ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਭ੍ਯਾਗਤਂ ਦੂਰਾਦਰ੍ਘਪਾਦ੍ਯੇਨ ਸੋ ਮੁਨਿਃ । ਅਰ੍ਚਯਾਮਾਸ ਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੁਦਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਤਃ ।। ੧੩.

ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

ਕੌਸ਼੍ਯਾਂ ਵृष੍ਯਾਂ ਤਦਾਸੀਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੇਦਂ ਮੁਨਿਸ੍ਤਦਾ । ਸ਼ਾਧਿਂ ਮਾਂ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ।। ੧੩.

ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ?"

ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਵਾਚਾ ਮੁਨਿਂ ਗੌਰਮੁਖਂ ਤਦਾ ।। ੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਗੌਰਮੁਖ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਉਵਾਚ । ਏਤਦੇਵ ਮਹਤ੍ਕृਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ਸਤਾਂ ਸਂਗਮੋ ਭਵੇਤ੍ । ਯਤ੍ਤੁ ਸਾਨ੍ਦੇਹਿਕਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪृਚ੍ਛਸ੍ਵ ਮਹਾਮੁਨੇ ।। ੧੩.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹੀ ਵੱਡਾ ਕਰਤੱਵ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੱਛੋ।"

ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ । ਏਤੇ ਹਿ ਪਿਤਰੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵੇਦਵਾਦਿਭਿਃ । ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣषੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾ ਉਤਾਹੋਸ੍ਵਿਤ੍ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ ।। ੧੩.

ਗੌਰਮੁਖ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ?"

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਵਾਨਾਮਾਦ੍ਯੋ ਨਾਰਾਯਣੋ ਗੁਰੁਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸੋऽਪਿ ਸਪ੍ਤਾਸृਜਨ੍ਮੁਨੀਨ੍ ।। ੧੩.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ: "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਮੁੱਢਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।"

ਮਾਂ ਯਜਸ੍ਵੇਤਿ ਤੇਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਦਾ ਤੇ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮੇਵਾਗ੍ਰੇ ਅਯਜਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ।। ੧੩.

"ਮੈਨੂੰ ਪੂਜੋ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ; ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਿਆ।

ਤੇषਾਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਤਾਨਾਂ ਮਹਾਵੈਕਾਰਿਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਅਸ਼ਪਦ੍ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰੋ ਹਿ ਮਹਾਨੇष ਕृਤੋ ਯਤਃ । ਪ੍ਰਭ੍ਰष੍ਟਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਿष੍ਯਥ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੧੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਵੱਡੇ ਰਚਨਾ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਞ ਜਾਓਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ।"

ਏਵਂ ਸ਼ਪ੍ਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਤ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਸਦ੍ਯੋ ਵਂਸ਼ਕਰਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਯਯੁਃ ।। ੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਤਮ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਹ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਪ੍ਰਯਾਤੇषੁ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿषੁ । ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾਨੇਨ ਤਰ੍ਪਯਾਮਾਸੁਰਞ੍ਜਸਾ ।। ੧੩.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।

ਤੇ ਚ ਵੈਮਾਨਿਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਪ੍ਤ ਮਾਨਸਾਃ । ਤਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੧੩.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੈਮਾਨਿਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਤ ਮਨ-ਪੁੱਤਰ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ । ਯੇ ਚ ਤੇ ਪਿਤਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯਂ ਚ ਕਾਲਂ ਸਮਾਸਤੇ । ਕਿਂ ਯਤੋ ਵੈ ਪਿਤृਗਣਾਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਲ੍ਲੋਕੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੧੩.

ਗੌਰਮੁਖ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ?"

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਉਵਾਚ । ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਰਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸੋਮਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ । ਤੇ ਮਰੀਚ੍ਯਾਦਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਤੇ ਪਿਤਰਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੧੩.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹਨ; ਉਹ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਸੱਤ ਹਨ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।"

ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਵੈ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਹ੍ਯਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ । ਤੇषਾਂ ਲੋਕਨਿਸਰ੍ਗਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ ।। ੧੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਇਹ ਸੁਣੋ।

ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਚ ਮਹਰ੍ਧਿ ਚ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਧਰ੍ਮਮੂਰ੍ਤਿਧਰਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤ੍ਰਯੋऽਨ੍ਯੇ ਪਰਮਾ ਗਣਾਃ । ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ ।। ੧੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਲੋਕ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਇਹ ਸੁਣੋ।

ਲੋਕਾਃ ਸਂਤਾਨਕਾ ਨਾਮ ਯਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਭਾਸ੍ਵਰਾਃ । ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ ਪਿਤृਗਣਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ।। ੧੩.

