ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਬਭੂਵੁਰ੍ਹਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਪਰੇ ਮਮ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੀ ਆ ਗਏ, ਪਿਆਰੇ।
ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਵੇਣੀਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ, ਸੋਹਣੀਏ।
ਯਦਾ ਚ ਭਰਤੋ ਰਾਜਾ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਤਿਕੇ
ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਰਾਜਾ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ,
ਤਤਃਪ੍ਰਭृਤਿ ਤਸ੍ਯਾਸੀਦ੍ਭਰਤੇਨਾਰਤਿਃ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਭਾਰਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤੈਨੈਵ ਪੂਜਿਤੋ ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਲੇਸ਼੍ਵਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੇ ਪਰੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਯਦਾਹਂ ਸੁਭਗੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਣੀ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ,
ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਤਿਤਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤਤੋऽਭਵਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਓਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ ੧੪੪.
ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਕ੍ਤਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਾਯ ਮਯਾਜ੍ਞਪ੍ਤਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਮੈਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਂ ਤਦ੍ਵੈ ਭ੍ਰਮਾਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਕਮਯਂ ਤ੍ਵਭੂਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਗਿਆ।
ਗੋਧਨਾਨ੍ਯਗ੍ਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਰਿਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਜਗਾਮ ਹ
ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅੱਗੇ ਲਾ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਯਦਾ ਨਨ੍ਦੀ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਰ੍ਗੋਧਨੇਨ ਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ
ਜਦੋਂ ਨੰਦੀ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਫੜ ਕੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਸੀ,
ਦੇਵਾਨਾਮਟਨਾਚ੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਟ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਜਿਥੇ ਦੇਵਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਾਟਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।
ਸ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਰ੍ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਭਕ੍ਤਾਭਯਵਿਧਾਯਕਃ
ਉਹ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸਾਲਙ੍ਕਾਯਨਕਸ੍ਯ ਹਿ
ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਸਾਲੰਕਾਇਆਨ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਯਂ ਚੈਵ ਮਹਾਯੋਗੀ ਯੋਗਸਿਦ੍ਧਿਵਿਧਾਯਕਃ
ਉਹ ਆਪ ਵੱਡੇ ਜੋਗੀ ਹਨ ਤੇ ਜੋਗ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਜਟਾਭ੍ਯੋऽਭਵਨ੍ਧਾਰਾ ਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਵੈ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਾਃ
ਤ੍ਰਿਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਅਜੀਬ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ।
ਏਤਤ੍ਤ੍ਰੈਧਾਰਿਕਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿਜਟਾਭ੍ਯਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ੧੪੪.
ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਤ੍ਰਿਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਾਭਿਧੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਹਰਿਸ਼ੀਲਨਤਤ੍ਪਰਃ
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਨਾਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਤੀਰ੍ਥੇ ਤ੍ਰਿਧਾਰੇ ਯਃ ਸ੍ਰਾਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪ੍ਯ ਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਤਸ੍ਯੈਵ ਪੂਰ੍ਵਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਹਂਸਤੀਰ੍ਥਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੰਸ ਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਚ੍ਛਿਵਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਤੁ ਭਕ੍ਤੈਃ ਪੂਜਾਮਹੋਤ੍ਸਵੇ
ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਸ਼ਿਵ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ,
ਤਤ੍ਰ ਕਾਕਾਃ ਸਮੁਤ੍ਪੇਤੁਰਨ੍ਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ
ਉਥੇ ਭੁੱਖੇ ਕਾਂ ਉਹਨਾਂ ਭੋਜਨ ਵੱਲ ਉੱਡ ਕੇ ਆ ਗਏ।
ਤਾਵੁਭੌ ਯੁਧ੍ਯਮਾਨੌ ਤੁ ਕੁਣ੍ਡੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਪੇਤਤੁਃ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਤਤ੍ਰ ਹਂਸੌ ਤਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਗਤੌ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਰ੍ਚਸੌ
ਉਥੇ ਉਹ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਦੋ ਹੰਸ ਬਣ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ।
ਹਂਸਤੀਰ੍ਥਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਚੁਸ੍ਤਤਃਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਤ੍ਤਮੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਭਲੇ, ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ 'ਹੰਸ ਤੀਰਥ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਕ੍ਸ਼ਕृਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਯਕ੍ਸ਼ਤੀਰ੍ਥਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਯਕਸ਼ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ 'ਯਕਸ਼ ਤੀਰਥ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰਾऽਥ ਮੁਂਚਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਞ੍ਛਿਵਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ ੧੪੪.
ਉਥੇ, ਫਿਰ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਮਹਾਯੋਗਿਪ੍ਰਭਾਵਤਃ
ਉਹ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਵੱਡੇ ਜੋਗੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰੇ
ਹੇ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।