ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੋऽਸੌ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਙ੍ਗੁष੍ਠਸਂਭਵਃ । ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਤਤ੍ਰ ਵਂਸ਼ੇਨ ਜਗਦੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍ ।। ੨.

ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੋ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋਰਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾਸੁ ਜਾਤਾਃ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ ।। ੨.

ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ ਤੇ ਪੰਛੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੱਖ ਦੇ ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੇ ਤੇ ਨੇਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਯੋऽਸੌ ਰੁਦ੍ਰੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕ੍ਰੋਧਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਭ੍ਰੁਕੁਟੀਕੁਟਿਲਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਲਲਾਟਾਤ੍ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ।। ੨.

ਜੋ ਰੁਦਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕੋਪ ਤੋਂ, ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਟੇੜੇ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮਿਆ।

ਅਰ੍ਦ੍ਧਨਾਰੀਨਰਵਪੁਃ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡੋऽਤਿਭਯਂਕਰਃ । ਵਿਭਜਾਤ੍ਮਾਨਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾऽਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਪੁਨਃ ।। ੨.

ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਮਰਦ ਤੇ ਅੱਧਾ ਔਰਤ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵੰਡਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਥੋਕ੍ਤੋऽਸੌ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਤ੍ਵਂ ਚਕਾਰ ਸਃ । ਬਿਭੇਦ ਪੁਰੁषਤ੍ਵਂ ਚ ਦਸ਼ਧਾ ਚੈਕਧਾ ਚ ਸਃ । ਤਤਸ੍ਤ੍ਵੇਕਾਦਸ਼ ਖ੍ਯਾਤਾ ਰੁਦ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ ।। ੨.

ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਲਿਆ—ਇੱਕ ਔਰਤ ਤੇ ਇੱਕ ਮਰਦ। ਫਿਰ ਮਰਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੱਸ ਵਾਰ ਵੰਡਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਕੱਲਾ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ।

ਅਯਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰੁਦ੍ਰਸਰ੍ਗੋ ਮਯਾऽਨਘੇ । ਇਦਾਨੀਂ ਯੁਗਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਥਯਾਮਿ ਸਮਾਸਤਃ ।। ੨.

ਮੈਂ ਰੁਦਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਸ਼੍ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍ । ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੇ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨੋ ਭੂਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ । ਦੇਵਾਸੁਰਾਸ਼੍ਚ ਯਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਧਰ੍ਮਂ ਕਰ੍ਮ ਚ ਤਚ੍ਛृਣੁ ।। ੨.

ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ—ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਤੇ ਕਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ।

ਆਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਕਲ੍ਪੇ ਤੁ ਮਨੁਃ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਃ ਪੁਰਾ । ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਜਜ੍ਞੇ ਅਤਿਮਾਨੁषਚੇष੍ਟਿਤਮ੍। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦਨਾਮਾਨਂ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਮ੍ ।। ੨.

ਪਹਿਲੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋ ਰਾਜਾ ਮਹਾਯਜ੍ਵਾ ਤਪੋਬਲਃ । ਸ ਚੇष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਵਿਪੁਲੈਰ੍ਭੂਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ ।। ੨.

ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਵੱਡਾ ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਤਪ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਡੇ ਯਗ ਕਰਕੇ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਭਰਤਾਦੀਨ੍ ਸੁਤਾਨ੍ ਨਿਜਾਨ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਵਰਦਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤੇਪੇ ਮਹਤ੍ ਤਪਃ ।। ੨.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਭਾਰਤ ਆਦਿਕ ਨੂੰ, ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ 'ਚ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ਵੱਡੀ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚਾ ਤਪ ਕੀਤਾ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਤਪਸਿ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵੈ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ । ਉਪੇਯਾਨ੍ਨਾਰਦਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍ ।। ੨.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਕਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਨਾਰਦ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ।

ਸ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਰਦਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਜ੍ਵਲਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਤੇਜਸਮ੍ । ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨੇਨ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਹਰ੍षਿਤਸ੍ਤਦਾ ।। ੨.

ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਯਾਸਨਂ ਚ ਪਾਦ੍ਯਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਸ੍ਯ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਵੈ । ਸ੍ਵਾਗਤਾਦਿਭਿਰਾਲਾਪੈਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮਵੋਚਤਾਮ੍ । ਕਥਾਨ੍ਤੇ ਨਾਰਦਂ ਰਾਜਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਮ੍ ।। ੨.

ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸਨ ਤੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ। ਸਵਾਗਤ ਤੇ ਹੋਰ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਗੱਲਾਂ ਮੁਕਣ 'ਤੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕृਤਸਂਜ੍ਞਿਤੇ । ਯੁਗੇ ਦृष੍ਟਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਾऽਪਿ ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਨਾਰਦ ।। ੨.

