ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤੇऽਯਨੇ ਤਥਾ । ਵਿषੁਵੇ ਚੈਵ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਗ੍ਰਹਣੇ ਸ਼ਸ਼ਿਸੂਰ੍ਯਯੋਃ । ਸਮਸ੍ਤੇष੍ਵੇਵ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਰਾਸ਼ਿष੍ਵਰ੍ਕੇऽਤਿਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੧੩.

ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਉੱਤਰਾਯਣ, ਦੱਖਣਾਯਣ, ਵਿਸ਼ੁਵ ਜਾਂ ਚੰਦ-ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਤੇ, ਜਾਂ ਜਦ ਸੂਰਜ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਗੇ।

ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਪੀਡਾਸੁ ਦੁष੍ਟਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਲੋਕਨੇ । ਇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਨਵਸਸ੍ਯਾਗਮੇ ਤਥਾ ।। ੧੩.

ਜਦ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਆਉਣ, ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਫਸਲ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਮਨਚਾਹਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਯਦਾ ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਵਿਸ਼ਾਖਾਸ੍ਵਾਤਿਯੋਗਿਨੋ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਃ ਪਿਤृਗਣਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਂ ਤਦਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯष੍ਟਵਾਰ੍षਿਕੀਮ੍ ।। ੧੩.

ਜਦ ਅਮਾਵਸਿਆ ਆਰਦਰਾ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਜਾਂ ਸਵਾਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਠ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਮਾਵਸ੍ਯਾ ਯਦਾ ਪੁष੍ਯੇ ਰੌਦ੍ਰੇऽਥਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇ ਪੁਨਰ੍ਵਸੌ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਤਥਾ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋऽਰ੍ਚ੍ਚਿਤਾਃ ।। ੧੩.

ਜਦ ਅਮਾਵਸਿਆ ਪੁਸ਼ਯ, ਰੌਦ੍ਰ ਜਾਂ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਜੇ ਹੋਏ ਪੂਰਵਜ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਾਸਵਾਜੈਕਪਾਦਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤृਪ੍ਤਿਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍ । ਵਾਰੁਣੇ ਚਾਪ੍ਯਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ।। ੧੩.

ਵਾਸਵ, ਆਜੈਕਪਾਦ ਜਾਂ ਵਾਰੁਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ ਹੈ।

ਨਵਸ੍ਵਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇष੍ਵਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਯਦਾ ਤੇषੁ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਤਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਅਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਫਲਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍ । ਅਪਿ ਕੋਟਿਸਹਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।। ੧੩.

ਹੇ ਦੁਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਗੇ, ਜਦ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੌਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਤੇ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਅਖੰਡ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਦਸ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਵੇ, ਫਲ ਦੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ।

ਅਥਾਪਰਂ ਪਿਤਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲਂ ਰਹਸ੍ਯਮਸ੍ਮਤ੍ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਮ੍ । ਵੈਸ਼ਾਖਮਾਸਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਤृਤੀਯਾ ਨਵਮ੍ਯਸੌ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ।। ੧੩.

ਹੁਣ ਪੂਰਵਜ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਰਾਧ ਸਮਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌਂਵੀਂ।

ਨਭਸ੍ਯਮਾਸਸ੍ਯ ਤਮਿਸ੍ਤ੍ਰਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੀ ਚ ਮਾਘੇ । ਉਪਪ੍ਲਵੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਰਵੇਸ਼੍ਚ ਤਥਾष੍ਟਕਾਸ੍ਵਪ੍ਯਯਨਦ੍ਵਯੇ ਚ ।। ੧੩.

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਧੇ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰੈਓਦਸ਼ੀ ਤੇ ਪੰਦਰਵੀਂ, ਚੰਦ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗ੍ਰਹਣ ਸਮੇਂ, ਅਸ਼ਟਕਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ 'ਤੇ—

ਪਾਨੀਯਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਤਿਲੈਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਤੋ ਮਨੁष੍ਯਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤਂ ਤੇਨ ਸਮਾਃਸਹਸ੍ਤ੍ਰਂ ਰਹਸ੍ਯਮੇਤਤ੍ ਪਿਤਰੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ।। ੧੩.

ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਤਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ੍ਰਾਧ਼ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਮਾਘਾਸਿਤੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੀ ਕਦਾਚਿ- ਦੁਪੈਤਿ ਯੋਗਂ ਯਦਿ ਵਾਰੁਣੇਨ । ऋਕ੍ਸ਼ੇਣ ਕਾਲਃ ਪਰਮਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਨ ਤ੍ਵਲ੍ਪਪੁਣ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜ ਲਭ੍ਯਤੇऽਸੌ ।। ੧੩.

ਜੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ ਵਾਰੁਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਜੋਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪੂੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।

ਕਾਲੇ ਧਨਿष੍ਠਾ ਯਦਿ ਨਾਮ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਦਾ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ । ਦਤ੍ਤਂ ਜਲਾਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਦਦਾਤਿ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਵਰ੍षਾਯੁਤਂ ਤਤ੍ਕੁਲਜੈਰ੍ਮਨੁष੍ਯੈਃ ।। ੧੩.

ਜੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੇ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰੈਵ ਚੇਦ੍ ਭਾਦ੍ਰਪਦਾਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਾਃ ਕਾਲੇ ਤਦਾ ਯੈਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਰਾ ਤृਪ੍ਤਿਮੁਪੇਤ੍ਯ ਤੇਨ ਯੁਗਂ ਸਮਗ੍ਰਂ ਪਿਤਰਃ ਸ੍ਵਪਨ੍ਤਿ ੧੩.

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਜੇ ਭਾਦਰਪਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰਾਧ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਲੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰੇ ਯੁਗ ਲਈ ਉਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਗਙ੍ਗਾਸਰਯੂਮਥਵਾ ਵਿਪਾਸ਼ਾਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਂ ਨੈਮਿषਗੋਮਤੀਂ ਵਾ । ਤਤੋऽਵਗਾਹ੍ਯਾਰ੍ਚਨਮਾਦਰੇਣ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤॄਣਾਮਹਿਤਾਨਿ ਹਨ੍ਤਿ ।। ੧੩.

ਗੰਗਾ, ਸਰਯੂ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਨੈਮੀਸ਼, ਜਾਂ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਚੈਤਤ੍ ਪਿਤਰਃ ਕਦਾ ਤੁ ਵਰ੍षਾਮਘਾਤृਪ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਯ ਭੂਯਃ । ਮਾਘਾਸਿਤਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ੁਭਤੀਰ੍ਥਤੋਯੈ- ਰ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਤਨਯਾਦਿਦਤ੍ਤੈਃ ।। ੧੩.

ਪਿਤਰਾਂ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ: 'ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਫੇਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ—'

ਚਿਤ੍ਤਂ ਚ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨृਣਾਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ਼ਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕਾਲਃ ਕਥਿਤੋ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚ । ਪਾਤ੍ਰਂ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਪਰਮਾ ਚ ਭਕ੍ਤਿ- ਰ੍ਨृਣਾਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਭਿਵਾਞ੍ਛਿਤਾਨਿ ।। ੧੩.

ਮਨ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ, ਠੀਕ ਪਾਤ੍ਰਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਵਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਚੀਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪਿਤृਗੀਤਾਸ੍ਤਥੈਵਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਸਤ੍ਤਮ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਥੈਵ ਭਵਿਤਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਧਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੧੩.

ਹੁਣ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਹੋਏ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣ; ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਤਿ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਪਿ ਧਨ੍ਯਃ ਕੁਲੇ ਜਾਯਾਦਸ੍ਮਾਕਂ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਨਰਃ । ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿਤ੍ਤਸ਼ਾਠ੍ਯਂ ਯਃ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਯੋ ਨਿਰ੍ਵਪਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੩.

ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਠੱਗੀ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਕਈ ਧਨਿਆ ਹੈ।

ਰਤ੍ਨਵਸ੍ਤ੍ਰਮਹਾਯਾਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਭੋਗਾਦਿਕਂ ਵਸੁ । ਵਿਭਵੇ ਸਤਿ ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਅਸ੍ਮਾਨੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੧੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਰਤਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਵਾਹਨ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਤੇ ਧਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—

ਅਨ੍ਨੇਨ ਵਾ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਾਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਕ੍ਤਿਨਮ੍ਰਧੀਃ । ਭੋਜਯਿष੍ਯਤਿ ਵਿਪ੍ਰਾਗ੍ਰ੍ਯਾਂਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਿਭਵੋ ਨਰਃ ।। ੧੩.