ਸੰਤਾਨਕ ਨਾਮ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਦੇ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਵਿਰਾਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵੈਰਾਜਾ ਇਤਿ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ ੧੩.

ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਤਾਨ ਵੈਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਤੇ ਵੈ ਲੋਕਵਿਭ੍ਰष੍ਟਾ ਲੋਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਨਾਤਨਾਨ੍ । ਪੁਨਰ੍ਯੁਗਸ਼ਤਾਨ੍ਤੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ ।। ੧੩.

ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਸਦਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਂ ਭੂਯਃ ਸਾਧ੍ਯ ਯੋਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਯੋਗਗਤਿਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍ ।। ੧੩.

ਉਹ ਯਾਦ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਧੀਆ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਯੋਗ ਦੀ ਪਥ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਚਣਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਏਤੇ ਸ੍ਮ ਪਿਤਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਯੋਗਿਨਾਂ ਯੋਗਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ । ਆਪ੍ਯਾਯਿਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੋਗਂ ਯੋਗਬਲੇ ਰਤੌ ।। ੧੩.

ਇਹ ਪੂਰਵਜ, ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਰਾਜੀ ਹੋਏ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਯੋਗਿਨਾਂ ਯੋਗਿਸਤ੍ਤਮ । ਏष ਵੈ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸੋਮਪਾਨਾਮਨੁਤ੍ਤਮਃ ।। ੧੩.

ਇਸ ਲਈ, ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਭੋਗ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ। ਇਹ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਤਪਤੀ ਹੈ।

ਏਤੇ ਤ ਏਕਤਨਵੋ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦ੍ਬਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਭੂਰ੍ਲੋਕਵਾਸਿਨਾਂ ਯਾਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਃ ੧੩.

ਇਹੀ ਲੋਕ, ਹੇ ਦੁਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਗੇ, ਇੱਕ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭੂਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਦੋਵੇਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।

ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਕਸਂਜ੍ਞਾਨਾਂ ਤੇषਾਮਪਿ ਜਨੇ ਗਤਾਃ । ਸਨਕਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਵੈਰਾਜਾਸ੍ਤਪਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਤੇषਾਂ ਸਤ੍ਯਗਤਾ ਮੁਕ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਪਿਤृਸਂਤਤਿਃ ।। ੧੩.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਲਪਵਾਸੀਕਾ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਕ ਆਦਿ ਅਤੇ ਵੈਰਾਜ ਤਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਸਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ — ਇਹ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤੇਤਿ ਮਾਰੀਚ੍ਯਾ ਵੈਰਾਜਾ ਬਰ੍ਹਿਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ । ਸੁਕਾਲੇਯਾਪਿ ਪਿਤਰੋ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਤੇऽਪਿ ਯਾਜ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਣੈਰ੍ਨ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਪृਥਕ੍ਕृਤਮ੍ ।। ੧੩.

ਅਗਨਿਸਵਾਤ ਪੂਰਵਜ ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਵੈਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬਰਹਿਸਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸੁਕਾਲੇਯਾ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਵਰ੍ਣਤ੍ਰਯਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪਿਤृਨ੍ ਯਜੇਤ੍ । ਨ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਪृਥਕ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤਯਃ ।। ੧੩.

ਤਿੰਨ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਸ਼ੂਦਰ ਸਭ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪੂਰਵਜ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤਨਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਨਨੁ ਵਿਪ੍ਰੇषੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਵਿਸ਼ੇषਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਤੁ ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ।। ੧੩.

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਜੀਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਹੋਰ ਹੈ।

ਏਵਂ ऋषਿਸ੍ਤੁਤੈਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯਾਜ੍ਯਕਸਂਭਵਾਨ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਸृष੍ਟ੍ਯਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਲਬ੍ਧਾ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤਤਃ । ਪਰਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਾਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਏਵ ਚ ।। ੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਪਾਈ। ਉਹ ਵੀ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

ਵਸ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪਾਦ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਵਸਵਾਦਯਃ । ਅਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਅਪਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੧੩.

ਵਸੁ ਆਦਿ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਆਦਿ, ਸਭ ਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੰਧਰਵ ਆਦਿ ਵੀ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

ਏष ਤੇ ਪੈਤृਕਃ ਸਰ੍ਗ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਕਥਿਤੋ ਨਾਨ੍ਤ ਏਵਾਸ੍ਯ ਵਰ੍षਕੋਟ੍ਯਾ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੧੩.

ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਣ।