ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਦਦ੍ਯਾਦੁਚ੍ਛਿष੍ਟਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਪਿਤਾਮਹਾਯ ਚੈਵਾਨ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਰੇ ਚ ਤਥਾऽਪਰਮ੍ ।। ੧੪.

ਪਹਿਲਾ ਪਿੰਡ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਓ; ਦੂਜਾ ਪਿਤਾਮਾ ਨੂੰ ਤੇ ਤੀਜਾ ਪਰਪਿਤਾਮਾ ਨੂੰ।

ਦਰ੍ਭਮੂਲੇ ਲੇਪਭੁਜਃ ਪ੍ਰੀਣਯੇਲ੍ਲੇਪਘਰ੍षਣਾਤ੍ । ਪਿਣ੍ਡੇ ਮਾਤਾਮਹੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਦਿਸਂਯੁਤੈਃ ।। ੧੪.

ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਹਥਾਂ ਨੂੰ ਲੇਪ ਲਗਾ ਕੇ ਰਗੜ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਵਸਤਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯਾਣਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਚਮਨਂ ਬੁਧਃ । ਪੈਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਨ੍ਮਨਸ੍ਕੋ ਦ੍ਵਿਜੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੧੪.

ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ!

ਸੁਸ੍ਵਧੇਤ੍ਯਾਸ਼ਿषਾ ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਾਚਯੇਦ੍ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਿਕਾਨ੍ । ਪ੍ਰੀਯਨ੍ਤਾਮਿਤਿ ਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇਨ ਇਤੀਰਯੇਤ੍ ।। ੧੪.

‘ਸੁਖ ਹੋਵੇ’ ਦੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ‘ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ’, ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ ਉਚਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਥੇਤਿ ਚੋਕ੍ਤੇ ਤੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨੀਯਾਸ੍ਤਥਾਸ਼ਿषਃ । ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਦ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੈਤ੍ਰਾਨ੍ਮਹਾਮਤੇ ।। ੧੪.

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ‘ਤੱਥਾ’ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਾਤਾਮਹਾਨਾਮਪ੍ਯੇਵਂ ਸਹ ਦੇਵੈਃ ਕ੍ਰਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਭੋਜਨੇ ਚ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਦਾਨੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਵਿਸਰ੍ਜ੍ਜਨੇ । ਆਪਾਦਸ਼ੌਚਨਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਵ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਸੁ ।। ੧੪.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਭੋਜਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ। ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜਾਨਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਤਥਾ ਮਾਤਾਮਹੇषੁ ਚ । ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਪ੍ਰੀਤਿਵਚਃ ਸਂਮਾਨ੍ਯਾਭ੍ਯਰ੍ਥਿਤਾਂਸ੍ਤਤਃ । ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇਤਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤ ਆਦ੍ਵਾਰਾਨ੍ਤਮਨੁਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੧੪.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਗਿਆ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਦਰਵਾਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਕੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਖ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਂ ਤਤਃ । ਭੁਞ੍ਜੀਯਾਚ੍ਚ ਸਮਂ ਪੂਜ੍ਯ ਭृਤ੍ਯਬਨ੍ਧੁਭਿਰਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੧੪.

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਲੋਕਾਂ, ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਬੁਧਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਮਾਤਾਮਹਂ ਤਥਾ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਰਾਪ੍ਯਾਯਿਤਾ ਦਦ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਕਾਮਾਨ੍ ਪਿਤਾਮਹਾਃ ।। ੧੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਦੌਹਿਤ੍ਰਃ ਕੁਤਪਸ੍ਤਿਲਾਃ । ਰਜਤਸ੍ਯ ਤਥਾ ਦਾਨਂ ਤਥਾ ਸਂਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਕਮ੍ ।। ੧੪.

ਸ੍ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ: ਦੋਹਿਤਾ (ਪੋਤਰਾ), ਕੁਟਪ (ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ), ਅਤੇ ਤਿਲ (ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਣੇ)। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦੀਆਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।

ਵਰ੍ਜ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕ੍ਰੋਧੋऽਧ੍ਵਗਮਮਂ ਤ੍ਵਰਾ । ਭੋਕ੍ਤੁਰਪ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤ੍ਰਯਮੇਤਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੧੪.

ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕ੍ਰੋਧ, ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰਨਾ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹਨ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਸਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ ਮਾਤਾਮਹਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਕੁਲਂ ਚਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਪੁਂਸਾਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤਾਮ੍ ।। ੧੪.

ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰਵਜ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ੍ਰਾਧ ਦੀ ਰੀਤ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੋਮਾਧਾਰਃ ਪਿਤृਗਣੋ ਯੋਗਾਧਾਰਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਯੋਗਿਨਿਯੁਕ੍ਤਂ ਤੁ ਤਸ੍ਮਦ੍ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੧੪.

ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਯੋਗ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਸ੍ਰਾਧ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਯੋਗੀ ਚੇਤ੍ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਭੋਕ੍ਤॄਂਸ੍ਤਾਰਯਤਿ ਯਜਮਾਨਂ ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੧੪.

ਜੇਕਰ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਹੋਣ, ਪਰ ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।

ਮਹ੍ਯਂ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰੇਣ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਪੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਕਥਿਤਂ ਵਾਯੁਨਾ ਚਾਪਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸ਼ਂਭੁਨਾ ਤਥਾ ।। ੧੪.

ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਨੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵੀ।

ऋषੀਣਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪੁਤ੍ਰੇਣ ਤਥਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯਸਂਜ੍ਞਿਤੇ । ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਯਾਵਨ੍ ਮਯਾ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੧੪.

ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਹੈ, ਨੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।

) ਇਯਂ ਸਰ੍ਵਪੁਰਾਣੇषੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾ ਪੈਤृਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ । ਏਤਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ।। ੧੪.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਆਮ ਰੀਤ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ऋषਯਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਗੌਰਮੁਖੇਦਾਨੀਂ ਤ੍ਵਮਪ੍ਯੇਵਂ ਪਰੋ ਭਵ ।। ੧੪.

ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੱਕੀ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਹੈ। ਹੁਣ, ਗਾਈ ਦੀ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਦੁਆਰਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾ।

ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪृਚ੍ਛਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਪਿਤॄਨ੍ ਯष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਧ੍ਯਾਯੇਦ੍ ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਿਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਨ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਤਃ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।। ੧੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ? ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਰੀਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਧਾਤ੍ਰਿ ਪਿਤृਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਸਂਸ੍ਮਾਰਿਤੋ ਜਨ੍ਮਸ਼ਤਂ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੇਨ ਧੀਮਤਾ ।। ੧੫.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀਏ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਸੌ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ।

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਗੌਰਮੁਖਃ ਕੋऽਸੌ ਅਨ੍ਯਜਨ੍ਮਨਿ ਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਕਥਂ ਚ ਸ੍ਮृਤਵਾਨ੍ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਕਿਂ ਚਕਾਰ ਚ ਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੧੫.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਗੌਰਮੁਖ ਕੌਣ ਹੈ? ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਯਾਦ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਭृਗੁਰਾਸੀਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਨ੍ਮਨਿ । ਤਦਨ੍ਵਯਾਤ੍ਮਜਸ੍ਤ੍ਵੇष ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।। ੧੫.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਪ ਹੀ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ; ਤੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਬੋਧਿਤਾ ਯੂਯਂ ਸੁਗਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਥੇਤਿ ਯਤ੍ । ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤੇਨ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੇਨ ਬੋਧਿਤਃ ।। ੧੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਵੋਗੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾਵੋਗੇ; ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ।

ਸਸ੍ਮਾਰ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਮਾਨਿ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਚੈਵ ਤੁ ਯਤ੍ਕृਤਮ੍ । ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਵਰਾਰੋਹੇ ਕਥਯਾਮਿ ਸਮਾਸਤਃ ।। ੧੫.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰ ਲਏ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਏਵਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਿਧਾਨੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਤਤਃ ਪਿਤॄਨ੍ । ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਰੇਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸ ਮੁਨਿਸ੍ਤੂਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੧੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਪ੍ਰਭਾਸਂ ਨਾਮ ਯਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਤਕਂ ਦੇਵਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਗੌਰਮੁਖਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੧੫.

ਪ੍ਰਭਾਸਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਉਥੇ ਗੌਰਮੁਖਾ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ । ਸ੍ਤੋष੍ਯੇ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਰਿਪੁਦਰ੍ਪਹਂ ਸ਼ਿਵਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਆਦਿਤ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਿਯੁਗਸ੍ਥਮਾਦ੍ਯਂ ਪੁਰਾਤਨਂ ਦੈਤ੍ਯਹਰਂ ਸਦਾ ਹਰਿਮ੍ ।। ੧੫.

ਗੌਰਮੁਖਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਮਹਿੰਦਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਵ, ਨਾਰਾਇਣ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਾਂਗਾ।

ਚਕਾਰ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਵਪੁਰਾਤ੍ਮਨੋ ਯਃ ਪੁਰਾਕृਤਂ ਵੇਦਵਿਨਾਸ਼ਕਾਲੇ । ਮਹਾਮਹੀਧृਗ੍ਵਪੁਰਗ੍ਰਪੁਚ੍ਛ - ਛਟਾਹਵਾਰ੍ਚ੍ਚਿਃ ਸੁਰਸ਼ਤ੍ਰੁਹਾਦ੍ਯਃ ।। ੧੫.

ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਸਮੇਂ ਮੱਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਉਠਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਸਕ ਹੈ—

ਤਥਾਬ੍ਧਿਮਨ੍ਥਾਨਕृਤੇ ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਦਧਾਰ ਯਃ ਕੌਰ੍ਮ੍ਮਵਪੁਃ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਹਿਤੇਚ੍ਛਯਾ ਯਃ ਪੁਰੁषਃ ਪੁਰਾਣਃ ਪ੍ਰਪਾਤੁ ਮਾਂ ਦੈਤ੍ਯਹਰਃ ਸੁਰੇਸ਼ਃ ।। ੧੫.

ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਕਛੂਆ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁਕਿਆ; ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ, ਚੰਗੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸਕ—ਉਹ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।