ਜਾਂ, ਜਿੰਨਾ ਭੋਜਨ ਉਹ ਦੇ ਸਕੇ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।

ਅਸਮਰ੍ਥੋऽਨ੍ਨਦਾਨਸ੍ਯ ਵਨ੍ਯਸ਼ਾਕਂ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਂ ਯੋ ਵਾਪਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ ।। ੧੩.

ਜੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਸਾਗ ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦੱਖਣਾ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।

ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਯੁਤਃ ਕਰਾਗ੍ਰਾਗ੍ਰਸ੍ਥਿਤਾਂਸ੍ਤਿਲਾਨ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਮੁਖ੍ਯਾਯ ਕਸ੍ਮੈਚਿਦ੍ ਦ੍ਵਿਜ ਦਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੧੩.

ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਜਾ ਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਏ।

ਤਿਲੈਃ ਸਪ੍ਤਾष੍ਟਭਿਰ੍ਵਾਪਿ ਸਮਵੇਤਾਂ ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ । ਭਕ੍ਤਿਨਮ੍ਰਃ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯਾਪ੍ਯਸ੍ਮਾਕਂ ਸਂਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੧੩.

ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਤਿਲਾਂ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝਲ, ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਯਤਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗੋਭ੍ਯੋ ਵਾਪਿ ਗਵਾਹ੍ਨਿਕਮ੍ । ਅਭਾਵੇ ਪ੍ਰੀਣਯਤ੍ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੧੩.

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ, ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੁੱਧ, ਜੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਾਭਾਵੇ ਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਕ੍ਸ਼ਾਮੂਲਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਕਃ । ਸੂਰ੍ਯਾਦਿਲੋਕਪਾਲਾਨਾਮਿਦਮੁਚ੍ਚੈਃ ਪਠਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੩.

ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੱਸ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ-ਪਾਲਾਂ ਲਈ ਇਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ:

ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤਂ ਨ ਧਨਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯ- ਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯੋਗ੍ਯਂ ਸ੍ਵਪਿਤॄਨ੍ ਨਤੋऽਸ੍ਮਿ । ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤੁ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਿਤਰੋ ਮਯੈਤੌ ਭੁਜੌ ਤਤੌ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ।। ੧੩.

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਦੌਲਤ, ਨਾ ਹੋਰ ਸ੍ਰਾਧ਼ ਲਈ ਯੋਗ ਚੀਜ਼; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ—ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਪਿਤृਭਿਰ੍ਗੀਤਂ ਭਾਵਾਭਾਵਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ । ਕृਤਂ ਤੇਨ ਭਵੇਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਯ ਏਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੧੩.

ਇਹ ਗੀਤ ਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਜੀਵਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਬਾਰੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੁਜਾ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਮ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਉਵਾਚ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਕਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰੇਣ ਧੀਮਤਾ । ਸਨਕਾਨੁਜੇਨ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ ।। ੧੪.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਸਨਕ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ।

ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤਸ੍ਤ੍ਰਿਮਧੁਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁਪਰ੍ਣਃ षਡਙ੍ਗਵਿਤ੍ । ਵੇਦਵਿਤ੍ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੋ ਯੋਗੀ ਤਥਾ ਵੈ ਜ੍ਯੋष੍ਠਸਾਮਗਃ ।। ੧੪.

ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਚਿਕੇਤਾ ਅੱਗਾਂ, ਤਿੰਨ ਮਧੁ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਤਿੰਨ ਸੁਪਰਨਾ ਸੂਕਤਾਂ, ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਗਿਆਨ, ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਸਾਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ ਹੋਵੇ।

ऋਤ੍ਵਿਜਂ ਭਾਗਿਨੇਯਂ ਚ ਦੌਹਿਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਵਸੁਰਂ ਤਥਾ । ਜਾਮਾਤਰਂ ਮਾਤੁਲਂ ਚ ਤਪੋਨਿष੍ਠਂ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮ੍ ।। ੧੪.

ਯਜਮਾਨ, ਭਤੀਜਾ, ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਾ, ਸਸੁਰ, ਜਵਾਈ, ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਤਪ-ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।