ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਇਤੀਰਿਤਂ ਤੇ ਤੁ ਮਯਾ ਪੁਰਾਣਂ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ਚਾਦਿਕृਤੈਕਦੇਸ਼ਮ੍ । ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਨ ਚਾਸ੍ਯੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰੈ- ਰਪੀਹ ਕੇਨਾਪਿ ਮੁਖੇਨ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ।। ੧੨.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਵਾਂਭੂ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀਦੀ।'

ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਤਃ ਸਂਸ੍ਮृਤਮਾਤ੍ਰਮੇਤ- ਨ੍ਮਯਾ ਭਦ੍ਰੇ ਕਥਿਤਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਸਮੁਦ੍ਰਤੋਯਾਤ੍ ਪਰਿਮਾਣਸृष੍ਟਿਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵृਤ੍ਤਮਥੋ ਹ੍ਯਨਰ੍ਧ੍ਯਮ੍ ।। ੧੨.

ਭਾਗਵਤੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ।

ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ਕਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾऽਪਿ ਨਾਰਾਯਣੇਨਾਪਿ ਕੁਤੋ ਭਵੇऽਨ੍ਯਃ । ਅਸ਼ਕ੍ਯਮਸ੍ਮਾਭਿਰਿਤੀਰਿਤਂ ਤੇ ਤਨ੍ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਮਰਣੇਨੇਦਮਾਦ੍ਯਮ੍ ।। ੧੨.

ਸਵਾਂਭੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਰੰਭ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਬਾਲੁਕਾਸਂਖ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਰਜਸਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । ਨ ਤੁ ਸृष੍ਟੇਃ ਪੁਨਃ ਸਂਖ੍ਯਾ ਕ੍ਰੀਡਤਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ।। ੧੨.

ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰੇਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਪਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।

ਏष ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯਾਂਸ਼ੋ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤੇ । ਕृਤੇ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤ ਏषਸ਼੍ਚ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।। ੧੨.

ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇਹ ਭਾਗ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਏਤਤ੍ ਤਨ੍ਮਹਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗੌਰਮੁਖੋ ਮੁਨਿਃ । ਤੇ ਚਾਪਿ ਮਣਿਜਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਕਿਂ ਫਲਂ ਤੁ ਵਰਂ ਗੁਰੋਃ ।। ੧੩.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਜੋਬਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਗੌਰਮੁਖਾ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਕੀ ਫਲ ਜਾਂ ਵਰ ਮਿਲਿਆ?'

ਕੋऽਸੌ ਗੌਰਮੁਖਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਮੁਨਿਃ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮ੍ਮਿਕਃ । ਕਿਂ ਚਕਾਰ ਹਰੇਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਸੌ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਃ ।। ੧੩.

'ਉਹ ਗੌਰਮੁਖਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਨੀ ਹੈ? ਹਰੀ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?'

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਨਿਮਿषੇਣ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਮੁਨਿਃ । ਆਰਿਰਾਧਯਿषੁਰ੍ਦੇਵਂ ਤਮੇਵ ਪ੍ਰਯਯੌ ਵਨਮ੍ । ਪ੍ਰਭਾਸਂ ਨਾਮ ਸੋਮਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਂ ਪਰਮਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੧੩.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਲਭ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।'

ਤਤ੍ਰ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਤਕृਦ੍ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤੀਰ੍ਥਚਿਨ੍ਤਕੈਃ । ਆਰਾਧਯਾਮਾਸ ਹਰਿਂ ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ।। ੧੩.

ਉਥੇ, ਦੈਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੈਤੀਆਂ ਦੇ ਸੂਤਨ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

ਤਸ੍ਯਾਰਾਧਯਤੋ ਦੇਵਂ ਹਰਿਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਆਜਗਾਮ ਮਹਾਯੋਗੀ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।। ੧੩.

ਜਦ ਉਹ ਹਰੀ, ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਆ ਗਿਆ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਭ੍ਯਾਗਤਂ ਦੂਰਾਦਰ੍ਘਪਾਦ੍ਯੇਨ ਸੋ ਮੁਨਿਃ । ਅਰ੍ਚਯਾਮਾਸ ਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੁਦਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਤਃ ।। ੧੩.

ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

ਕੌਸ਼੍ਯਾਂ ਵृष੍ਯਾਂ ਤਦਾਸੀਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੇਦਂ ਮੁਨਿਸ੍ਤਦਾ । ਸ਼ਾਧਿਂ ਮਾਂ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ।। ੧੩.

ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ?"

ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਵਾਚਾ ਮੁਨਿਂ ਗੌਰਮੁਖਂ ਤਦਾ ।। ੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਗੌਰਮੁਖ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਉਵਾਚ । ਏਤਦੇਵ ਮਹਤ੍ਕृਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ਸਤਾਂ ਸਂਗਮੋ ਭਵੇਤ੍ । ਯਤ੍ਤੁ ਸਾਨ੍ਦੇਹਿਕਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪृਚ੍ਛਸ੍ਵ ਮਹਾਮੁਨੇ ।। ੧੩.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹੀ ਵੱਡਾ ਕਰਤੱਵ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੱਛੋ।"

ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ । ਏਤੇ ਹਿ ਪਿਤਰੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵੇਦਵਾਦਿਭਿਃ । ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣषੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾ ਉਤਾਹੋਸ੍ਵਿਤ੍ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ ।। ੧੩.

ਗੌਰਮੁਖ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ?"

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਵਾਨਾਮਾਦ੍ਯੋ ਨਾਰਾਯਣੋ ਗੁਰੁਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸੋऽਪਿ ਸਪ੍ਤਾਸृਜਨ੍ਮੁਨੀਨ੍ ।। ੧੩.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ: "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਮੁੱਢਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।"

ਮਾਂ ਯਜਸ੍ਵੇਤਿ ਤੇਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਦਾ ਤੇ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮੇਵਾਗ੍ਰੇ ਅਯਜਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ।। ੧੩.

"ਮੈਨੂੰ ਪੂਜੋ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ; ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਿਆ।

ਤੇषਾਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਤਾਨਾਂ ਮਹਾਵੈਕਾਰਿਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਅਸ਼ਪਦ੍ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰੋ ਹਿ ਮਹਾਨੇष ਕृਤੋ ਯਤਃ । ਪ੍ਰਭ੍ਰष੍ਟਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਿष੍ਯਥ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੧੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਵੱਡੇ ਰਚਨਾ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਞ ਜਾਓਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ।"

ਏਵਂ ਸ਼ਪ੍ਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਤ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਸਦ੍ਯੋ ਵਂਸ਼ਕਰਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਯਯੁਃ ।। ੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਤਮ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਹ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਪ੍ਰਯਾਤੇषੁ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿषੁ । ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾਨੇਨ ਤਰ੍ਪਯਾਮਾਸੁਰਞ੍ਜਸਾ ।। ੧੩.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।

ਤੇ ਚ ਵੈਮਾਨਿਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਪ੍ਤ ਮਾਨਸਾਃ । ਤਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੧੩.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੈਮਾਨਿਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਤ ਮਨ-ਪੁੱਤਰ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ । ਯੇ ਚ ਤੇ ਪਿਤਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯਂ ਚ ਕਾਲਂ ਸਮਾਸਤੇ । ਕਿਂ ਯਤੋ ਵੈ ਪਿਤृਗਣਾਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਲ੍ਲੋਕੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੧੩.

ਗੌਰਮੁਖ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ?"

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਉਵਾਚ । ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਰਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸੋਮਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ । ਤੇ ਮਰੀਚ੍ਯਾਦਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਤੇ ਪਿਤਰਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੧੩.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹਨ; ਉਹ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਸੱਤ ਹਨ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।"

ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਵੈ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਹ੍ਯਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ । ਤੇषਾਂ ਲੋਕਨਿਸਰ੍ਗਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ ।। ੧੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਇਹ ਸੁਣੋ।

ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਚ ਮਹਰ੍ਧਿ ਚ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਧਰ੍ਮਮੂਰ੍ਤਿਧਰਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤ੍ਰਯੋऽਨ੍ਯੇ ਪਰਮਾ ਗਣਾਃ । ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ ।। ੧੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਲੋਕ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਇਹ ਸੁਣੋ।

ਲੋਕਾਃ ਸਂਤਾਨਕਾ ਨਾਮ ਯਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਭਾਸ੍ਵਰਾਃ । ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ ਪਿਤृਗਣਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ।। ੧੩.

ਸੰਤਾਨਕ ਨਾਮ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਦੇ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਵਿਰਾਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵੈਰਾਜਾ ਇਤਿ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ ੧੩.

ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਤਾਨ ਵੈਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਤੇ ਵੈ ਲੋਕਵਿਭ੍ਰष੍ਟਾ ਲੋਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਨਾਤਨਾਨ੍ । ਪੁਨਰ੍ਯੁਗਸ਼ਤਾਨ੍ਤੇषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ ।। ੧੩.

ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਸਦਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਂ ਭੂਯਃ ਸਾਧ੍ਯ ਯੋਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਯੋਗਗਤਿਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍ ।। ੧੩.

ਉਹ ਯਾਦ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਧੀਆ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਯੋਗ ਦੀ ਪਥ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਚਣਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।