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਸ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਨਾਰਦ ਜੀ।

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ । ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮੇਕਂ ਦृष੍ਟਂ ਮੇ ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ । ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇऽਹਨਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਵੇਤਾਖ੍ਯਂ ਗਤਵਾਨਹਮ੍ । ਦ੍ਵੀਪਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰੋ ਦृष੍ਟਂ ਫੁਲ੍ਲਪਙ੍ਕਜਮਾਲਿਨਮ੍ ।। ੨.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਸੋਣ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ। ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਰਾਜੇ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਨਾਂ ਦੇ ਦੀਪ ਤੇ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੀਰੇ ਤੁ ਕੁਮਾਰੀਂ ਪृਥੁਲੋਚਨਾਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਹਂ ਵਿਸ੍ਮਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਤਾਂ ਕਨ੍ਯਾਮਾਯਤੇਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍ ।। ੨.

ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਮੈਂ ਇਕ ਕੁੜੀ ਵੇਖੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਲੰਬੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਪृष੍ਟਵਾਨਸ੍ਮਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਦਾ ਮਧੁਰਭਾषਿਣੀਮ੍ । ਕਾऽਸਿ ਭਦ੍ਰੇ ਕਥਂ ਵਾऽਸਿ ਕਿਂ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਮਿਹ ਤ੍ਵਯਾ । ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਿ ਤਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸ਼ੋਭਨੇ ।। ੨.

ਮੈਂ ਉਸ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਭਲੀਏ? ਇਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਈਂ? ਤੇਰਾ ਇਥੇ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ? ਸੋਹਣੀਏ, ਦੱਸ ਕਿ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਮਯਾ ਸਾ ਹਿ ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਨਿਮਿषੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਯਾਵਤ੍ ਤਾਵਨ੍ਮੇ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨.

ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਰਹੀ, ਅੱਖਾਂ ਝਪਕਾਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜੀ ਰਹੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਗਿਆ।

ਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚੈਵ ਹ । ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਾਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਯਸ੍ਤਥਾ ।। ੨.

ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋਗ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਝ—all ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।

ਸਰ੍ਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਮੇ ਰਾਜਨ੍ ਕੁਮਾਰ੍ਯਾऽਪਹृਤਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਤਤੋऽਹਂ ਵਿਸ੍ਮਯਾਰ੍ਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੨.

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।

ਤਾਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤ੍ਵਾ ਯਾਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਤਾਵਦ੍ ਦਿਵ੍ਯਃ ਪੁਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਮਦृਸ਼੍ਯਤ ।। ੨.

ਉਸ ਕੁੜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਸ ਵੇਲੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਪੁਰਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।

ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਪਂਸੋ ਹृਦਯੇ ਤ੍ਵਪਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਰਸਿ । ਅਨ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਃ ।। ੨.

ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸੀ—ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ।

ਏਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਮਾਂਸੋऽਤ੍ਰ ਤ੍ਰਯਃ ਕਨ੍ਯਾਸ਼ਰੀਰਗਾਃ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਤਤ੍ਰ ਕਨ੍ਯੈਕਾ ਨ ਤਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤ ।। ੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ ਵੇਖੇ, ਪਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਕੁੜੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

ਤਤਃ ਪृष੍ਟਾ ਮਯਾ ਦੇਵੀ ਸਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕਥਂ ਮਮ । ਵੇਦਾ ਨष੍ਟਾ ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਭਦ੍ਰੇ ਤਨ੍ਨਾਸ਼ਕਾਰਣਮ੍ ।। ੨.

ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੇਰੇ ਵੇਦ ਕਿਵੇਂ ਗੁਆਚ ਗਏ? ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?'

ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ । ਮਾਤਾऽਹਂ ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨਾਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ । ਮਾਂ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਯੇਨ ਤ੍ਵਂ ਤਤੋ ਵੇਦਾ ਹृਤਾਸ੍ਤਵ ।। ੨.

ਉਹ ਕੁੜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਵਿਤਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਵੇਦ ਲੈ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤਯਾ ਰਾਜਨ੍ ਵਿਸ੍ਮਯੇਨ ਤਪੋਧਨ । ਪृष੍ਟਾ ਕ ਏਤੇ ਪੁਰੁषਾ ਏਤਤ੍ਕਥਯ ਸ਼ੋਭਨੇ

ਉਹਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਤਪ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹਨ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।'

ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ ਯ ਏष ਮਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚਾਰੁਲੋਚਨਃ । ਏष ऋਗ੍ਵੇਦਨਾਮਾ ਤੁ ਦੇਵੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਵਹ੍ਨਿਭੂਤੋ ਦਹਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪਾਪਾਨ੍ਯੁਚ੍ਚਾਰਣਾਦਨੁ ।। ੨.

ਉਹ ਕੁੜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ, ਉਹਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।'

ਏਤਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਯੋऽਯਂ ਦृष੍ਟ ਆਸੀਤ੍ ਤ੍ਵਯਾਤ੍ਮਜਃ । ਸ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਹਾਬਲਃ ।। ੨.

'ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜੋ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਪੁੱਤ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'

ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਰਸਿ ਸਂਵਿष੍ਟੋ ਯ ਏष ਸ਼ੁਚਿਰੁਜ੍ਜ੍ਵਲਃ । ਸ ਸਾਮਵੇਦਨਾਮਾ ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਰੂਪੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਏष ਆਦਿਤ੍ਯਵਤ੍ ਪਾਪਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਾਸ਼ਯਤੇ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨.

'ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਮਵੇਦ ਰੂਪ ਰੁਦਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਜਲਦੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।'