ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਵਾਨ੍ ਸ਼ਸ਼ੀ ਸੂਰ੍ਯਹੁਤਾਸ਼ਨੋऽਸਿ ਤ੍ਵਯਿ ਪ੍ਰਲੀਨਂ ਜਗਦੇਤਦੁਚ੍ਯਤੇ । ਭਵਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਂ ਰਮਤੇ ਜਗਤ੍ ਯਤਃ ਸ੍ਤੁਤੋऽਸਿ ਰਾਮੇਤਿ ਜਗਤ੍ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ।। ੧੨.

ਤੁਸੀਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਹੋ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਗਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਸਤਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

ਭਵਾਰ੍ਣਵੇ ਦੁਃਖਤਰੋਰ੍ਮਿਸਂਕੁਲੇ ਤਥਾਕ੍ਸ਼ਮਾਨਗ੍ਰਹਣੇऽਤਿਭੀषਣੇ । ਨ ਮਜ੍ਜਤਿ ਤ੍ਵਤ੍ਸ੍ਮਰਣਪ੍ਲਵੋ ਨਰਃ ਸ੍ਮृਤੋऽਸਿ ਰਾਮੇਤਿ ਤਥਾ ਤਪੋਵਨੇ ।। ੧੨.

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਘੜ ਹੈ, ਉਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਦੀ ਨੌਕਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

ਵੇਦੇषੁ ਨष੍ਟੇषੁ ਭਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ਹਰੇ ਕਰੋषਿ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਵਪੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ਸਦਾ । ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਞ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਦਿਙ੍ਮੁਖੋ ਭਵਾਂਸ੍ਤਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਬਹੁਰੂਪਧृਗ੍ ਵਿਭੋ ।। ੧੨.

ਜਦੋਂ ਵੇਦ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਤੁਸੀਂ ਹੇ ਹਰੀ, ਸਦਾ ਮੱਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਜਦ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ।

ਕੌਰ੍ਮਂ ਤਥਾ ਤੇ ਵਪੁਰਾਸ੍ਥਿਤਃ ਸਦਾ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ਮਾਧਵ ਤੋਯਮਨ੍ਥਨੇ । ਨ ਚਾਨ੍ਯਦਸ੍ਤੀਤਿ ਭਵਤ੍ਸਮਂ ਕ੍ਵਚਿ- ਜ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨਾਦ੍ ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਭੂਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੧੨.

ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਮਾਧਵ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮंथਨ ਸਮੇਂ ਕਛੂਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਜਨਾਰਦਨ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜੀਵ ਹੋ।

ਤ੍ਵਯਾ ਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਸ੍ਵਕਾਖਿਲਾਨ੍ ਵੇਦ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ । ਕਥਂ ਤ੍ਵਮਾਦ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਤੁ ਧਾਮ ਵਿਹਾਯ ਚਾਨ੍ਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜਾਮਿ ।। ੧੨.

ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੋ, ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਭਵਾਨੇਕਃ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸੀਤ੍ ਤਤਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਮਹੀ ਸਲਿਲਂ ਵਹ੍ਨਿਰੁਚ੍ਚੈਃ । ਵਾਯੁਸ੍ਤਥਾ ਖਂ ਚ ਮਨੋऽਪਿ ਬੁਦ੍ਧਿ- ਸ਼੍ਚੇਤੋਗੁਣਾਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਭਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍ ।। ੧੨.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਗੁਣ—all ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

ਤ੍ਵਯਾ ਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਸਮਸ੍ਤਂ ਸਨਾਤਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषੋ ਮਤੋ ਮੇ । ਸਮਸ੍ਤਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਬਾਹੋ ਜਯ ਦੇਵ ਦੇਵ । ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਰਾਮਾਯ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ।। ੧੨.

ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੋ। ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋ। ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਇਤਿ ਸ੍ਤੁਤੋ ਦੇਵਵਰਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਃ ਤਦਾ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਿਮ੍ । ਸਂਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਤਤੋऽਭ੍ਯੁਵਾਚ ਵਰਂ ਵृਣੀष੍ਵੇਤਿ ਚ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਮ੍ ।। ੧੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿ ਉਠੇ: 'ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।'

ਏਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਾ ਸਸਂਭ੍ਰਮਂ ਦੇਵਦੇਵਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ । ਉਵਾਚ ਦੇਵੇਸ਼੍ਵਰ ਮੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਲਯਂ ਯਦਾਸ੍ਤੇ ਪਰਮਂ ਵਪੁਸ੍ਤੇ ।। ੧੨.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਮ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਿਓ।'

ਇਤੀਰਿਤੇ ਰਾਜਵਰਃ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਲਯਂ ਤਥਾऽਗਾਦਸੁਰਘ੍ਨਮੂਰ੍ਤੌ । ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਤ੍ਮਭੂਤੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਭੂਮਿਪਃ ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡੈਰਨੇਕੈਃ ।। ੧੨.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਹ ਭੂਮਿ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਈ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਇਤੀਰਿਤਂ ਤੇ ਤੁ ਮਯਾ ਪੁਰਾਣਂ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ਚਾਦਿਕृਤੈਕਦੇਸ਼ਮ੍ । ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਨ ਚਾਸ੍ਯੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰੈ- ਰਪੀਹ ਕੇਨਾਪਿ ਮੁਖੇਨ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ।। ੧੨.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਵਾਂਭੂ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀਦੀ।'

ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਤਃ ਸਂਸ੍ਮृਤਮਾਤ੍ਰਮੇਤ- ਨ੍ਮਯਾ ਭਦ੍ਰੇ ਕਥਿਤਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਸਮੁਦ੍ਰਤੋਯਾਤ੍ ਪਰਿਮਾਣਸृष੍ਟਿਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵृਤ੍ਤਮਥੋ ਹ੍ਯਨਰ੍ਧ੍ਯਮ੍ ।। ੧੨.

ਭਾਗਵਤੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ।

ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ਕਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾऽਪਿ ਨਾਰਾਯਣੇਨਾਪਿ ਕੁਤੋ ਭਵੇऽਨ੍ਯਃ । ਅਸ਼ਕ੍ਯਮਸ੍ਮਾਭਿਰਿਤੀਰਿਤਂ ਤੇ ਤਨ੍ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਮਰਣੇਨੇਦਮਾਦ੍ਯਮ੍ ।। ੧੨.

ਸਵਾਂਭੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਰੰਭ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਬਾਲੁਕਾਸਂਖ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਰਜਸਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । ਨ ਤੁ ਸृष੍ਟੇਃ ਪੁਨਃ ਸਂਖ੍ਯਾ ਕ੍ਰੀਡਤਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ।। ੧੨.

ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰੇਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਪਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।

ਏष ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯਾਂਸ਼ੋ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤੇ । ਕृਤੇ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤ ਏषਸ਼੍ਚ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।। ੧੨.

ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇਹ ਭਾਗ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਏਤਤ੍ ਤਨ੍ਮਹਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗੌਰਮੁਖੋ ਮੁਨਿਃ । ਤੇ ਚਾਪਿ ਮਣਿਜਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਕਿਂ ਫਲਂ ਤੁ ਵਰਂ ਗੁਰੋਃ ।। ੧੩.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਜੋਬਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਗੌਰਮੁਖਾ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਕੀ ਫਲ ਜਾਂ ਵਰ ਮਿਲਿਆ?'

ਕੋऽਸੌ ਗੌਰਮੁਖਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਮੁਨਿਃ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮ੍ਮਿਕਃ । ਕਿਂ ਚਕਾਰ ਹਰੇਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਸੌ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਃ ।। ੧੩.

'ਉਹ ਗੌਰਮੁਖਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਨੀ ਹੈ? ਹਰੀ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?'

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਨਿਮਿषੇਣ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਮੁਨਿਃ । ਆਰਿਰਾਧਯਿषੁਰ੍ਦੇਵਂ ਤਮੇਵ ਪ੍ਰਯਯੌ ਵਨਮ੍ । ਪ੍ਰਭਾਸਂ ਨਾਮ ਸੋਮਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਂ ਪਰਮਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੧੩.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਲਭ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।'

ਤਤ੍ਰ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਤਕृਦ੍ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤੀਰ੍ਥਚਿਨ੍ਤਕੈਃ । ਆਰਾਧਯਾਮਾਸ ਹਰਿਂ ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ।। ੧੩.

ਉਥੇ, ਦੈਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੈਤੀਆਂ ਦੇ ਸੂਤਨ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

ਤਸ੍ਯਾਰਾਧਯਤੋ ਦੇਵਂ ਹਰਿਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਆਜਗਾਮ ਮਹਾਯੋਗੀ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।। ੧੩.

ਜਦ ਉਹ ਹਰੀ, ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਆ ਗਿਆ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਭ੍ਯਾਗਤਂ ਦੂਰਾਦਰ੍ਘਪਾਦ੍ਯੇਨ ਸੋ ਮੁਨਿਃ । ਅਰ੍ਚਯਾਮਾਸ ਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੁਦਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਤਃ ।। ੧੩.

ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

ਕੌਸ਼੍ਯਾਂ ਵृष੍ਯਾਂ ਤਦਾਸੀਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੇਦਂ ਮੁਨਿਸ੍ਤਦਾ । ਸ਼ਾਧਿਂ ਮਾਂ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ।। ੧੩.

ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ?"

ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੋ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਵਾਚਾ ਮੁਨਿਂ ਗੌਰਮੁਖਂ ਤਦਾ ।। ੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਗੌਰਮੁਖ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਉਵਾਚ । ਏਤਦੇਵ ਮਹਤ੍ਕृਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ਸਤਾਂ ਸਂਗਮੋ ਭਵੇਤ੍ । ਯਤ੍ਤੁ ਸਾਨ੍ਦੇਹਿਕਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪृਚ੍ਛਸ੍ਵ ਮਹਾਮੁਨੇ ।। ੧੩.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹੀ ਵੱਡਾ ਕਰਤੱਵ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੱਛੋ।"

ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ । ਏਤੇ ਹਿ ਪਿਤਰੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵੇਦਵਾਦਿਭਿਃ । ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣषੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾ ਉਤਾਹੋਸ੍ਵਿਤ੍ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ ।। ੧੩.

ਗੌਰਮੁਖ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ?"

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਵਾਨਾਮਾਦ੍ਯੋ ਨਾਰਾਯਣੋ ਗੁਰੁਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸੋऽਪਿ ਸਪ੍ਤਾਸृਜਨ੍ਮੁਨੀਨ੍ ।। ੧੩.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ: "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਮੁੱਢਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।"

ਮਾਂ ਯਜਸ੍ਵੇਤਿ ਤੇਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਦਾ ਤੇ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮੇਵਾਗ੍ਰੇ ਅਯਜਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ।। ੧੩.

"ਮੈਨੂੰ ਪੂਜੋ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ; ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਿਆ।

ਤੇषਾਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਤਾਨਾਂ ਮਹਾਵੈਕਾਰਿਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਅਸ਼ਪਦ੍ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰੋ ਹਿ ਮਹਾਨੇष ਕृਤੋ ਯਤਃ । ਪ੍ਰਭ੍ਰष੍ਟਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਿष੍ਯਥ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੧੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਵੱਡੇ ਰਚਨਾ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਞ ਜਾਓਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ।"

ਏਵਂ ਸ਼ਪ੍ਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਤ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਸਦ੍ਯੋ ਵਂਸ਼ਕਰਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਯਯੁਃ ।। ੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਤਮ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਹ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।