੀਃ
ਇੱਕ ਪੀਪਲ, ਇੱਕ ਪਿਚੁਮੰਦਾ, ਇੱਕ ਬਰਗਦ, ਤੇ ਦਸ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ—
ਯਥਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰਃ ਕੁਲਮੁਦ੍ਧਰੇਦ੍ਧਿ ਯਥਾऽਤਿਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਨਿਯਮਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ 172.
ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਲ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਚੁਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ—
ਗੋਕਰ੍ਣ ਉਵਾਚ ਛਾਯਾਵਿਸ਼੍ਰਾਮਪਥਿਕੈਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਨਿਲਯੇਨ ਚ
ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਛਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਠਿਕਾਣਾ—
ਪਤ੍ਰਮੂਲਤ੍ਵਗਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਔषਧਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਜੜਾਂ, ਛਾਲ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗृਹਕृਤ੍ਯਾਨਿ ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤੁਗृਹਾਸ੍ਤਥਾ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਫਲਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਸਰੇ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਵਾਰਂ ਸ਼ਕੁਨਾਦਯਃ ਏਵਂ ਪੁਤ੍ਰਸਮਾਰੋਪਾ ਏਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ
ਸਾਲ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਵੇਂ, ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਲਗਾਉਣ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ ਹਾ ਕष੍ਟਂ ਕਥਮਿਤ੍ਯੇਵ ਮੁਮੋਹ ਚ ਪਪਾਤ ਹ
ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਾਏ! ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ! ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਾਭਿਰਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤੋ ਧੀਮਾਨ੍ਸਸਂਜ੍ਞੋ ਵਾਰਿਣੋਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਹੌਸਲਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ।
ਗੋਕਰ੍ਣ ਉਵਾਚ ਮਥੁਰਾਯਾਂ ਮਮੈਵਤਦੁਦ੍ਯਾਨਂ ਦੇਵਤਾਗृਹਮ੍
ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਗ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ।
ਯਦਿ ਤਤ੍ਰ ਗਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਪਿਤृਰਾਜ੍ਞੋਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਧੌ
ਜੇ ਮੈਂ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਵਾਂ।