ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਹਸਾ ਦੇਵੈਃ ਸਮੇਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿ ਤਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਂ ਚ ਮਹਾਦੇਵਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪ੍ਰਣਤਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਯੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਤਾ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾऽਸੌ ਜਗਦ੍ਵ੍ਯਤਿਕਰਾਵਹਾ
ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ?
ਸ਼ਿਵਃ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਗਾਮ ਦੇਵਸਹਿਤਃ ਸੋਮਃ ਸਹਗਣਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸੋਮ, ਪ੍ਰਭੂ, ਉਥੇ ਗਿਆ।
ਉਵਾਚ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤਦਾ ਸ਼ਮ੍ਭੁਃ ਸ੍ਮਯਨ੍ਨਿਵ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਸਦਿਆਂ ਜਿਹਾ ਕਿਹਾ।
ਸਰ੍ਵਾਧਾਰੋऽ ਖਿਲਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਕਿਂ ਯਤ੍ਤਵ ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਮ੍
ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਹਂ ਲੋਕਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ ੧੪੪.
ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਸ੍ਮਿ ਜਗਤ੍ਪਤੇ
ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਿਵ ਉਵਾਚ ਗਣ੍ਡਸ੍ਵੇਦੋਦ੍ਭਵਾ ਯਤ੍ਰ ਗਣ੍ਡਕੀ ਸਰਿਤਾਂ ਵਰਾ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿੱਥੇ ਗੰਡਕੀ ਦਰਿਆ, ਸਭ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਗਲ੍ਹ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਯਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ,
ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ऋषਿਭਿਃ ਸਹ ਕੇਸ਼ਵ
ਮੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ,
ਵਸਿष੍ਯਾਮਃ ਸਦੈਵਾਤ੍ਰ ਗਣ੍ਡਕ੍ਯਾਂ ਜਗਤਾਂ ਪਤੇ
ਸਦਾ ਇੱਥੇ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਗੰਡਕੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਾਂਗੇ।
ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਗੀ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਲਭ੍ਯੇਤ ਗਂਗਾਸ੍ਨਾਨਫਲਂ ਨਰੈਃ
ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਸਮਤਾਂ ਕਾਨ੍ਯਾ ਲਭੇਦ੍ਗਂਗਾਂ ਵਿਨਾ ਨਦੀਮ੍
ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਦਰਿਆ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਪਰਾ ਦੇਵਿਕਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਗਣ੍ਡਕ੍ਯਾ ਸਹ ਸਂਗਤਾ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਰਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵਿਕਾ ਸੀ, ਗੰਡਕੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ।
ਯਤ੍ਰ ਸृष੍ਟਿਵਿਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਕृਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਪृਥਕ੍ ੧੪੪.
ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ,
ਤਤੋऽਭੂਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਨਯਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰਿਤਾਂ ਵਰਾ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਸਾ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਾ
ਉਹ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਦੇਵਤੇਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾ ਵੇਦਨਿਧੇਃ ਪੁਤ੍ਰੌ ਜਯੋ ਵਿਜਯ ਏਵ ਚ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਯ ਤੇ ਵਿਜਯ ਜਨਮ ਲਏ।
ਤृਣਬਿਨ੍ਦੋਃ ਸੁਤੌ ਪਾਪੌ ਜਾਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਯੈਵ ਸੁਵ੍ਰਤੌ
ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਪਾਪੀ ਪਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਸਚੇ, ਜਨਮ ਲਏ।
ਪੂਜਯਨ੍ਤੌ ਹਰਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਨ੍ਨਿष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਾਨਸੌ
ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ਦਦਾਤਿ ਪੂਜਾਵਸਰੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਿਲ ਵਸ਼ੀਕृਤਃ
ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹਰਿ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਞਾ ਸਮਾਪ੍ਤਯਜ੍ਞੇਨ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਸ੍ਕृਤੌ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ।
ਵਿਭਾਗਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਾਰਬ੍ਧੌ ਪਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਾਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਹ ਵੰਡ ਕਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਵਿਜਯਸ਼੍ਚਾਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚੈਨਂ ਯੇਨ ਲਬ੍ਧਂ ਹਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍
ਵਿਜਯ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜੋ ਤੂੰ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।'
ਨ ਦਦਾਸਿ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਯਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗ੍ਰਾਹਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਹਿ ੧੪੪.
ਤੂੰ ਜੋ ਲਿਆ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮਗਰਮੱਛ ਬਣ ਜਾ।
ਗਜੋ ਭਵ ਮਦਾਨ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯੋ ਮਾਮੇਵਂ ਪ੍ਰਭਾषਸੇ
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹਾਥੀ ਬਣ ਜਾ।
ਗਣ੍ਡਕ੍ਯਾਮੇਵ ਸਞ੍ਜਾਤੋ ਗ੍ਰਾਹਃ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਃ
ਗੰਡਕੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਗਰਮੱਛ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ।